Als rood zwart is

Qiu Xiaolong (°1953, Shanghai) is schrijver en vertaler van o.a. T.S. Elliot. Hij was op rondreis door de Verenigde Staten toen het bloedbad plaatsvond op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking. In de nacht van 3 op 4 juni 1989 vermoordde het Volksbevrijdingsleger op dit plein een groot aantal vreedzaam demonstrerende studenten. Daarop besloot Xialong niet meer terug te keren en nu doceert hij Chinese literatuur aan de Washington University in St-Louis. Hij schreef verder ook nog ‘Een delicate dans’ en ‘Dood van een rode heldin’ dat bekroond werd met de Anthony Award.

Inspecteur Chen is met vakantie en zijn rechercheur Yu wordt belast met het onderzoek naar de moord op de dissidente schrijfster Yin Lige die tijdens de Culturele Revolutie van Mao Zedong uit proletarisch enthousiasme Rode Gardist werd. “Toen de Culturele Revolutie uitbrak, sloot ze zich net als andere jonge mensen aan bij een organisatie van Rode Gardisten. Daarmee gaf ze gehoor aan Mao’s oproep om alles uit te zullen rukken wat oud en verrot is. Ze wijdde zich aan de kritiek op contrarevolutionaire of revisionaire ‘monsters’ en werd een vooraanstaand lid van het Revolutionaire Comité aan de universiteit. In deze machtige functie zwoer ze ‘de permanente revolutie onder de dictatuur van het proletariaat’ te zullen doorvoeren. Ze vermoedde toen nog niet dat ze even later zelf een doelwit van permanente revolutie zou worden”. (blz. 21)

Het Shanghai van de jaren negentig zit in de overgangsperiode van de postculturele revolutie naar het Westers kapitalisme, nadat Mao’s opvolger Deng Xiaoping vanaf 1992 de op winst gerichte bedrijfsvoering in China aanmoedigt. Belangrijke plaatsen worden bekleed door politici uit Shanghai. Het woonbeleid, waarbij de partijsecretaris het laatste woord heeft, is één van de thema’s die in dit boek worden toegelicht en dat waarschijnlijk weinig westerlingen bekend is. “In de overbevolkte stad Shanghai, waar meer dan dertien miljoen mensen wonen, heerst een afschuwelijke woningnood. De toewijzing van een appartement was een belangrijke gebeurtenis (…)(…) Na meer dan veertig jaar waarin de woonruimte in de stad door de overheid was toegewezen, schiep een nieuw beleid de mogelijkheid om je eigen flat te kopen, maar het gezegde luidt: het beleid kan driemaal daags veranderen”. (blz. 7 en 8)

Tegelijkertijd worden er megalomane plannen gemaakt voor een groots bouwproject, de Nieuwe Wereld genaamd: een enorm complex van winkels, amusementsindustrie, kantoren en woningen in de shikumen-stijl, typisch voor de bouwstijl van Shanghai. Inspecteur Chen, die ook dichter is en het Engels uitstekend beheerst, wordt verzocht om tegen een vorstelijk honorarium de tekst van het commerciële voorstel voor dit project naar het Engels te vertalen om Amerikaanse investeerders aan te trekken.

Werkend aan deze vertaling raakt Chen verzeild in de intellectuele wereld van de vermoorde Yin die een relatie had met de veel oudere voormalige universiteitsprofessor en dichter Yang, die in de jaren zestig als ‘zwart monster’ geboekstaafd stond met een dramatisch einde als gevolg. Terwijl de bewoners van de wijk, waar Yin woonde, onder de loupe worden genomen, wordt als het ware een document ontvouwd over de manier waarop deze mensen leven, hoe ze wonen, wat ze eten en hoe ze met elkaar praten. Het boek bewijst hier een uitstekend medium te zijn om fictie en non-fictie met elkaar te verweven tot een homogeen geheel, met het onderzoek naar de moord als rode draad.

Xiaolong maakt daarenboven, dichter als hij is, graag gebruik van spreekwoorden en gedichten en het verhaal krijgt hierdoor iets elegants en lichtvoetigs ondanks de trieste omstandigheden waarin Yin en Yang aan hun einde zijn gekomen. Het belangrijkste aspect aan deze literaire thriller is dat het de lezer de mogelijkheid biedt kennis te maken met de Chinese cultuur, waarbij het oplossen van de moordzaak van ondergeschikt belang lijkt.

Edith Clabots