Vlinders in een duikerpak

“Le Scaphandre et le Papillon” is al tien jaar geleden verschenen in Frankrijk en waarschijnlijk is de huidige druk en vertaling in het Nederlands tot stand gekomen na het betrekkelijk succes van de film die gebaseerd werd op dit boek - The Diving Bell and the Butterfly, de film die een Gouden Palm kreeg in Cannes in 2007 en vier Oscarnominaties.

Jean-Dominique Bauby was hoofdredacteur van de Franse editie van “Elle”, tot hij in 1995 een beroerte kreeg die hem herleidde tot een” kastplantje” dat nog wel kan horen, zien en denken, maar niet meer kan bewegen, het zogenoemde “locked-in” syndroom.
Aanvankelijk gelooft hij dat hij zeker weer “beter” zal worden, en oefent zijn linkerooglid en stem.  Met ongelooflijke wilskracht lukt hij erin een boek te dicteren van 110 bladzijden door middel van een aangepast alfabet waarin hij telkens één letter aanduidt door te knipperen met een ooglid.  Het is een bijzonder mooi boekje geworden waarin een man beschrijft hoe het is wanneer je nog maar enkel eenrichtings-”gesprekken” kan voeren aan de telefoon,hoe je terugvalt op de “liefdesketen” van mensen die je omringen.  Hoe het is als je geen geintjes meer kan vertellen, als je je kinderen niet meer met de hand door hun haar kan halen of hun lijfjes eens stevig kan omhelzen.  Hoe de uren zich uitstrekken terwijl de maanden als een flits voorbijgaan, hoe het is te voelen dat je “er” niet meer bent, maar elders.

Hij denkt natuurlijk veel - wat moet hij ook anders - aan vroeger, aan vrienden,aan zijn leven dat hem een aaneenschakeling lijkt van mislukkingen.  Hij denkt ook aan zijn verbroken huwelijk, reizen, het dagelijks bestaan dat nu zo aantrekkelijk lijkt, en aan de laatste dag waarop alles normaal was…

Het is een bijzonder mooi boek geworden, met soms zachte humor om de wereld rondom zijn ziekbed en ook zichzelf, maar vooral doordrongen van een schone weemoed en de wijsheid die soms komt op ogenblikken van onafwendbaar noodlot. 
Het werk is geschreven in een taal die natuurlijk gecondenseerd en bedacht is en soms tegen het dichterlijke aanwrijft.
Dit betreft een goede vertaling, maar (opnieuw) valt op dat de oorspronkelijke Franse versie toch een ander niveau haalt.

V De Raeymaeker