Vodduh ! Venters en hun straatroep

Door de eeuwen heen is er gekocht en verkocht.  De klant moest aangesproken worden.  De handelaar moest laten weten dat hij er was: dus hij moest roepen, desnoods zelfs schreeuwen.

Maar zoals diersoorten uitsterven, beweegt er ook wat bij de mensen.  De belleman is al lang verdwenen uit ons straatbeeld.  De vorige generatie zag, of moeten we zeggen hoorde de straatroep een stille dood sterven.  De diverse handelaars die met kar of fiets door de straten trokken en luidkeels hun waren aanprezen, zijn verdwenen.

 In 1928 was het aantal en het lawaai van de straatventers zo groot dat Amsterdam een commissie oprichtte ‘ter bestudering van het ventersvraagstuk'. Problemen waren de oneerlijke concurrentie met de winkels, verkeersbelemmering, kinderarbeid en geluidshinder. De venter werd beschreven als een typisch egocentrische individualist, met drang naar vrijheid en ongebondenheid.  Dat maakte het er niet gemakkelijker op om tot een vergunningenstelsel te komen.

Nauwelijks drie decennia later waren deze venters echter al uit de steden verdwenen.  Sporadisch horen we nog eens wat op de markt of op de kermis.

Zowel de venters als de straatroepen behoren tot de volkscultuur.  Dikwijls waren deze mensen beangstigend of boeiend voor de kinderen, die soms iets helemaal anders dachten op te vangen dan er echt werd geschreeuwd.  Zo blijven de roepen of de kreten nu nog voortleven, niet meer op straat, maar in familiekring of op de werkplaats.  Ze zijn opgeslagen in het collectieve geheugen.

Knallende bromfietsen, elektrische grasmaaiers en denderende vrachtwagens hebben intussen de plaats ingenomen van de straatroep. Het contrast met de uitgestorven nieuwbouwwijk is groot.  Een stad zonder straatschreeuwers heeft iets ongezelligs, iets saais, iets houterigs, 't is wat je noemt ‘een dooie boel'.

Vertrekkende van een krantenartikel over straatroepen en de vele reacties daarop verzamelde van der Eijk het materiaal voor dit boek bijeen. Alhoewel hij zich grotendeels beperkt tot Nederland, herkennen we toch ook in ons straatbeeld dit fenomeen.

Vodduh! is een aardig boekje over een specifiek volks cultureel item.  Nergens is het zwaar op de hand en het is verlucht met heel wat straatroepen die de schrijver heeft weten te verzamelen.

Datum              29 mei 2008

Recensent            Paul Van Aelst