De ontdekking van Congo

“De ontdekking van Congo” is het boek bij de televisiereeks “Bonjour Congo”, die naar aanleiding van 50 jaar onafhankelijkheid getoond werd op Canvas.  Rudi Vranckx is historicus en werkt sinds 1990 als VRT -“journaal”ist, meer bepaald als buitenlands verslaggever, vooral voor het Midden-Oosten.  Hij mocht beginnen met de Golfoorlog en wordt sindsdien willens nillens als “conflictjournalist” beschouwd.  Hij is de Kuifje van de VRT-dienst, aldus Humo.  Hij is een onafhankelijk verslaggever, wat betekent dat hij buiten de geleide verslaggeving tewerk gaat die bijvoorbeeld het Amerikaanse leger oplegt aan verslaggevers in oorlogssituaties.

De Congo-reeks is duidelijk voor hem de vervulling geweest van een lang gekoesterde droom: hij citeert in dit boek uitgebreid uit de notities die Stanley maakte tijdens zijn historische Congo-expeditie.  Hij is door deze al sinds zijn prille jeugd gefascineerd en kan nu grotendeels diens ontdekkingstocht overdoen, maar dan wel 133 jaar later, nà de Belgische koloniale geschiedenis en nà 50 jaar onafhankelijkheid.  Die Koloniale Geschiedenis en de sporen die de Belgen in Congo nagelaten heeft, vormen de rode draad tijdens zijn tocht.

De prekoloniale toestand is grotendeels teruggekeerd, soldaten staan boven de wet, de staat heeft geen geld, militairen, politie, onderwijzers, spoormannen, kortom de meeste Congolezen worden onregelmatig of niet betaald.  Corruptie is dus zo goed als een noodzaak, evengoed als het fameuze “artikel 15”, dat inhoudt dat je altijd en overal je plan moet trekken.  Tovenaars zijn terug, mensen zijn steeds weer op de vlucht voor honger en almaar weerkerende oorlogen, de VN-vredesmacht - al 10 jaar actief - is bij allerlei handel in grondstoffen betrokken.  Er is een ware proliferatie van internationale hulporganisaties die zich overal genesteld hebben en die (vooral) voor hun eigen bestaansrecht werken, vanuit veilig ommuurde compounds.  Op Unikin, de universiteit van Kinshasa kan je betere examenresultaten met dollars en/of sex (trouwens ook handig om een gunstig vonnis bij een rechter te verkrijgen) bekomen…

“Bonjour Congo” was een sterke TV-productie: revelerend, informatief, soms hallucinant, confronterend, rauw, echt.
Dit boek herhaalt dezelfde tocht en thema’s, niet in beelden maar in woorden.  Je kan dit boek ook gewoon los van de TV-reeks lezen en dan krijg je een zeer goede reportagereeks met veel geschiedkundige achtergrond, uitleg en toelichtingen.  Voor “the full picture” kijk je best toch eerst naar “Bonjour Congo” (verkrijgbaar op DVD en “gemist”) want dan geeft “De ontdekking van Congo” je alle extra’s die louter beeld je niet geven kan: het leven van huurling Jean Schramme, van Lumumba, van Mobutu; de notities van Stanley; het beeld van de kwetsbare blanke die overal zijn eigen drinkwater meezeult in plastic flessen; de muffe geur van een kajuit.  Ook de ervaringen van Che Guevara in Congo, de vragen en bedenkingen van de schrijver zelf (Is Congo wel een staat?  Kinshasa is op weg om de grootste stad van Afrika te worden) en de illustraties van vier inheemse tekenaars, een zeer persoonlijke lectuurlijst en kaarten krijg je via het boek mee.


V De Raeymaeker

•