Dit moet je weten

Dit moet je weten is een boek met vele kwaliteiten. Er zit een duizelingwekkende vaart in, terwijl het bulkt van de uitlatingen om bij na te denken; de personages zijn spectaculair; het boek is ook ongelooflijk grappig.

De verteller en ik-figuur is Jamal Khan, een psychoanalyticus van rond de vijftig met Pakistaanse roots. Hij woont in Londen en heeft er zijn praktijk. In de setting zijn flarden autobiografie opgenomen. Kureishi is zelf opgegroeid bij Londen, heeft een Britse moeder en Pakistaanse vader, en heeft vrouw en kind verlaten, net als Jamal Khan. Dit is gebruikelijk voor Kureishi (getuige zijn eerdere werk, bijvoorbeeld The Buddha of Suburbia en het script voor My beautiful laundrette).

Al deze elementen maken deel uit van de thema's in het boek, waarin Jamal de relaties en beschrijft met zijn grote liefde, zijn zus, zijn vrouw, zijn vriend, zijn ex, zijn zoon, zijn kennissen...Het verhaal omspant uiteindelijk 30 jaar, van de fabrieksstakingen midden jaren ‘70 tot de aanslag op de Londense metro in 2005. Het boek katapulteert je echter van het ene tijdperk naar het andere en terug. Van de ‘oh er is een nieuwe drug, laten we xtc-feestjes houden' in de jaren ‘80, over de tijd dat studenten in hun pamfletten nog sympa-thiseerden met de arbeidersklasse in de jaren ‘70, naar conversatie over de oorlogen in Irak, waarin Kureishi zijn personages veelvuldig kritiek op Tatcher en Blair in de mond legt. Deze constructie kadert het verhaal van hyperindividuen die in beslag genomen worden door hun seksuele potentie, huwelijkscrisis en volgende sigaret, in een bredere politiek-maatschappelijke context.

Jamals beroep als psychoanalyticus is meer dan wat decoratie in het verhaal. Het werd zijn roeping in de nasleep van een misdaad waarmee hij zijn carrière ooit begon en die deze eigenlijk nog altijd doordrenkt. Het opmerkelijke is dat Jamal ernaar streeft goed te leven, terwijl zijn levenswandel dat in beginsel helemaal in de weg lijkt te staan. Of was de misdaad een goede zaak? Wat is goed? Wat is normaal? Freud en anderen worden erbij gehaald om zijn activiteiten en die van zijn naasten te schetsen. De psycho-analyse heeft hem argwaan aangemeten tegenover ‘normale' mensen; het is een toestand die als braaf en vals wordt voorgesteld en niet begerenswaardig is.

Van ‘normaal zijn' kan je de personages niet verdenken. Ze hebben redelijk extreme reacties op de gebeurtenissen om hen heen. Ze roken niet, ze gebruiken uitsluitend hasj, voor seks verkiezen ze fetisjclubs boven een bed, ze gijzelen een kostbaar schilderij in plaats van een gesprek te voeren en ze praten met Mick Jagger over de beste privé-scholen in West-Londen.

Het boek is het zwakst als het misdaadverhaal zich verder afwikkelt. Het gaat veeleer om de beschouwingen, de bizarre situaties en de experimenten met seks. Wie, wat of hoe men bij de misdaad betrokken was en óf dit uitkomt, is allemaal bijzaak. De gebeurtenissen in het misdaadverhaal zijn bovendien redelijk voorspelbaar.

Het criminele dilemma is wél een noodzakelijk gegeven om mee te gaan in Jamals houding en keuzes. De schuldvraag duikt telkens weer op, ook al lijken de meeste personages zich er niet erg druk in te maken. Hoe vrij kunnen de figuren uit Jamals leven liefde, seks, geweld beleven en hoe vrij maakt het hen zelf? Huwelijk, overspel, porno, incest, hoerenloperij, clubs enz., alles komt aan bod. Deze mensen worden niet gelukkig als ze de klassieke patronen volgen, maar evenmin als ze er van afwijken. Al exposeren ze voortdurend en uitgebreid hun uitspattingen - die voor hen toch de meest overtuigende levenswijze vormen. Ergens tegen het einde speelt de muziek van Don Giovanni, een stuk dat als verwerpelijk wordt beoordeeld omdat Don uiteindelijk toch naar de hel wordt gestuurd, ook al lijkt hij vrij lichamelijk genot te hebben beleefd. Henry, de beste vriend van Jamal, besluit er een volgende productie aan te wijden. Jamal begint in de loop van het verhaal steeds meer aantekeningen te maken voor het boek over schuld dat hij wil schrijven.

Jamal en Henry bewerken en beschouwen zo beiden hun meest doordringende ervaringen, maar blijven in het mondaine milieu waarin het verhaal zich veelal afspeelt.

Dit alles maakt van Dit moet je weten scherpe roman waarin vlotheid en betekenis onomwonden samengaan.

Liese Smits