Merlijn, tovenaar, raadgever, waarzegger

De auteurs worden mediëvisten genoemd en zij brengen een verzameling van verhalen waarin de legendarische Merlijn een hoofdrol speelt.
Het boek is prachtig vorm gegeven, met fraaie illustratie en bladspiegels en als zodanig goed geschikt om als geschenk te diat de tekst aangaat, die weet ik niet goed te beoordelen.  Hij is zeker niet gericht op kinderen.  Als scriptie zou ik het geslaagd noemen; als literatuur is het een mengeling van roman, sprookje en mythe.

Het begint met een geestig opgevat pleidooi voor een godsdienstig leven, wordt dan een beetje scabreus, maar gaat dan weer de kant op van de zorg voor het zielenheil.  Ik heb echter de indruk dat de schrijvers het godsdienstig gedoe wat spottend bekijken. 
Het fantasierijke levensverhaal van Merlijn uit de sage van Koning Arthur en de Tafelronde, wordt uit de doeken gedaan in een moderne, zij het simplistische stijl en op heidense toon.  God en de duivel worden voorgesteld als de twee zijden van een medaille.  Merlijn wordt verwekt door een duivel bij een godsvruchtige maagd.  Van vaderszijde verkreeg hij zijn befaamde talenten, maar door moeders vrome deugdzaamheid kon hij die uitzonderlijke krachten alleen maar ten goede aanwenden.  Zoals Merlijn zegt: Mystiek moet men ondergaan, die valt niet te verklaren.  Plechtige hoogmissen worden opgedragen om God te danken voor militaire overwinningen…
Het levensverhaal van Arthur begint bij zijn voorouders en gaat over zijn vader Uther Pendragon (die zijn broer als koning vergiftigd had!).  De eerste bijeenkomst van de tafelronde bij Koning Arthur in Camelot, gebeurde op het feest van Sint-Jan (Witte donderdag?).  De hofpersonages laten zich leiden door hun passies en niet door een gezamenlijk ideaal.

Verhaald wordt hoe koning Arthur aan het toverzwaard Excalibur kwam.  De Ronde Tafel was dan weer een erfstuk uit koningin Guinevere’s familie.  Er wordt een geschiedkundige verklaring over Merlijn opgedist, maar die blijft uiteraard even onwaarachtig als de gekende legendes.

Vermeld worden de 1529 verzen van Geoffrey Monmouth in Vita Merlini.  De talrijke literaire bewerkingen over Merlijn, Koning Arthur en de Graal, met o.a. een zesdelige cyclus kende destijds een geweldig succes.  In de zestiende eeuw begon een nieuwe wind te waaien in de literatuur.  De Renaissancisten vonden dat die verhalen kop noch staart hadden. Omstreeks 1800 werden de Middeleeuwen herontdekt in de romantische zoektocht en de oorsprong van de volksverhalen.  De belangstelling voor oude handschriften herleefde.  Schrijvers en kunstenaars gaven er een eigentijdse invulling aan.  Na de verhalen volgt een uitgebreid overzicht van de latere literatuur over Merlijn en aanverwante figuren.  Zo wordt onder andere de vergelijking gemaakt met de goede tovenaar Gandalf uit de Lord of the Rings van Tolkien.  Dit boek is maar een van de talrijke geschriften en verhalen over de strijd tussen goed en kwaad in de volksverhalen.

De tekst eindigt met de stelling: “Merlijn moge dan voor eeuwig in een betoverde kerker vastzitten, maar zijn geest waart nog steeds rond en blijft de mensen boeien.”  Ter afsluiting volgen, een lange lijst noten, een bibliografie en verantwoording der illustraties.


Willy Raats