Het Boek GENESIS

Robert Crumb is een striptekenaar- cultfiguur gekend door iedere echte striplezer.  Hij zal hem kennen als de tekenaar van Frtiz de Kat, Shuman the human, Mr Natural, Anlefood Mc Spade en vele andere “comic” helden die allemaal gemeen hebben dat ze dom zijn, of wreed, zwak, bang, vol complexen, hypocriet, gewelddadig, racistisch, onnozel, buitenissig, onfatsoenlijk, seksueel neurotisch, dwaas, nijdig, boosaardig…  Dus bedoeld om aanstoot te geven, te shockeren.  Het succes van Crumb is duidelijk voor een groot deel daaraan te wijten, maar ook aan zijn eerlijkheid en onomkoopbaarheid, vanaf de eerste stripverhalen die hij zelf op de straat verkocht over de strips waarin hij meedogenloos zijn privéleven te grabbel gooide, tot de afkeer waarmee hij alle aanbiedingen afwees en weigerde zijn stripfiguren te laten gebruiken om er allerlei poppetjes en T-shirts en gadgets te laten van maken.
De laatste jaren – sinds hij zich in Frankrijk vestigde? - wil Crumb blijkbaar meer, zijn zijn tekeningen tentoongesteld in kunstgalerijen en is hij begonnen bekende literaire werken te ver-strippen (Boswell, Nausée van Sartre, Kafka).  Thans heeft hij zich nu ook op het boek der boeken gegooid – of tenminste een deel ervan: de Vijftig hoofdstukken van de Bijbelse Genesis.

Ik ben zelf geen grote fan van Crumb.  Zijn tekenstijl is erg stuntelig ouderwets, doet denken aan de oude Amerikaanse “comics” van voor wereldoorlog twee of is erg houterig.  Zijn “helden” zijn klein, geblokt, altijd lelijk, hebben Permekiaans handen en lompe voeten, dikke, puistige of behaarde armen en benen.  Ik kan me niet ontdoen van de indruk dat een groot deel van zijn oorspronkelijk succes te danken was aan een zekere onkunde: hij kàn gewoon geen mooie mensen tekenen.  Vrouwen zijn ofwel heel erg lelijk of – als de bedoeling is dat ze verleidelijk moeten zijn, zitten ze gespannen in hun  “wellustig” vel, hebben kegelachtige, strakke borsten met uitpuilende tepels, maar blijven altijd vierkant en geblokt.  Glimlachen kan geen enkele Crumb-figuur, grijnzen des te beter, wat zeker de mythe van meedogenloos cynisme in de hand zal gewerkt hebben.  In zijn “literaire“ strips wil hij duidelijk realistischer tekenen, maar het blijven zeer zware, sombere producten.

Toch is deze “Genesis” een krachttoer (waar Crumb ongeveer 5 jaar aan gewerkt heeft), want Crumb heeft zich “vooral” gebaseerd op de Robert Alters vertaling van 1996, die een vertaling was van de literaire hebreeuwse teksten.  De volledige tekst, zonder een woord weg te laten.  Hij is niet gaan interpreteren, is niet gaan stroomlijnen, moderniseren, ver-godsdienstigen.  Want hij gelooft niet dat Genesis het woord van God is, maar “dat hij uit woorden van mensen bestaat.”  Het is wel “een indrukwekkende tekst met betekenislagen die reiken tot diep in ons menselijk bewustzijn, of, voor wie dat liever heeft, ons historisch bewustzijn”.  Hij stelt dat “de kracht van de tekst hieruit voorkomt dat deze een collectieve inspanning is geweest die zich vele generaties lang ontwikkeld en verdicht heeft.” Enkel al voor de lucide “Inleiding” bij dit boek en “commentaren en observaties per hoofdstuk”, die duidelijk aanleunen bij het recentste historisch onderzoek, is deze strip het lezen waard.
Het verstrippen (het tot beeld omzetten) van de tekst van Genesis in de “primitieve en eerlijke ”Crumb-stijl heeft in elk geval als gevolg dat je veel nuchterder gaat “lezen”.  Het is duidelijk dat de gebeurtenissen zich afspelen in een ver historisch verleden van Meden en Perzen, Hettieten, en Egyptenaren; het een verhaal is van zwervende volksstammen, nomaden, waarvoor vooral vee, vruchtbare streken en voortplanting van belang zijn en die daarvoor hun eigen god nodig hebben, net zoals de andere, grote volkeren en de steden.  Je merkt dat de door generaties vertelde en overgeleverde verhalen op een ogenblik op een rijtje gezet zijn en dat er een duidelijke poging geleverd is de moraal die heerste ten tijde van die verzamelaars in te planten in die verhalen. Opvallend is ook hoe het overleven de hoofdregel was van die moraal en hoe je daar mocht voor bedriegen, liegen, en vermoorden en hoe sluw, slim en onderhands er bewonderd werden.  Incest en je vader verleiden en zijn zaad gebruiken voor de voortzetting van de stam was blijkbaar OK, meerdere vrouwen hebben was goed - want dan had je veel nakomelingen - en dus ook kinderen verwekken bij slavinnen als je vrouw onvruchtbaar bleek.  God die een hele stad (Sodoma en Gomorra) of zelfs de ganse mensheid ( zondvloed) vernietigt en de moord op een kind beveelt, was tevens toegelaten, want het ging om zijn uitverkoren volk, ….

Hopelijk waagt Crumb zich aan de rest van de bijbel en lukt hij er dan in er nog een even lucide commentaar aan toe te voegen.

V De Raeymaeker