Zeitoun

Dave Eggers is geboren in Chicago in 1970.  Hij ging naar de University of Illinois en studeerde daar af in journalistiek.  Hij werkte jarenlang voor magazines tot hij doorbrak met de autobiografische roman ‘Een hartverscheurend verhaal van duizelingwekkende genialiteit’.  Hij publiceerde ondertussen reeds vijf boeken, waaronder ‘What is the What’ (Nederlandse titel: Wat is de Wat), een finalist voor de National Book Critics Circle Award van 2006. 
    Eggers is oprichter en uitgever van McSweeney’s, een onafhankelijk uitgevershuis in San Francisco.  In 2002 richtte hij een centrum zonder winstoogmerk op waar schrijf- en onderwijscursussen voor jongeren worden gegeven.  Samen met Dr. Lola Vollen geeft hij de reeks boeken ‘Voice of Witness’ uit, waarin grote crisissen aan de hand van interviews met betrokkenen worden belicht.  ‘Voices from the Storm’ ging over de orkaan Katrina die New Orleans onder water zette.  Eén van de geïnterviewden was Zeitoun en Eggers vond diens verhaal zo bijzonder dat hij een apart non-fictie boek over hem schreef.  Daarmee begon een bijna drie jaar durend proces van vraaggesprekken en onderzoek.  Alle gebeurtenissen worden weergegeven zoals ze door Abdubrahman en Kathy Zeitoun werden beleefd.

    Zeitoun is de naam van het hoofdpersonage, de van oorsprong Syrische inwijkeling Abdubrahman.  Hij woont samen met zijn vrouw Kathy en hun vier kinderen in Uptown New Orleans.  Kathy is afkomstig uit Baton Rouge.  Na een slecht huwelijk en onder invloed van een gelovige vriendin, bekeert ze zich tot de Islam.  Ze ontmoet de oudere Zeitoun en trouwt met hem.  Zeitoun is afkomstig uit een succesvolle Syrische familie.  Zijn vader was een legendarische schipper en één van zijn broers was een zwemkampioen.  Allemaal hadden ze wel iets met de zee en het water te maken.  Eggers schenkt veel aandacht aan de dynamiek en de verbondenheid binnen de Zeitoun-familie.  Na elf jaar hard werken hebben Zeitoun en Kathy een reeks eigendommen, een schare van klusjesmannen in dienst, en een heel divers clientèle.
    Tot daar de kadering van dit verhaal met Dickensiaanse allures.  Je leest een denderende start met een uitgebreide kennismaking van de Zeitouns en hun leefwereld.  De onheilspellende berichten over de nakende orkaan blijven nog op de achtergrond.  Als de burgemeester echter oproept tot evacuatie besluit Kathy om met de kinderen naar haar zus te rijden die verder in het binnenland woont.  Ze smeekt haar man om mee te gaan, maar de koppige Zeitoun wil zijn bedrijf en zijn huizen niet in de steek laten.  Hij hoopt dat ook nu de voorspelde storm minder erg zal zijn dan de nieuwsberichten melden.
    Bij haar zus krijgt Kathy het al snel benauwd.  Haar familie heeft het er moeilijk mee dat ze zich heeft bekeerd en een hoofddoek draagt. 
    Eggers beschrijft het verhaal in streng chronologische volgorde.  Uur na uur krijgen we de zoektocht naar geborgenheid van Kathy, afgewisseld met de aanstormende kracht van de orkaan.  Zeitoun slaagt erin het huis en het meubilair veilig te stellen.  Als hij echter op dinsdag 30 augustus wakker wordt, is hij omringd door water.  Hij beseft meteen dat het allerergste is gebeurd: de dijken hebben het begeven.  Eggers beschrijft de ravage en ontreddering.  Hij wisselt de scènes uit New Orleans af met de angstige telefoontjes van Kathy.  Zeitoun daarentegen voelt geen paniek.  In zijn kano peddelt hij door de stad.  Hij tracht de achtergeblevenen te helpen en voert de honden.  Totaal onverwachts gaat het dan toch fout.  Zeitoun wordt opgepakt door de mannen van het Federal Emergency Management Agency (FEMA), een organisatie die sinds 2003 deel uitmaakt van het Ministerie van Binnenlandse Zaken.  Hun aandacht gaat bijna uitsluitend uit naar terroristenbestrijding.  Zeitoun wordt door de ordehandhavers aanzien voor een terrorist.

    Hier start het tweede deel van het boek en krijgt het citaat aan het begin van het boek zijn volledige betekenis: ‘… in de geschiedenis van de wereld is er misschien wel meer straf geweest dan misdaad …’.  Zo is ‘Zeitoun’ een dubbelverhaal geworden.  Het is de geschiedenis van een familie die een orkaan doorstaat en het brengt een schokkend relaas over de manier waarop in de Amerikaanse samenleving onschuldigen in de gevangenis terechtkomen.
    Eggers beschrijft op een qua stijl en taal erg ingetogen manier het verhaal van het paranoïde overheidsbeleid van het Amerika na 9/11.  Dat bijna ongeloofwaardige scenario ontrolt zich aan de hand van de lotgevallen van één goedmenende man, en dat doet Eggers bijzonder effectief.  Hij stort zich op deze schandvlek in de recente Amerikaanse geschiedenis.  De gevangenkampen voor ‘mogelijke’ plunderaars doen denken aan Guantanamo Bay.  Zeitoun is tijdens zijn detentie afgesneden van de buitenwereld, tot zijn wanhoop kan hij zijn vrouw niet verwittigen.  Eggers laat de ramp van de orkaan samenvallen met het optreden van de Amerikaanse justitie.  Gaandeweg tekent zich een parallel verhaal af van een overheid die onvoldoende maatregelen wil of kan treffen en de ontreddering die de orkaan veroorzaakt.

    ‘Zeitoun’ is een erg knap opgebouwd boek.  Het verhaal is gebaseerd op directe getuigenissen en een reële situatie wordt op een dusdanige manier geordend dat de absurditeit van de hele tragedie overduidelijk uit de verf komt.  Eggers speelt met de verwachtingen van zijn publiek, pagina’s lang hou je je hart vast omdat je weet welke ramp die arme Zeitoun te wachten staat.  Pas als het met die orkaantoestanden al bij al nog blijkt mee te vallen, slaat de minder bekende Katrina-crisis toe. 
    ‘Zeitoun’ illustreert de criminele incompetentie van de Bush-regering die zich nauwelijks bekommert om het lot van de slachtoffers.  Het boek onthult het sluimerend onrecht onder dat fijne laagje beschaving dat zich de Verenigde Staten noemt.  ‘Is Amerika plots een derdewereldland geworden?’ vragen verschillende personages in het boek zich af.  Nee, dat is het eigenlijk altijd al geweest, een primitieve ieder-voor-zich samenleving.  Lichte slordigheid inzake sociale bescherming en een gevaarlijke neiging tot militarisme zijn typisch Amerikaans.  Nochtans kan men zich niet geheel van de indruk ontdoen dat wantoestanden zoals in New Orleans zich eender waar zouden kunnen voordoen.  In die zin is het boek een waarschuwing voor ons allen.
    Bijna terloops werpt Eggers een heel ander licht op de Islam-gelovigen dan wat we gewoon zijn te lezen.  Zonder te moraliseren beschrijft hij de gevoeligheden en waarden van hun geloof.

    Als op het einde van het boek New Orleans terug uit zijn puin wordt opgebouwd, blijven Zeitoun en Kathy gebroken achter.  Zij – en met hun nog vele anderen – zullen moeite hebben om terug in de samenleving te passen.  Eggers behandelt dit gevoelig onderwerp op een beangstigend realistische wijze.  Hierdoor wordt de geloofwaardigheid van het verhaal nog tastbaarder en wordt de lezer compleet ondergedompeld in die werkelijkheid.  Eggers legt de bestuurlijke incompetentie en de paranoia van een ‘wereldmacht’ bloot.  Het duiden ervan laat hij aan de lezer over.  Het soms horrorachtige scenario vertelt hij zo koel en nuchter en met oog voor zoveel detail dat je geen ogenblik twijfelt.  Eggers maakt de uitzichtloze en onrechtvaardige nachtmerrie voelbaar, zonder pathetisch of melodramatisch te worden.
    In ‘Zeitoun’ weerklinkt de stem van een journalist die zijn research extreem grondig deed.


Paul Van Aelst