Ijstijd, het complete verhaal

Inzicht in klimaatveranderingen en de aanpassingen daaraan van mens en dier zijn zeer actueel.  In Ijstijd leggen verschillende wetenschappers uit hoe het groeien en slinken van de ijskappen enorme schommelingen in het klimaat met zich meebracht.
In het boek wordt gesteld dat ijskappen (op het land) relatief snel kunnen ontstaan, doordat  overvloedige waterdamp terechtkomt in een koude atmosfeer (onder andere door weinig zonlicht), wat heftige sneeuwval met zich meebrengt.

De moderne mens verliet het Afrikaanse continent meer dan 120.000 jaar geleden, in verschillende richtingen.  Uit onderzoek blijkt dat de moderne mens (in de valeien) en de Neanderthalers (in de bergen) verschillende tienduizenden jaren gelijktijdig naast elkaar leefden.  De Neanderthalers stierven omstreeks 40.000 jaar geleden uit, en een nieuwe soort Homo sapiens kwam tot ontwikkeling.  Sinds ongeveer 40.000 jaar leefden behalve in Afrika, Europa en Azië ook in Noord- en Zuid-Amerika en in Australië mensen.  De eerste verspreidingsgolf van mensen zou plaatsgevonden hebben door een gebeurtenis van wereldformaat: een supervulkaanuitbarsting van de Toba (Indonesië), waarbij slechts enkele duizenden mensen de ramp overleefden.  Deze geldt zelfs als de grootste vulkaanuitbarsting op aarde van de laatste 2 miljoen jaar. De Kalahariwoestijn en omgeving vormden het vertrekpunt voor de tweede verspreiding van de (moderne) mens vanuit Afrika.

Dit boek bevat interessante details: zo was de Neanderthaler zeer bang voor de grottenbeer niet enkel omdat deze zeer groot was, maar ook omdat ze concurrenten waren voor het betrekken van een geschikte grot in de onherbergzame gebieden.
Zo’n 5,5 miljoen jaar geleden lag de Middellandse Zee totaal geïsoleerd.  Ongeveer 5,3 miljoen jaar geleden ging de Straat van Gibraltar weer open.  Tijdens de periode van isolement droogde de Middellandse Zee een aantal keren volledig op en zette daarbij enorme lagen zout af van soms wel meters dik.

Een nieuwe ijstijd lijkt heel onwaarschijnlijk voor onze generatie, maar wetenschappers hebben ontdekt dat een mini-ijstijd al binnen een termijn van enkele maanden zou kunnen ontstaan. De vorige ijstijd ontstond ongeveer 12.800 jaar geleden, en ook dat gebeurde op enkele maanden tijd. De koude periode duurde echter wel 1.300 jaar.

Dit is al bij al een sterk en uitvoerig gedocumenteerd (onder andere met grafieken) en geïllustreerd werk, en aan te bevelen voor ieder die meer wil weten over de ijstijd en de opwarming van de aarde.  Eens te meer een illustratie van het belang van dergelijke fenomenen voor ons vandaag en voor de generaties van morgen.  Toch is het werk door de band genomen voor de doorsnee lezer redelijk technisch van opzet.

Alessandro van Biezen