Vlucht naar de vrijheid. (Een hachelijk avontuur in bezet Europa)

Dit is een boek uit de Holocaust Bibliotheek. Het einde van de twee wereldoorlog is ondertussen al 63 jaar geleden, en het wordt dus almaar moeilijker om nog overlevenden te vinden die uit eigen (verschrikkelijke) ervaring kunnen vertellen. Pieter Kohnstam is geboren in 1936 en was dus maar 6 jaar oud toen de Jodenvervolgingen ook in Nederland losbarstten. Hij woonde met zijn familie in Amsterdam, nadat ze al uit het Nazi-Duitsland waren gevlucht toen Hitler rijkskanselier was geworden, tevens na de Kristalnacht, boekverbrandingen en het aanwijzen van de "gedegenereerde kunstenaars". Ook vader Hans Kohnstam , als zakenman maar ook would-be kunstenaar maakte deel uit van die laatste categorie. De familie moest vluchten, met achterlating van fortuin en bezittingen, die geconfiskeerd werden. Ze behoorden tot de eerste golf vluchtelingen en werden dus (voorlopig) nog goed onthaald in Nederland. Hans kon weer een winkeltje opstarten. Enkele jaren respijt.

Na het "neutrale" Noorwegen en Denemarken wordt ook Nederland aangevallen (randbommen op Schiphol en in één dag wordt ook Amsterdam bezet). Volgen de Jodenwetten (de joden mogen geen auto, geen radio, geen telefoon bezitten; ze mogen niet vissen, hun bankrekening wordt opgeheven, er zijn geen zwembaden, wel aparte scholen, bepaalde straten worden verboden terrein, men mag niet op de tram, moet een Jodenster dragen...) en de eerste Jodenstransporten. Hun bovenburen pasten regelmatig op de kleine Pieter. Deze bovenburen (de Franks) besluiten onder te duiken en ze stellen aan de familie Kohnstam voor met hen mee te gaan. Hans Kohnstam gaat daar niet op in maar besluit te vluchten. Dit besluit zal hen het leven redden, maar dan toch enkel dankzij veel doorzettingsvermogen, ongelooflijk veel geluk en de onbaatzuchtige hulp van veel mensen, zowel in Nederland als in België en Frankrijk en zelfs daarna nog in het fascistische Spanje.

Het verhaal van dat ongelooflijke avontuur wordt verteld door vader Kohnstam, een verhaal dat hij heeft neergepend na twee jaar aandringen van zoon Pieter. Zijn moeder weigerde dit te doen, maar beantwoordde wel veel van de vragen die de nieuwsgierige Pieter haar stelde. Na haar dood ontdekte deze trouwens ook nog een interview dat zijn moeder gegeven had. Deze gegevens worden aangevuld met de blijkbaar toch zeer levendige herinneringen van een 6- tot 9 jarige, op zijn beurt geholpen door een "ghost-writer."

Het geheel is een spannend verhaal geworden van een Joodse familie op de vlucht, die verschillende keren een grens moet oversteken, gepatrouilleerd door grenswachters met honden; die slaapt in hooimijten of ondergebracht worden bij boeren of in bordelen; die rauwe muis eet, nooit weet of iemand hen niet in de steek zal laten of verraden, of ze niet zal herkend worden als ze de trein nemen, of hun vervalste papieren de test wel zullen doorstaan in het Vichy-Frankrijk waar zoveel spionnen en Nazi aanhangers zijn en waar ze zien dat veel vluchtelingen gesnapt worden of verdrinken. De moeder wordt overigens toch nog gevangen genomen ...

Dit zelfde verhaal in een roman of film, zou als "onmogelijk" bestempeld worden. Toch is dit het verhaal geweest van één enkele familie - een ontnuchterende gedachte. Zijn vormt immers mee dat zeer kleine decimaaltje van een percentage dat in staat is (was) van hun verhaal te vertellen.

Voor de andere miljoenen was er maar enkel de verschrikking van onmenselijke behandeling, massa- beestentransport en een weerzinwekkende, systematisch uitgevoerde volkerenmoord.