Geloven en weten

Voor de lezer die het werk van Jürgen Habermas niet kent of die op een Nederlandse vertaling van de ontwikkeling van zijn recent denken wacht, is dit boek zeker aan te raden.  René Gabriëls en Ruth Sonderegger stellen immers met het boek een bundel, samengesteld uit teksten geschreven door Jürgen Habermas en in het Nederlands vertaald door Frank Rebel en Hans de Vries, voor.  De verzameling artikelen van de invloedrijkste Duitse filosoof van zijn generatie geeft een representatief beeld van zijn werk in het bijzonder uit de twee laatste decennia.
Op controversiële vragen die hoogst actueel zijn in onze hedendaagse maatschappij vernemen we in het boek het antwoord van Jürgen Habermas.
Heeft de democratie nog een toekomst?  Habermas analyseert het spanningsveld tussen kapitalisme en democratie.  Hoe kunnen we op een democratische wijze de rampspoedige gevolgen van het neoliberalisme aan banden leggen?  De globalisering tast de stuurcapaciteit van de natiestaat aan.  De overgang van een nationale naar een postnationale politieke constellatie luidt niet noodzakelijk het einde van de democratie. Habermas blijft een overtuigd voorstander van het project van de verlichting: streven naar een mondiale samenleving door vrijheid, gelijkheid en solidariteit gekenmerkt.

Om de relatie tussen geloven en weten te analyseren bespreekt Habermas twee tegenover elkaar staande levensbeschouwingen: het sciëntistisch naturalisme en het religieus fundamentalisme.  Beide zijn voor de auteur omvattende levensbeschouwingen die onredelijk zijn wanneer ze hun eigen denkbeelden opleggen, het recht aan ieder individu ontkennen om er een eigen levensbeschouwing op na te houden.

De heftige debatten die in onze maatschappij over abortus, hoofddoeken en andere levensbeschouwelijke vragen worden gevoerd veruiterlijken voor Habermas het voortbestaan van religieuze gemeenschappen in een overwegend seculiere omgeving.  Hij spreekt van een postseculiere samenleving waarbij veel vraagtekens bij de relatie tussen godsdienst en politiek kunnen geplaatst worden.  Zijn religieuze opvattingen verenigbaar met de principes van de democratische staat?  Wat betekent in deze context tolerantie?
Naast de bundel van belangrijke artikelen geschreven door Habermas vindt de lezer in het boek als inleiding nog een kort overzicht van het leven en het werk van de auteur.  Als slot is een interview opgenomen dat boeiend, duidelijk en samenvattend zijn standpunten over hedendaagse maatschappelijke vragen weergeeft.

Jean Borgers