Publieke vijanden

Het boek is de Nederlandstalige vertaling van de publieke correspondentie tussen Michel Houellebecq en Bernard-Henri Lévy, geschreven in de eerste helft van 2008. 

In Frankrijk is het boek verschenen bij Flammarion/Grasset.  De briefschrijvers zijn in Frankrijk momenteel heel bekende intellectuelen.  Niet alleen verschillen de twee schrijvers duidelijk in opvattingen en in temperament, ook de reacties op het boek zijn zeer uiteenlopend.  De confrontatie tussen de schrijvers, misschien ook tussen de lezers van het boek, kan wel een opzet zijn van hun uitgevers.

De lezers die de twee schrijvers kennen, zullen tal van aspecten van hun persoonlijkheid en van hun biografie ontdekken.  Lezers die hen niet kennen, zullen hun opvattingen en standpunten leren kennen.      De kans is groot dat er twee kampen ontstaan, namelijk voor- en tegenstanders van het boek, ook van de auteurs.

In hun eerste brieven stellen Houellebeck en Lévy vast dat tussen hen beiden een wereld van verschil bestaat op één uitzondering na.  Houellebecq wordt door Lévy niet tegengesproken als hij schrijft “Wij zijn allebei tamelijk verachtelijke individuen” of “Samen symboliseren wij perfect de schrikbarende futloosheid van de Franse cultuur en intelligentie waar Time Magazine onlangs streng doch rechtvaardig melding van maakte”.  Met hun brieven wensen ze natuurlijk die futloosheid te weerleggen.  Ze bespreken ook hun beroemdheid als Publieke Vijanden - hun filosofisch en literair werk heeft immers vaak uiterst negatieve reacties bij het publiek uitgelokt.

Het geheel van de brieven tussen de sterk geëngageerde filosoof Lévy en de misantropische individualist Houellebecq is een spontane en levendige uitwisseling van persoonlijke controversiële meningen en inzichten over een verscheidenheid van maatschappelijke en levensbeschouwelijke onderwerpen.
In de vele recensies van het boek verschenen in tijdschriften en op internet wordt weinig of geen aandacht besteed aan het steekspel tussen de beide scribenten over religie en atheïsme.  Maar op zijn minst boeiend, misschien zelfs uitdagend voor de vrijzinnige humanist, zijn hierover bepaalde uitlatingen zowel van Lévy als van Houellebecq. 

Zo betoogt Lévy, die Israël onvoorwaardelijk steunt, dat het judaïsme geen religie is, en dat atheïsme te verkiezen is boven domweg te geloven.  Houellebecq vraagt zich af of een religie zonder God mogelijk is en vreest dat voor een samenleving het zich afsnijden van het religieuze gelijk staat aan zelfmoord.  Hij sluit de gedachte aan een mogelijke verdwijning van de mensheid niet uit!
Het boek kan ongetwijfeld agressie oproepen en even zeker leergierigheid bevredigen.  In elk geval geven twee beroemde Franse intellectuelen met de vrijheid die de briefvorm biedt, overtuigingen en diepere beweegredenen bloot die ze aan de lezers van hun werk onthouden.

Jean Borgers