Wie was Jack Spijer. Een onbekende gevangene uit Bergen-Belsen

Dit boek, met als held de marktkoopman Jack Spijer, die samen met zijn vrouw en dochter de Holocaust weet te overleven, doet onvermijdelijk denken aan de Italiaanse film La vita è bella uit 1998 (bedacht met 3 oscars). De regisseur van deze film, Roberto Benigni, wou een film maken over iemand die in een nachtmerrie terechtkomt en toch de moed opbrengt om oog in oog met de dood, de triomf van het leven te bezingen. De hoofdrolspeler Guido probeert samen met zijn zoontje te overleven in het kamp door alles als een spel voor te stellen. Zo kan hij de gruwelijke realiteit voor zijn zoon verborgen houden. Dochter Rachel zegt letterlijk over haar vader: "Dat is goddank één van de meest opvallende gaven van deze man, zijn niet aflatend gevoel voor humor." (p.112).

Een tweede verdienste van het boek is dat het niet enkel het ellendig leven in een concentratiekamp beschrijft, maar ook de gevolgen die deze gebeurtenissen hadden voor de nabestaanden. Zijn dochter Rachel die lang na de oorlog, pas in 1953, geboren werd, werd al gauw een druk en onhandelbaar kind. "Die oorlog is ook voor mij een trauma geworden, ook al heb ik het niet fysiek meegemaakt" (p.91). En verder: "ik bezat geen discipline en structuur, ik was daarin asociaal, onaangepast en niet te handhaven. Voor hem was het duidelijk dat ik een tweede-generatieslachtoffer van de Holocaust was." (p.107).

In de jaren 80, toen Nederlands premier Van Agt "zich geroepen voelde een goed woordje te doen voor de oorlogsmisdadigers in Breda" zou Jack Spijer gezegd hebben : "Mijn dochter heeft toch ook levenslang" (p.113). De grootste verdienste van het boek blijft echter dat het een levensechte getuigenis is van de leefomstandigheden in de concentratiekampen, ook al waren in die kampen geen gaskamers. Zo lezen we (p.39): "Zo zijn er duizenden en duizenden omgekomen, zowel door totale uitputting en vervuiling als door hongeroedeem, vlektyfus en darmstoornissen, ziektes die juist door het slechte eten ontstonden" (p.39). Dat hongeroedeem wordt in detail beschreven: "dat iedereen er een dikke en opgeblazen buik van kreeg (p.55).

We leerden al in andere boeken van de Holocaust dat de concentratiekampgevangenen er op de duur als een levend lijk uitzagen. Dit wordt in dit boek bevestigd (p.61). Dit boek is een kostbare getuigenis over een van de meest afschuwelijke periodes uit de wereldgeschiedenis. Het had gerust 500 in plaats van 136 bladzijden mogen tellen.

Johan Comer