Het recht op terugkeer

Leon de Winter, geboren te ’s Hertogenbosch op 24 februari 1954, is een Joods-Nederlands schrijver, columnist en filmproducent.  Zijn uitgebreid oeuvre omvat o.a. La Place De Bastille  (1981), Kaplan (1986), De hemel van Hollywood (1997), God’s Gym (2002) en De Vijand (2004).

Het recht op terugkeer werd genomineerd voor de AKO Literatuurprijs.

Israël anno 2024.  Wat ooit het beloofde land was voor de Joden, is nu gereduceerd tot een zwaar beveiligde stadstaat.  De Palestijnen hebben in de loop der jaren meer land en macht veroverd.  Het land is vervallen tot een geriatrische en armoedige plaats want de meeste jongeren zien geen toekomst meer en vertrekken naar het land van hun voorouders, mits ze al het moeizaam te verkrijgen visum kunnen bemachtigen.

Bram (Abraham) Mannheim, van oorsprong Nederlander en in betere dagen een vooraanstaand historicus, is in zijn vrije tijd ambulancier om de bij de talrijke terroristische aanslagen gevallen gewonden op te vangen.  Verder runt hij samen met zijn vriend Ikki Peisman een opsporingsbureau voor vermiste Joodse kinderen die meestal ontvoerd zijn om elders moslim te worden.  Zestien jaar eerder, toen hij met zijn gezin in Amerika woonde, verdween zijn vierjarig zoontje Bennie, wat hem bijna tot waanzin bracht.  Door middel van ingewikkelde cijfercombinaties dacht hij zijn kind – heel de Verenigde Staten afspeurend en levend als een zwerver – terug te vinden.

De relatie tussen Bram en zijn vader Hartog, een elitaire en neerbuigende intellectueel, is moeilijk en stroef en wordt gekenmerkt door de verhitte discussies die ze voeren over het conflict in het

Midden-Oosten.  De eerste is een milde pacifist, de tweede een racist en notoire Arabierenhater.

Ze vormen als het ware een werktuig in het verhaal om het zionisme en het conflict tussen Israëliërs en Arabieren – in casu de Palestijnen – een plaats te geven.  Later zal Bram een Arabisch kind, dat doof en blind is en toevallig zijn pad kruist, onder zijn hoede nemen.

Is het toeval dat de onleefbare situatie in het tot een enclave gekrompen Israel een allusie lijkt op de verschrikkingen in Gaza waar meer dan een miljoen Palestijnse burgers dagelijks geconfronteerd wordt met dreiging, uithongering, armoede en uitzichtloosheid door de blokkade die hen al meer dan twee jaar gevangen houdt?

Het verhaal is vlot en onderhoudend geschreven maar het over en weer springen in de tijd veroor-zaakt hier en daar hiaten, die dan met ongeloofwaardige toevalligheden worden opgelost.  De lezer wordt ook in verwarring gebracht omdat er geen stelling wordt gekozen – enig politiek engagement mag van een columnist toch wel verwacht worden – waardoor het verhaal eerder lijkt op een spannend avontuur dan een hard conflict in het Midden-Oosten, een conflict dat meer dan ooit actueel is en niemand onberoerd laat.

Edith Clabots