Het rood en het zwart

‘Stendhal ‘ was één van de vele pseudoniemen waarmee de Franse auteur Henri Beyle (1783-1842) zijn teksten signeerde. Pas vijftig jaar na zijn eerste grote roman en meesterwerk, Le rouge et le noir, werd hij beroemd en erkend als ‘Stendhal’. De eerste Nederlandstalige vertalingen van Le rouge et le noir dateren van 1989 en intussen dateert de recentste (zesde) druk uit 2007. Gekende werken zijn ook De l’amour en La chartreuse de Parme.

In 1828 ontstaat bij Stendhal de idee om Le rouge et le noir te schrijven en hij noemt het aanvankelijk ‘Julien’. Het is pas na de juli-revolutie in het Frankrijk van 1830 dat het werk voltooid werd. Het idee voor zijn roman haalt hij uit een non-fictioneel gegeven, uit een werkelijk feit: de terdoodveroordeling van een ex-seminarist die een aanval heeft gepleegd op zijn geliefde, wier rijke man hem als kindergouverneur aangenomen had.

De roman schetst een beeld van de tijd van toen, de periode van de Restauratie na de Franse revolutie via het relaas en de karakterschets van een ambitieuze jongeman, Julien Sorel. Julien verwordt tot een soort typische held die veelal voorkomt in Stendhals teksten en die men in literatuurkringen aanduidt als een Stendhaliaanse held. Het is een held die een zoektocht onderneemt naar pure gevoelens en die zich niet laat kenteren door maatschappelijke normen en vooroordelen, zowel politieke als religieuze als culturele. Die helden hanteren die welbepaalde normen wel in functie van hun eigen belang, zeg maar dat ze een opportunistische trekje hebben. Ze nemen, geplaatst in de Franse geschiedenis, een aristocratische houding aan en hun wil dringen ze aan anderen op. Julien Sorel wil het maken in het leven, is ambitieus en wil gelukkig zijn maar hij twijfelt nog of hij hiervoor zal kiezen voor de adel (het rood) of de geestelijkheid (het zwart). Hij is zeer gepassioneerd en weigert zich over te geven aan de middelmatigheid, de aanhankelijkheid en de overheersende moraal.  Geld en macht zijn middelen om zijn persoonlijke vrijheid te bewerkstelligen.

Het was Stendhal er ook om te doen een beeld te geven van de tijd waarin hij leefde, om geschiedenis te schrijven. Daarom had de ondertitel van Le rouge et le noir ook de titel ‘Chronique de 183O’. Het eerste deel van de roman gaat over de neergang van de liberalen in de provincie tijdens de Restauratie, het tweede deel over de nietigheid van de rechtse royalisten te Parijs. De roman kan men dan ook lezen als een aanklacht tegen sociale onrechtvaardigheid.

Stendhals tekststijl typeert zich hoofdzakelijk door een doorgedreven realisme, een naturel aandoende stijl zonder al te veel verbloemingen. Dit in contrast met de in zijn tijd en land toonaangevende literaire stroming van de romantiek (toch ondergaat hij invloeden vanuit de romantiek). Het gaat erom de werkelijkheid onopgesmukt en logisch redenerend weer te geven, de stijl is de kunst om de waarheid bloot te leggen. De vorm is ondergeschikt aan de idee.

Geert Beernaert