Verboden liefde

Halid Ziya Uçakligil werd geboren in Istanbul in 1865 en stierf in 1945.  Hij doceerde enkele jaren westerse literatuur aan de universiteit van Istanbul.  Gedurende korte tijd was hij privé-secretaris van sultan Mehmed Reçad V.  Pas afgestudeerd vertaalde hij korte verhalen uit het Frans.  Hij las werk van Franse auteurs in het origineel, waarbij vooral Balzac, Stendhal en Flaubert zijn voorkeur hadden.  Hij had belangstelling voor zowel de ‘oosterse’ als de ‘westerse’ cultuur.  Zo leerde hij naast zijn moedertaal, het Turks, ook nog Arabisch en Perzisch zowel als Frans, Italiaans, Engels en Duits.  Hij produceerde een omvangrijk literair oeuvre: meer dan 150 korte verhalen, 6 romans, toneelstukken, memoires en een groot aantal artikelen op het gebied van literatuur.
    Uçakligil onderscheidde zich met zijn romans van zijn romantische collega-auteurs.  Vanaf het begin koos hij voor het realisme en naturalisme.  De wereld die hij wilde beschrijven was niet die van sprookjes, maar van de hedendaagse maatschappij om hem heen.  Uçakligil werd daarmee een van de eerste realistische romanciers in de Osmaans-Turkse literatuur.  Zijn aandacht voor taalgebruik en stijl, realistische beschrijvingen van de psychologische ontwikkeling die de personages doormaken en van de wereld om hem heen én zijn bekommernissen om de structuur van een roman, maken hem tot een van de belangrijkste vernieuwers van de Turkse roman aan het einde van de negentiende eeuw.

    Verboden liefde was zijn vierde roman, ze verscheen in de periode 1898-1900 als feuilleton in het tijdschrift Servet-i fûmün.  In 1900 kwam ze in boekvorm uit, een hele reeks herdrukken volgden.  De inmiddels klassieke roman wordt nog steeds gelezen en maakt zelfs onderdeel uit van het onderwijscurriculum voor Turkse middelbare scholen.  In de jaren ’70 werd het verhaal bovendien bewerkt tot een veelbekeken televisieserie.  Onlangs is het werk ook nog als opera opgevoerd.

    Enerzijds gaat het om een liefdesverhaal dat aantoont dat luxe niet in de plaats van echte liefde kan komen.  Anderzijds kan je het interpreteren als een allegorische vertelling over het zuivere versus het verdorvene.  Intussen slaagt de auteur erin een overtuigend psychologisch portret te schilderen van de relaties tussen de hoofdpersonages.  Het is ook een afspiegeling van de onwennigheid van de Turkse elite, die haar traditionele cultuur begon te toetsen aan een moderne, westers georiënteerde levensstijl. 
    Uçakligil bouwt zijn verhaal zorgvuldig op.  Stapsgewijs en zeer traag komt hij soms tot toch zeer verrassende ontknopingen.  Hij gebruikt lange en gekunstelde volzinnen in een verheven, maar soms archaïsche taal.  Iedere situatie wordt uitvoerig beschreven vanuit het gezichtspunt van elk der betrokkenen.  Het verhaal is gedateerd, maar door het verloop blijft het innemend mooi.  Zacht kabbelt het voort als golven op de Bosporus.  De psychologische tekening van de diverse personages is zeer volledig en gebeurt vanuit verschillende gezichtspunten.  Hij toont aan dat het verschil tussen de fantasie in hun hoofden en de werkelijkheid tegenover anderen soms zeer groot is.  De beschrijving van het landschap die hij soms maakt, komt overeen met de gemoedsstemming van zijn personages die erin figureren, en zelfs de villa ademt diezelfde sfeer uit.  Hij doet dikwijls beroep op kleuren om een stemming weer te geven.
 

Het is een zeer boeiend boek gebleven, dat trouwens uitstekend vertaald werd.

 

Paul Van Aelst