Van mammoet tot Big Mac. Een geschiedenis van onze voeding.

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Staf Henderickx
Uitgeverij: 
Epo, 2017
ISBN: 
9789462671171

De ondertitel 'Een geschiedenis van onze voeding' duidt slechts op een gedeelte van het verhaal.  De schrijver heeft duidelijk een boodschap en een waarschuwing willen meegeven.
De voeding van miljarden mensen stelt heden ten dage enorme problemen van industrialisatie, monopolisering, verspilling, ecologische voetafdruk en gezondheid.

Duidelijk en uitvoerig wordt in dit boek ingegaan op de huidige stand van zaken en de problematiek van de chemische monopolies en de ‘collaterale damage’ over de pesticiden, smaak-kleur-en bewaarstoffen.
Dit alles met als achtergrond ons dagelijks gevecht om de calorieën: in veel landen is het stillen van de honger  nog steeds een probleem, daar waar in de westerse wereld het gaat om zo weinig mogelijk calorieën te verorberen. Hongersnood en ondervoeding aan de ene kant, obesitas, suikerziekte en artrose aan de andere kant.
Alles bij elkaar gaat het over een vrij recente geschiedenis die debuteerde 11.000 jaar geleden, toen jagers en vruchten verzamelaars naar landbouw overstapten. De industrialisatie mondde nauwelijks 200 jaar geleden uit in de huidige situatie. De industrialisatie en het daarmee gepaard gaande kapitalisme brachten uiteindelijk een gevaarlijke pseudo-globalisatie voort: monoculturen en grootschaligheid veroorzaken ongezonde afhankelijkheden zoals die van Monsanto en creëerden een zaadmonopolie, het gebruik van maïs als veevoeder werd veralgemeend,…
(opmerking: België was reeds vóór WOI invoerder van granen!).

De schrijver stelt reeds in het eerste hoofdstuk de kwestie gezonde voeding versus ongezonde aan de orde. De hoofdstukken over ongezonde suikers en vetten horen mijns insziens echter eerder thuis in dieet- en receptenboeken. Dit geldt ook voor het aanklagen van misleidende etikettering in consumententijdschriften. Toch maakt ook de recente voedingsreclame deel uit van onze geschiedenis en wordt  de maskering – zoals bijvoorbeeld kleurextracten die als ingrediënten vermomd worden - niet genoeg aan de kaak gesteld.
Het blijkt duidelijk dat de schrijver het niet zo op heeft met de industriële voedselproductie en vraagtekens plaatst bij onze huidige vleesconsumptie. Hij gaat zelfs zo ver een aantal persoonlijke aanbevelingen te doen.

Na een lange introductie krijgen we een haast didactische uiteenzetting over het leven op onze blauwe planeet. Eten om te overleven: een pamfletaire biologische aanzet van het buikgevoel.

Interessant is het inzicht dat onregelmatige voedselgebruikers eerder de norm waren en vasten afgewisseld werden door vreetsessies inherent aan productiemethodes (bijvoorbeeld inpekelen, gebakken haring,...) en bewaarfaciliteiten, op grond van de strijd om bestaansmiddelen en de verspilling in het kader van de ‘homo econo,...micus’ (feesten,gala’s, huwelijksbanketten ).

Terecht legt auteur de nadruk op het ontwikkelen van de kookkunst -in de eerste plaats een kwestie van tijd. Het kauwen van rauw voedsel slorpte uren op, daar waar gekookt voedsel slechts een fractie van tijd nodig had. Gekoppeld aan geselecteerde graangewassen en olijfolie (opbrengst. één  boom= jaarlijkse behoefte van één gezin) werd het vruchtbare Midden-Oosten rond 5.500 v.c. het aardse paradijs. Honing en dadels (een palmboom geeft 60 jaar lang zo'n 100kg vruchten) bleken bovendien prima zoetmakers.

Deze interessante weetjes zijn beslist een meerwaarde en maken dat het boek zeer leesbaar (verteerbaar) blijft. Het bleef echter niet bij één land van  melk en honing. Steden en daarmee gepaard gaande landhonger mondden uit in oorlogen en kapitalistische hereboeren, op hun beurt de oorzaak van uitbuiting en slavernij, waar Rome een schoolvoorbeeld van was.
Maar voor alle duidelijkheid:het voedsel van een modale burger bleef duizenden jaren eenzijdig en karig, met als basis pap en een enkele smaakmaker zoals spek, olijfolie of soja. Toch brachten de duistere middeleeuwen, met de invoering van het drieveldensysteem en het paardentuig, onder andere in onze contreien een onmiskenbare  verbetering van de voedselproductie met zich mee. Brood bleef essentieel: men at ongeveer één kg per dag, en haring werd het vlees van de gewone man. Bier verving het vervuilde stedelijke water.

De ontdekking van de Nieuwe Wereld luidde een omwenteling van onze eetgewoonten in. Aardappelen en (riet)suiker zouden tot op heden het westerse voedingspatroon bepalen. Koffie en thee werden blijvende genotsmiddelen. Brood bleef echter nummer één en slorpte 70% van het gezinsbudget op.

In het laatste deel van het boek gaat het over vandaag. Hier komen vooral de uitwassen van industriële voeding aanbod, gaande van de gekkekoeienziekte over de agrobusiness langs de dioxine kippen en de hormonenmaffia. Bij de bereiding van het voedsel valt vooral de koelkast en microgolfoven als revolutionair te bestempelen.

Uitdagingen naar de toekomst zijn de waterschaarste,  de verminderde bodemvruchtbaarheid en klimaatverschuivingen.

Het eindpleidooi van Henderickx is dat we de relatie tussen de menselijke arbeid en de natuur moeten herstellen. Zonder die ommezwaai valt de kloof tussen arm en rijk niet te dichten en is de landbouw- en milieucrisis niet te stoppen. De auteur parafraserend: ‘Recht op voedsel is een mensenrecht!  Recht op gezond voedsel is evenzeer een mensenrecht!’

 

 

Ludo Raeijmaekers

€15,90

Zie ook http://ww.epo.be/HVV/