Van de Verlichting tot religieus terrorisme.Een psycho-educatieve visie.

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/includes/handlers.inc on line 76.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Stan Maes
Uitgeverij: 
Garant, 2017
ISBN: 
9789044134711

De laatste jaren zijn heel wat boeken verschenen over terrorisme. Daarbij is het fenomeen vanuit vele gezichtshoeken beschreven en geanalyseerd. Het boek van Stan Maes behoort hiertoe.

Zijn invalshoek is wel vrij origineel. Hij stelt de vraag “Hoe is het zo ver kunnen komen”? Als psycho-pedagoog heeft hij in de uitgave op een creatieve manier de link gelegd tussen zijn vakgebied en het terrorisme. Maar zijn opzet overstijgt zowel de psychologie als de pedagogiek.

De complexiteit van het gegeven eist een multi-dimensionale en multidisciplinaire aanpak. De zuiver politieke dimensie laat hij grotendeels aan zich voorbijgaan, maar voor het overige stelt hij zich op als een all round ‘cultuurwetenschapper’. Hij doet vlot en met duidelijke kennis van zaken beroep op geschiedenis, filosofie, sociologie, antropologie en ethica.

De auteur vat zijn zoektocht aan bij de Verlichting. Hij weet het fenomeen van de Verlichting op een zeer gevatte en gecondenseerde manier te tekenen. De aanloop, de filosofie van de Verlichting zelf, alsook de verstrekkende gevolgen ervan worden in al hun diversiteit nauwkeurig beschreven.
De essentie van de Verlichting wordt verwoord als: de mens staat centraal, hij beschikt over een vrije wil en dankzij het gebruik van verstand en redelijkheid kan hij tot De Waarheid komen. Daarheen is de mens op weg. Het ééndimensionale mensbeeld gedragen door de Verlichting laat weinig ruimte voor een ‘andere’ toekomst.
Maar is dat wel zo? Bij nader toezien is het niet zo eenduidig. De Verlichting blijkt minder absoluut dan gehoopt. Al snel wordt de Verlichting geproblematiseerd en dienen de kernideeën gerelativeerd te worden. Met dank aan Marx, Darwin en Freud wordt de Verlichting die de Joods-christelijke traditie relativeerde op haar beurt gerelativeerd.
Ook de realiteit van de geschiedenis spreekt de gedachte van universaliteit en onontkoombaarheid van de Verlichtingsidee tegen: WO I en II met hun nationalisme en nazisme kunnen bezwaarlijk als realisaties van de Verlichting beschouwd worden.
Verder zal nog de ontwikkeling van de wetenschap, vooral dan van de gedragswetenschappen, de optimistische mensvisie van de Verlichting relativeren.

Stan Maes blijkt uitstekend thuis te zijn zowel in de methodologische als de inhoudelijke evoluties van de gedragswetenschappen. Via een ietwat lang overzicht over de theorievorming in de individuele (persoonlijkheids-) en de sociale psychologie krijgen we inzicht in de psychosociale gedetermineerdheid van de mens, of - zoals de auteur het noemt - ‘de invloed van cultuur op de persoon’.
Operationalisering hiervan voor onze eigen Westerse maatschappij legt de idealen, de normen en de waarden die als het ware het fundament van onze moderne samenleving vormen, bloot. Maar deze gelden slechts voor een beperkt deel van onze samenleving, en worden uitgedaagd door fenomenen als het moderne nationalisme, de migratie en de integratieproblematiek.

Op deze manier komt de auteur uiteindelijk terecht bij de hedendaagse visies op het thema terrorisme en terroristen, binnen onze specifieke context van migratie en islam. De determinanten geschiedenis-religie-cultuur-sociaal/familiaal milieu en finaal de individuele psychologie passen als puzzelstukken in mekaar.

In de laatste hoofdstukken komt de pedagoog in de auteur naar voor. Hoe kunnen we, gewapend met de voorhanden zijnde informatie, preventief en curatief handelen met terroristen als personen én als leden van een groep, en hoe met het terrorisme als maatschappelijk fenomeen?

Stan Maes is van vorming en psycholoog en pedagoog. Het boek verdient terecht de subtitel ‘Een psycho-educatieve studie’. Maes is tevens emeritus hoogleraar. De streng didactische aanpak van het boek, met inbegrip van figuren, synoptische tabellen, exhaustieve oplijstingen en taxonomieën draagt de onmiskenbare stempel van een ervaren docent. Ook de bijhorende bibliografie getuigt van een grondige academische aanpak van de studie.

 

Dirk De Schrijver