Tegen de haat

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/modules/node/views_handler_filter_node_status.inc on line 13.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_style_default.inc on line 24.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Carolin Emcke
Uitgeverij: 
De Geus, 2017
ISBN: 
9789044538533

Carolin Emcke schrijft voor ‘Der Spiegel’ en ‘Süddeutsche Zeitung’. In dit opmerkelijk goed geschreven en geargumenteerd werk vertrekt Emcke vooral vanuit haar Duitse achtergrond en wat het tegenwoordige Duitsland van Merkel beroert - tijdens en na de vluchtelingencrisis.  Ze benadert de haat die langzaam doorsijpelt in de maatschappij met velerlei vragen zoals: waarom, waarvandaan en hoe te bestrijden?

Over de haters: Wie twijfelt aan de haat, kan niet haten. Als zij, de haters, zouden twijfelen, konden ze niet zo buiten zichzelf zijn.  Haat richt zich naar boven of naar beneden, tegen ‘zij daarboven’ of ‘zij beneden’.           Over de slachtoffers schrijft ze: Al degenen die object van haat zijn, kunnen en willen daar niet aan wennen. 
Over het sluimerend kwaad weet ze: dit is een algemeen aanvaard onbehagen dat de afgelopen jaren steeds duidelijker wordt gearticuleerd, bijna een excuus  ‘Ging het zo langzamerhand niet een beetje te ver met de tolerantie?’  Er wordt met andere woorden openlijk en ongebreideld gehaat.  De anonieme dreigbrieven die er altijd al waren, zijn inmiddels voorzien van naam en adres. Beangstigend!

Carolin Emcke verwijst naar de situatie van de Afro-Amerikanen en het soms onzichtbaar maken als meest existentiële vorm van minachting, maar noteert ook hoe gemàkkelijk bepaalde mensen soms onzichtbaar worden voor anderen.  Tezelfdertijd duidt ze een soort misplaatste bezorgdheid, als legitieme uiting van onbehagen.  Een bezorgdheid als camouflerend gevoel die de vreemdelingenhaat waarmee ze gepaard gaat buiten alle kritiek plaatst.

De schrijver verwijst naar het concreet en pijnlijk voorval in Clausnitz, waar een groep burgers de aankomst van vreemdelingen met geweld probeerde te verhinderen. De video van Clausnitz is uitgebreid besproken en becommentarieerd in de media - want weeral: de vluchtelingen in de bus werden enerzijds als individuele personen onzichtbaar gemaakt.  Ze werden niet gezien als deel van een universeel “wij”.  Het gedrag van de verschillende groepen in dit racistisch incident - met vooral de reactie van de politie - verontrust haar; het houdt het midden tussen lusteloos en hulpeloos, in zijn demonstratieve ambivalentie een signaal aan de betogers dat ze kunnen doorgaan!

‘Het vermogen van de mens om anderen pijn te doen is zo groot’, schrijft Elaine Scarry, ‘omdat ons vermogen om ons een voorstelling van die ander te maken, heel klein is’ (een noot in dit boek!).  Zelf – Emcke is homoseksueel en publicist - ziet zij zich ook een beetje als ervaringsdeskundige in het ondergaan van een zekere afkeer.  Vandaar ook wellicht dat er een uitgebreid hoofdstuk over anders seksueel georiënteerde burgers is opgenomen in de uitgave.  Het is het machtig amalgaam van praktijken, gewoonten, van scheldwoorden en grappen, van kleine hatelijkheden en grove onbeleefdheden, die zo ‘terloops’ zijn dat ze onschuldig lijken – maar die iedereen die eraan is blootgesteld, murw maakt.

Bijna grappig, ware het zo pijnlijk herkenbaar niet, is haar verwijzing naar het Bijbelboek ‘Rechters’ waarin de uitspraak van een woord ‘sjibbolet’ (Hebreeuws voor korenaar) beslist of je de Jordaan over mag en al of niet in leven gelaten wordt door de Gileadieten.  Of je er dus bij hoort of niet. (‘scilt en vriend’ of ‘schild en vriend’? uit onze eigen vaderlandse geschiedenis, of meer recent hoe je een tomaat benoemt in het Arabisch en je dan al of niet een Palestijn bent en dat ook met de dood kunt bekopen). Een Palestijn zegt ‘bandura’ , een Arabische Libanees zegt : ‘banadura’!  Het sjibbolet verhaal staat symbool voor de willekeurige manieren waarop samenlevingen individuen en groepen weren en afwijzen.  Wat Emcke dus bezighoudt, zijn de strategieën om een ‘echte’ natie, cultuur of gemeenschap te construeren – en ‘onechte’ anderen, die afgekeurd of aangevallen mogen worden.  Méér nog: historisch gezien is ook het model van een volk van vrije en gelijke individuen fictie.  Nooit werden werkelijk alle mensen als vrij en gelijk beschouwd!  De vermeende homogeniteit van het Duitse volk of de Duitse natie, waar de AfD en Pegida zich zo aan hebben verbonden, die bestaat niet.

Uiteraard komt ook IS en hun strategie ter sprake.  De afzondering van moslims  uit een pluraal, open, seculier Europa is het uitdrukkelijke doel van de IS-terreur.   Haat en geweld, ook islamitische haat en geweld, ontstaan niet vanzelf.  Ze vloeien niet voort uit ‘de islam’.  De aanhangers laten zich lokken door een gesimuleerde samenleving waarin zogenaamd iedereen welkom is, maar die zo anti-individualistisch is en zo autoritair is gestructureerd, dat werkelijk iederéén er van zijn individualiteit wordt beroofd.  Het uitdrukkelijke doel van de jihad van IS is een wig te drijven tussen de islamitische en de niet-islamitische Europeanen.  Haat dus!

Carolin Emcke besluit en biedt tegelijk een oplossing in het hoofdstuk ‘Lof van het onzuivere’!  Voor het Verlichte Europa is het van levensbelang zich in te zetten voor secularisme, openheid en moderniteit.  Het komt erop aan culturele, religieuze en seksuele verscheidenheid niet alleen te tolereren, maar werkelijk te omarmen.  Als de liberale, open samenleving zich wil verdedigen, kan ze dat alleen door liberaal en open te blijven.  Als het moderne, seculiere, plurale Europa wordt aangevallen, mag het niet ophouden modern, seculier en pluraal te zijn.  Fanatisme en racisme moeten niet alleen inhoudelijk, maar ook in de vorm worden bestreden.  Dat betekent dus dat we zélf niet moeten radicaliseren. 

Ik citeer Emcke: ‘Voor mij persoonlijk zijn culturele, religieuze of seksuele verschillen in een seculiere rechtstaat juist geruststellend.  Ik vind al die uiteenlopende rituelen en feesten, gebruiken en gewoonten juist prachtig.  Een seculiere staatsopvatting betekent hoegenaamd geen opgelegd atheïsme voor alle burgers.’

Voorbeeld en dikwijls onderwerp van discussie, hoofddoeken! Soms komen twee tegengestelde voorschriften zelfs dwingend over: het patriarchaal-religieuze gebod om een hoofddoek te dragen net zo goed als het paternalistisch-antireligieuze gebod om géén hoofddoek te dragen.

Eerlijk, ik had het niet beter kunnen verwoorden!

 

 

Michel Ackaert