Rijke mensen sterven niet

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/modules/node/views_handler_filter_node_status.inc on line 13.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_style_default.inc on line 24.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Anneke Verbraeken
Uitgeverij: 
Atlas Contact, 2017
ISBN: 
978 90 450 3443 0

De Nederlandse journaliste Anneke Verbraeken trok in opdracht van diverse kwaliteitsmedia tussen 2009 en 2016 verscheidene malen naar Rwanda en Congo. In dit boek beschrijft ze haar persoonlijke ervaringen tijdens haar verblijf in twee van de meest getroebleerde landen ter wereld. Het resultaat is een grauwzuur en bikkelhard relaas over confronterende ontmoetingen, corruptie en verkiezingsfraude en een nauwgezet gedocumenteerde aanklacht tegen de plaatselijke overheid en de internationale gemeenschap. Deze blijven quasi onverschillig voor het onrecht in de landen rond de Grote Meren, omwille van de gigantische opbrengsten die de grondstoffen aanleveren aan de wereldeconomie.

Verbraeken verhaalt in dit boek nauwgezet de gruwelijke geschiedenis van deze twee landen die hun verleden niet onder ogen willen zien en waar mensenrechtenschendingen en misdaden tegen de menselijkheid schering en inslag zijn. De diepe wonden van de genocide zijn nog steeds zichtbaar in de straten van de steden en dorpen waar gehavende en verminkte mensen ronddolen, hopeloos op zoek naar voedsel en medische verzorging.

In Rwanda zwaait de dictatoriale president Kagame, die het roer overnam in 2000 na de genocide en de vluchtelingenstroom van 1984 en die de tweede genocide in gang zette met zijn troepen in 1996, nog steeds de plak. In de Democratische Republiek Congo is Joseph Kabila nog steeds zittend president; hij heeft ondertussen door het uitstellen van broodnodige verkiezingen en een wetswijziging zijn mandaat eigenhandig tot 2019 verlengd.

Verbraeken leerde tijdens haar bezoeken mensenrechtenverdedigers kennen die haar ter plaatse hielpen, zoals de Congolees Sylvestre Bwira en de in het begin in Nederland wonende Rwandese oppositieleidster Victoire Ingabire Umuhoza. Deze laatste haalde zich veel moeilijkheden op de hals en is vandaag nog steeds opgesloten in de Rwandese gevangenis – gevolg van zich in 2010 kandidaaat te stellen voor het presidentschap met haar partij UDF. Victoire wordt beschuldigt van genocide en volgens mensenrechtenactivisten in de gevangenis gemarteld. In haar huis in Nederland werden in 2011 door Rwandezen huiszoekingen gedaan waarvan de Nederlandse justitie niet van op de hoogte was. Gevonden stukken worden zonder toestemming van de Nederlandse overheid tegen Victoire gebruikt en de Amerikaanse advocaat van Victoire werd direct bij aankomst gearresteerd en het land weer uitgezet.

Niet alleen Victoire wordt van genocide beschuldigd, ook haar echtgenoot en enkele andere Rwandezen die in Nederland al definitief een status hebben gekregen, werden het land uitgezet.
In Rwanda hebben getuigen hen van genocide beschuldigd. Maar getuigen in Rwanda zijn zeer onbetrouwbaar, schrijft de journaliste. Ze mogen namelijk niets negatiefs zeggen van de overheid. In 2014  concludeert een officieel onderzoek van de Verenigde Naties dat eerlijke processen in Rwanda onmogelijk zijn. De processen tegen de teruggestuurde Rwandezen zijn dat dus zeker niet.

Tijdens een van haar eerste reizen werd ze door Sylvestre begeleid. Zonder begeleiding van ingevoerde, door de wol geverfde mensen, kom je namelijk geen stap verder. Sylvestre wordt een jaar later ontvoerd, gemarteld en gevangen gehouden op de meest verschrikkelijke plaatsen. Hij wordt later vrijgelaten maar is nergens in het land meer veilig: niet in het ziekenhuis, niet in het klooster,….  Door bemiddeling van Verbraeken werd hij in Nederland toegelaten. Zijn asielprocedure is lang en verloopt moeizaam.

Het zijn maar enkele van de vele voorbeelden die Verbraeken in haar verslag aanhaalt die illustreren hoe levensbedreigend oppositie voeren in de landen rond de Grote Meren is. Zélf werd ze meermaals met de dood bedreigd en in Congo gearresteerd. Kagame riep haar bovendien uit tot vijand van het Rwandese volk wegens haar kritische en scherpe verslaggeving over zijn regime. In 2016 kreeg ze voor haar artikelenreeksen en documentaires over het gebied de Victoire Ingabire Umuhoza Prijs en werd ze door het Humanistisch Vredesberaad genomineerd als Journalist voor de Vrede omdat ze een moeilijk toegankelijk oorlogsgebied toegankelijk heeft gemaakt.

Verder bevat het boek een resem interessante anekdotes over hoe ze erin geslaagd is min of meer veilig door de regio te reizen en beschrijft ze in een vlotte spitsige taal hoe de Congolezen en Rwandezen ondanks de repressie van de overheid er in slagen hun leven te organiseren. Rijke mensen sterven niet. Die huren een huis want de bevolking beschikt niet over koopkracht om eigendom te verwerven. Dat is een privilege voor slechts een kleine elitaire groep in deze door machtsmisbruik en grove corruptie gedomineerde landen.  

Tot slot bevat het boek een chronologisch verslag met een korte geschiedenis van de regio en wordt vermeld hoe het op het moment van verschijnen van de publicatie iedereen vergaan is die in het relaas van Anneke Verbraeken voorkomt.

Dit boek laat geen enkele lezer onberoerd en is een zelden gezien hallucinant pamflet tegen fundamentele onrechtvaardigheid en tegen een onaanvaardbare hedendaagse situatie.

 

Leo De Ley

 

We publiceren hierna een (corrigerende) reactie van dhr. Jos van Oijen.  Hij wijst zowel op enkele fouten in de bespreking als opmerkingen met betrekking tot de uitgave zelf. Met dank voor zijn kritische geest.

--------------------------------------

Geachte HVV,

Zojuist las ik de recensie van Leo de Ley over het boek Rijke mensen sterven niet van Anneke Verbraeken. De recensie bevat helaas nogal wat inhoudelijke fouten. Dat geldt overigens ook voor het boek zelf. Omdat een en ander kwetsend is voor slachtoffers van de genocide in Rwanda vraag ik uw aandacht hiervoor.

Hoewel er in Rwanda veel mis is op het gebied van vrijheid van meningsuiting en democratie, worden aanklachten daartegen ook vaak gebruikt om tegelijk de geschiedenis te herschrijven en personen die met goede redenen worden verdacht van genocide vrij te pleiten.

Victoire Ingabire hoort overigens niet tot de categorie genocideverdachten, zoals de recensie abusievelijk vermeldt. Zij is daar niet van beschuldigd, noch voor veroordeeld. Ook is het niet juist dat Rwandezen huiszoekingen hebben verricht in Nederland, laat staan dat de Nederlandse justitie daarvan niet op de hoogte zou zijn. Er zijn geen aanwijzingen dat Victoire is gemarteld en haar echtgenoot is vooralsnog geen verdachte in Rwanda. In Congo is wel veel geweld geweest met desastreuze gevolgen voor de bevolking, maar dat is niet aangemerkt als een tweede genocide. Een vaak geciteerd rapport van de Verenigde Naties uit 2010 levert wel argumenten voor en tegen die opvatting, maar komt niet tot een conclusie.

Wat meneer de Ley, en veel recensenten over het hoofd zien, is dat Anneke Verbraeken in het boek uitlegt dat zij niets van Rwanda of Afrika afwist toen zij Ingabire in 2008 voor het eerst heeft ontmoet en met haar bevriend raakte. Sindsdien bekijkt Verbraeken alles door de bril van Ingabire. Dat is op zich niet erg, zolang de lezers dat weten en in het achterhoofd houden. Het verklaart namelijk waarom er in het boek niets staat over de geschiedenis van Ingabire's partij, die in 1995 als de RDR is opgericht op initiatief van de in juli 1994 naar Congo gevluchte legertop. De politieke RDR leiders zijn later naar Nederland en België vertrokken. Ingabire is in 2000 voorzitter geworden van die club, die in 2006 is omgedoopt in FDU-Inkingi.

In 2009 is een rapport verschenen van de Verenigde Naties waarin steun aan de terreurorganisatie FDLR vanuit het buitenland is onderzocht. De sporen leidden naar o.a. FDU-Inkingi. Dit was aanleiding voor de Nederlandse politie om huiszoekingen te doen, bij Ingabire en een van haar assistenten. De bewijzen die werden gevonden, en een bekentenis van de assistent, toonden contacten aan met het FDLR - financiële en politieke - en zijn door Nederland overgedragen aan de Rwandese justitie.

Ik zal niet alle fouten in het boek nalopen, maar wijs er wel op dat de versie van de genocide die Verbraeken achterin het boek heeft opgenomen, in het hoofdstuk 'een korte geschiedenis', door Genocide Watch is beoordeeld als een voorbeeld van genocide-ontkenning. Die versie laat namelijk alle aspecten weg die het geweld tot een genocide maakten, en doet het voorkomen alsof de Hutu's en de Tutsi's in gelijke mate dader en slachtoffer waren. Dat was natuurlijk niet zo. Er is zeer veel betrouwbaar onderzoek over de genocide verricht door mensenrechtenorganisaties, academici en het Rwanda tribunaal, waarbij iets anders is vastgesteld.

Voor genocideslachtoffers is dit allemaal zeer pijnlijk. Ik hoop dan ook dat u voortaan wat kritischer zult lezen als dit onderwerp aan de orde is. Helaas verschijnen er steeds meer boeken zoals deze, die niet onafhankelijk zijn, en alleen maar voor verwarring zorgen.

 

Met vriendelijke groet,

Jos van Oijen