Opname:          26.11.09

Uitz.:                30.11.09

Samenst.:         KVD / FS

Muziek:

1’20”     Signe               E. Clapton        E. Clapton                               9 45024-2

1’00”     Diferente          Gotan Project   Gotan Project                           Yab023CD-6127112

1’00”     Enter sandman Apocalyptica    Hetfield, Ulrich, Hammett          532.707-2        

1’00”     The unforgiven  Apocalyptica    Hetfield, Ulrich, Hammett          532.707-2

Goedenavond en welkom bij HVW, dat helemaal in het licht staat van de Waardige Samenleving. Of liever, de reflectie van de georganiseerde vrijzinnigheid daarover. Op 18 november was er immers “Sporen naar een Waardige Samenleving” in Gent: het eerste resultaat van de bezinning van het vrijzinnige middenveld over een waardige samenleving en de uitreiking van de eerste Decent Society Award aan Peter Sloterdijk. Wij nemen u mee naar Gent, naar het Geuzenhuis en de Vooruit, en laten de initiatiefnemers en een deel van de vele focusgroepen zelf aan het woord.

In 1996 pleitte de Israëlische filosoof Avishai Margalit in “The decent society” voor een fatsoenlijke samenleving die haar leden erkenning en respect geeft en geen vernedering duldt. Zo’n samenleving waardeert verscheidenheid en emancipeert alle burgers. Daarbij is iedereen betrokken en verbonden. In een waardige samenleving is armoede bijvoorbeeld een ontoelaatbare vernedering.

De waardige samenleving dus, intussen een engagement dat werd opgenomen door het vrijzinnig humanisme. Vanaf begin 2009 werkten uiteenlopende vrijzinnige dialooggroepen in Vlaanderen aan een concreet en inspirerend project. Thema’s als armoede en politieke inspraak werden getoetst aan vrij onderzoek, gelijke kansen, vrijheid en solidariteit.

Op 18 november was er dan de eerste gezamenlijke outing in Gent, met in het Geuzenhuis een selectie van de bevindingen, en ’s avonds in de Vooruit de uitreiking van de Decent Society Award en de persoonlijke getuigenissen van enkele vrijzinnige humanisten. Wij waren erbij en haalden enkele deelnemers voor de microfoon. En we beginnen met reacties van de namiddagsessie. Daarin hoort u Saskia Dendooven, winnares van de logowedstrijd, Matthias Vekeman, student moraalwetenschappen aan de UG, Sara Wastijn, voorzitter van Humanistische Jongeren, en Pascal Nicolas van het WF.

Ik had het via een ouder van op school gehoord, van: ‘Wil je deelnemen aan de wedstrijd?’ En ik vond het wel een mooi opzet, dus heb ik eraan deelgenomen. Ik heb er vooral over nagedacht hoe ik kon visualiseren waarvoor de vereniging staat. En dan ben ik op het idee gekomen van de opstekende handjes met als bedoeling eigenlijk een publiek weer te geven. Maar ook door de verschillende kleuren die ik in het logo stak, wil ik aangeven dat dit niet gaat over blank, zwart of welke culturen ook, maar allemaal verschillende positieve kleuren. Op die manier heb ik geprobeerd om een positief logo te ontwerpen dat eigenlijk de boodschap van de vereniging meedraagt.

Maar waardige samenleving, wat betekent dat voor jou?

Voor mij is de waardige samenleving dat iedereen zijn zeg heeft, en voor mij is het zo dat iedereen moet proberen zijn eigen standpunt of zijn eigen cultuur te behouden, maar allee, mijn idee is meer van: als iedereen hetzelfde zou zijn en als iedereen gelijk zou zijn, dan zou de wereld maar saai zijn. Dus eigenlijk vind ik het een verrijking om verschillende standpunten, verschillende culturen rond mij te hebben.

*           *           *

Ik ben Matthias Vekeman, ik ben student moraalwetenschappen aan de UG, en in het kader van het vak ‘Vergelijkende religiestudies’ moesten wij hier een presentatie voorstellen over een bepaald thema. Dat kon over van alles gaan. Er waren vier groepjes: dat ging bijvoorbeeld over tolerantie, over actief pluralisme of over het hoofddoekendebat. De verschillende groepen hebben dan voor zichzelf een soort van conclusie proberen te formuleren binnen het kader van de decent society. En voor ons nu, binnen het hoofddoekendebat, trachten we te streven naar een samenleving zonder vooroordelen, waarin dus de eigen vooroordelen herkend en gedeconstrueerd worden en we rekening houden of een besef cultiveren van interculturaliteit en interdependentie tussen culturen. Bij dit voorstel, of streefdoel eigenlijk, hebben we verwezen naar John Rawls, die spreekt over een ‘veil of ignorance’, dus dat een rechtvaardige maatschappij slechts kan ontstaan wanneer beslissingen over die toekomstige samenleving worden genomen vanachter een sluier der onwetendheid. Wat eigenlijk inhoudt dat je dus niet weet wat je positie daarbinnen zal zijn.

Jullie hebben heel uitdrukkelijk gesteld dat het hoofddoekendebat – dat op dit ogenblik nog altijd woedt in Vlaanderen, zullen we maar zeggen, en niet alleen in Vlaanderen – een symboolfunctie heeft. Met de nadruk op: het gaat over het hoofddoekendebát, met de nadruk op debat. Kun je dat eventjes verduidelijken?

Wij hebben proberen te verduidelijken dat het eigenlijk om een symbolische discussie gaat. Dat dus de hoofddoek een containerbegrip is voor verschillende fundamentele maatschappelijke problemen, voor vraagstukken rond emancipatie en integratie, en noem maar op.

Is het belangrijk dat de universitaire wereld mee nadenkt en mee werkt aan die waardige samenleving?

Het is belangrijk dat zulke evenementen georganiseerd worden om iets wakker te maken, om ook jongeren aan te zetten tot kritisch nadenken over zulke toch wel belangrijke thema’s, ook in de turbulente wereld, als zich zulke ontwikkelingen voordoen.

*           *           *

Ik ben Sara Wastijn, voorzitter van Humanistische Jongeren. Wij zochten naar een manier waarop wij het project van Waardige Samenleving en de vragen die in dit project werden gesteld, konden vertalen naar een manier die aanlokkelijk is voor jongeren. We zochten natuurlijk ook naar een manier waarop je jongeren gemakkelijk kunt bereiken. Zo zijn wij op het idee gekomen om festivalstands uit te bouwen waarmee we de verschillende festivals in Vlaanderen, de grote zomerfestivals, hebben aangedaan, zoals daar zijn: Sfinks, Pukkelpop, Feest in het Park, en nog een aantal. Wij hadden het opgebouwd rond het idee ‘de Hudo van HuJo’ - ‘Een kleine boodschap voor een grote wereld’. Dus wij hadden een wc-kot met daarrond allemaal wc-potten waarop de jongeren konden plaatsnemen en hun boodschap voor de wereld in de camera konden inspreken aan de hand van enkele richtvragen. Daarnaast waren verschillende grote borden aanwezig waarop jongeren, zoals je in een gebruikelijk wc-kot weleens durft te zien dat ze dat volkladden met allerlei spreuken, dat op onze festivals ook konden doen. En als ze een van beide deden, kregen ze als aandenken een wc-rol met allerlei ludieke boodschappen op, zoals ‘Leeg je darmen, niet je geest’, ‘Maak er een spetterende dag van’, en meer van dit soort slogans.

Dus eigenlijk een gigantische diarree van ideeën. Wat heeft dat opgeleverd?

Zeer veel ideeën voor de Waardige Samenleving, denk ik. Het was voor ons zeer nuttig om op die festivals te zien hoe enthousiast de jongeren zelf waren dat ze eens de kans kregen, of dat ze een forum kregen, om over die toch wel ernstige zaken hun mening eens te zeggen. Ook op een plaats waar dat niet altijd zo evident was, zoals op een festival.

Als je dat moet samenvatten, waarvoor zijn jonge mensen dan in dit geval?

Ik denk respect. Respect voor ieders eigenheid was toch iets wat zeer hard naar voren kwam, de vrijheid om te mogen zijn wie je bent. Minder racisme kwam ook heel vaak naar voren. En ik denk ook wel de invloed van media op het maatschappelijk denken. Jongeren zijn zich daar meer bewust van dan ik op voorhand had verwacht.

*           *           *

Bij mij, Pascal Nicolas. Het is nu een beetje rustiger. Maar het is wel turbulent geweest, hé, deze namiddag. Heel wat projecten die hier aan de orde zijn geweest.

Deze namiddag was een beetje een stand van zaken van het hele project Waardige Samenleving, dat sinds het voorjaar aan de gang is, een samenwerkingsverband tussen alle mogelijke vrijzinnige en socioculturele verenigingen. Deze namiddag hebben we gebruikt om de mensen die de focusgroepen van het voorjaar in gang hebben gestoken, aan het woord te laten, maar daarnaast ook om studenten, jongeren, die ook rond dat begrip Waardige Samenleving hebben gewerkt, voor een stuk het forum te geven, en ten slotte ook om wel wat kritiek en reflectie te krijgen rond wat synthesetekst is geweest.

Als je dat allemaal nu in essentie moet gaan samenvatten, wat heeft dat uiteindelijk rond dat idee van Waardige Samenleving opgeleverd?

Nu, als dit deel het “Sporen naar een Waardige Samenleving” was, dan denk ik dat we nu op een scharnierpunt zitten, dat we nu moeten werken aan die Waardige Samenleving. Ik denk dat het begrip Waardige Samenleving rijk genoeg is om daar een invulling aan te geven voor eenieder, maar het is toch nog iets te theoretisch. En wat we nu in de toekomst zullen moeten doen, is: hoe kunnen we die verschillende aspecten van Waardige Samenleving ook in de praktijk brengen? Welke rol hebben al die socioculturele verenigingen, hebben de mensen aan de universiteiten, hebben jongerenverenigingen? En welke stappen moeten we zetten en hoe moeten we die zetten? Dat is wat we in de rest van het najaar 2009 en voorjaar 2010 willen doen. Per provincie zullen we een van de thema’s uitwerken, daar kijken van: hoe kunnen we dat, hoe kunnen we een waardige samenleving, niet als utopie, maar werkelijk in Vlaanderen in de praktijk brengen?

Heel veel was aan de orde rond het effectief een concrete invulling geven. Praten is belangrijk, maar is blijkbaar niet genoeg. Binnen het gegeven van de vrijzinnigheid, hoe kun je ook handelen als vrijzinnige dan?

Als je lokaal ziet welke vrijzinnigen er soms mee rond de tafel zitten om cultuurbeleidsplannen of jeugdbeleidsplannen uit te werken, maar zelden afgestemd op elkaar, denk ik dat we met dat begrip Waardige Samenleving vooral lokaal invulling kunnen geven aan die beleidsplannen op een meer vrijzinnige manier.

Maar is er hier vandaag een optimistische boodschap gebracht?

Volgens mij is het hele begrip Waardige Samenleving een positief begrip waarvoor ook effectief positieve daden gesteld kunnen worden. Dus in plaats van tegen iets te zijn, denk ik dat vrijzinnigen nu voor een waardige samenleving kunnen zijn, maar ook aan een waardige samenleving moeten werken.

De aanbevelingen van de dialooggroepen voor het verdere werk aan een waardige samenleving. Dat was de namiddagsessie in het Geuzenhuis van Gent. En ’s avonds was er dan de eerste uitreiking van de Prijs Waardige Samenleving, een gezamenlijk initiatief van de vrijzinnige gemeenschap, de UGent en de VUB. Die prijs ging naar de Duitse filosoof Peter Sloterdijk. Maar er waren vooral de persoonlijke getuigenissen van Eva Brems en Chokri Ben Chikha over zelfbeschikking, Paul Scheffer en Peter Vermeersch over gelijke kansen, Ngo Kabuta en Alain Platel over solidariteit, en Marleen Temmerman en Mustafa Kör over actief pluralisme. Dat alles gedirigeerd door Anna Luyten en Gie Goris. Na afloop pikten we de reacties op van Sylvain Peeters van het WF en Rik Pinxten van de HVV. Maar eerst een stukje uit de lofrede voor Peter Sloterdijk door Paul Van Cauwenberge, rector van de UGent.

‘Moed tegenover de aarde en tegenover de mens moet echter opnieuw aangeleerd worden. En dergelijke opvattingen zal men vinden in Sloterdijks uitgebreide werk. De stellingen zijn nogal ongewoon in deze tijd, maar banen misschien de weg naar een nieuw humanisme. Spijtig genoeg kan prof. Sloterdijk vanavond niet aanwezig zijn wegens ziekte, maar zijn denkwerk zal de samenwerkende organisaties en hun publiek zeker inspireren om verder samen te werken aan een waardige samenleving in Vlaanderen. Ik dank u.’

*           *           *

Voor mij was dat een eerste klein rustpunt in het elan dat de vrijzinnige gemeenschap in haar totaliteit eigenlijk opnieuw dient te ontwikkelen. Naar mijn smaak – en het is ook een van de redenen waarom ik vind dat het WF vanuit zijn hele geschiedenis hieraan diende deel te nemen – is dat veel te veel het baken dat eigenlijk voor de maatschappij geplaatst moet worden en waarnaar de maatschappij moet evolueren. Dat werd overgelaten aan meer religieus geïnspireerde organisaties. En diegenen die eigenlijk vanuit de verlichting, vanuit de Franse Revolutie toch een beetje de erfgenamen zijn, hebben dat op zijn beloop gelaten. Ik vond echt wel dat er op een of andere manier diende ingegrepen te worden. Het project Waardige Samenleving is volgens mij iets wat zeer embryonaal is op dit ogenblik, daar ben ik mij totaal van bewust, maar biedt wel de mogelijkheden om opnieuw de volgende, niet alleen decennia, maar zelfs eeuwen een nieuw baken te vormen voor de maatschappij, maar de totale wereldmaatschappij dan.

Het WF is een culturele vereniging en het woord cultuur is hier heel vaak aan de orde geweest. In zijn verschillende betekenissen, uiteraard. En dan wil ik er toch wel eventjes een naar voren halen, met name die van Alain Platel, die het had over de vraag: ‘Kan cultuur de wereld redden?’ Er waren ook heel wat kunstenaars in het panel, hé. Was dat een beetje toeval?

Ik denk dat het op die manier gesteld eigenlijk een valse vraagstelling is. Voor mij alleszins. Omdat de wereld cultuur is. En omdat van het ogenblik dat cultuur verdwijnt, ook de wereld verdwijnt. Op die manier is het natuurlijk evident dat cultuur de wereld redt. Uiteraard. Elke maatschappij heeft haar zijnswijzen. Dat is voor mij de essentie van wat cultuur is. Zijnswijze van een maatschappij. En die heeft, zoals je het al zelf zei, nogal vele vormen. Als men het over cultuur met een grote C heeft, dan heeft men het meestal over het elitaire, het kunstzinnige, allerlei vormen van uitingen die eigenlijk niet de dragende stromingen in de maatschappij zijn. Maar dat gaat dan meestal over kunst voor de happy few. Maar daar ging het vandaag net niet over. Het ging eigenlijk over wat de zijnswijze van de maatschappij is. De cultuur van een gemeenschap.

Toch had Peter Vermeersch het over de zuiverheid van de cultuur als tegengesteld aan wat hij zelf het ‘bastaardgenre’ noemde, hé. Een nieuwe term allicht, maar het bastaardgenre droeg wel zijn sympathie weg, uiteraard. Dat is toch wel een beetje een metaforisch standpunt, hé.

Dat klopt wel, maar het klopt niet helemaal omdat… Ik wil toch even een kleine anekdote uit mijn persoonlijke levenssfeer aanhalen. Mijn echtgenote had een pure rashond en die is wel 17 jaar geworden. Dus er zijn altijd uitzonderingen die de regel bevestigen, denk ik dan maar. Maar hij heeft natuurlijk gelijk dat vanuit het samenvloeien en het samengaan er een grotere stevigheid is. Dat is eigenlijk wat hij naar voren wou brengen in zijn discours. De wederzijdse beïnvloeding geeft op die manier een groter houvast aan de gemeenschap. En het woord ‘bastaard’ is natuurlijk daarvoor een begrip dat iedereen heel goed kent, uiteraard hé.

Misschien ook meteen de vraag stellen hoe het dan verder moet met dit project. Het is niet alleen een project, het is een opgave, het is een engagement. Op welke manier kan het WF dat bijvoorbeeld concreet gaan invullen?

Wel, wij gaan heel toevallig het volgend weekend naar een soort bezinningsconclaaf met het WF, precies om ons voor te bereiden het antwoord te formuleren op de vraag die je stelt. Dat is van het WF, ja, zoveel jaren dat het bestaat… We zijn op dit ogenblik, denk ik, in de huidige maatschappij op een keerpunt gekomen. Vele leden hebben dat nog niet echt goed door, maar blijven een beetje hangen in dat historische verleden. Wil het WF in de toekomst overleven, dan zal het een andere oriëntatie moeten nemen, en dat is precies wat in dat conclaaf in Bohan tot uiting zal komen. Daar zullen wij stapsgewijs het eerste nieuwe beleidsplan opstellen, dat we moeten indienen in het kader van onze subsidiëringen en dat de eerste embryo’s zal moeten bevatten van wat het nieuwe startsein voor de ontwikkeling van het WF zal betekenen.

*           *           *

Wel, ik denk dat we getoond hebben en ook zelf beleefd hebben dat zoiets als een hedendaagse en vernieuwde vrijzinnig-humanistische cultuur echt mogelijk is en echt kan werken. De warmte, tegelijk met zinvolle uitspraken, tegelijk met schoonheid enzovoort, dat is mogelijk. En wij kunnen dat! Vraag dus, zoals wij gedaan hebben, een reeks mensen om daaraan mee te doen, die allemaal volledig of grotendeels vrijzinnig humanist zijn. Die doen dat allemaal en die brengen een prachtige avond. Ik vind dat ongelooflijk!

Wie zegt vrijzinnige humanisten, verwacht een droge uiteenzetting. Vanavond was dat zeker niet het geval!

Neen, er was warmte, er was schoonheid, en je had ook het gevoel… Iets wat men ons altijd verwijt, van: jullie hebben geen boodschap, cultuur enzovoort. Toch wel! Het kan! Het kan perfect! En het hoeft niet declamerend te zijn à la Brecht, zal ik maar zeggen. Je kunt evengoed, zoals Chokri, in dans, speels, met humor, maar toch met een diepgewortelde culturele vormgeving, vandaag vrijzinnig humanist zijn. Dat kan mensen binden. Studenten stonden in de gang bijna te huilen van tevredenheid. Nu ja, waar bereik je dat? Werkelijk waar, ze hielden ons onderweg tegen, van: dank u dat we dat mogen meemaken, dat wij daaraan hebben mogen meewerken enzovoort. Dus dat is een potentie, dat is een kracht. We moeten dat meer durven te gebruiken.

Vanavond werd ook voor de eerste keer de Decent Society Award uitgereikt, en wel aan Peter Sloterdijk. Helaas, hij was niet aanwezig, maar waarom die keuze voor Peter Sloterdijk?

Sloterdijk tracht zo – zoals de oude humanist, zou ik bijna zeggen – die 2500 jaar te overspannen door zijn kennis en bezig te zijn met de Griekse traditie, wat je eventueel een voorafschaduwing van het humanisme kunt noemen, de Griekse filosofen. Maar hij haalt er dan natuurlijk die kinikoi, die cynische filosofen uit, eerder dan dus door de kerk gerecupereerde systeembouwers zoals een Plato. Hij zegt: neen, deze kritische gasten, daar gaat het over, dat is onze grote, belangrijke traditie in het Westen. Nu goed, dat is zijn vroegere werk, want wat hij nu aan het doen is, is zeggen: mensen kijk, vandaag, we moeten veranderen, we zijn de aarde kapot aan het maken en we kunnen dat ten opzichte van onszelf, maar zeker ten opzichte van de rest van de mensheid gewoon niet permitteren, dit kan niet! Dit is in alle betekenissen van het woord immoreel. En daarom bouwt hij, als je wilt, een voortzetting van toch wel het verlichtingsdenken, maar in die brede medemenselijke, solidaire houding zo. Hij is daar tamelijk uniek in. Er zijn nog wel een aantal zeer interessante mensen bezig, denk ik hoor, maar hij is er toch tamelijk uniek in om dat op zo’n heel systematische, volgehouden manier te doen. Tussendoor dan bijvoorbeeld zo’n boekje over de gevaarlijke kanten van de boekgodsdiensten, een zeer mooi boekje trouwens, “Heilig vuur”, van hoe die in hun rabiate houding toch oneindig veel in brand steken, dit soort van dingen. Maar dat is onderweg. Dat is geen afrekening, maar een soort van plaatsing, zal ik zeggen, van: kijk, dit is een van de dingen, een angel uit onze traditie waarvan we ons bewust moeten zijn en die we eigenlijk moeten proberen te verwijderen, of we gaan effectief de zaak naar de verdoemenis helpen. Mede vanuit dat heilig vuur ook! Dus in dat opzicht, met een heel brede uitleg, maar in dat opzicht is dat een vrij unieke maar ook ongewone, volgens mij een vrijzinnig-humanistische denker vandaag.

Maar je zult bij hem die mengeling voelen. Je hebt niet het declamerende, zal ik maar zeggen, van een Sartre, om nu, enfin, Sartre niet te beschuldigen, maar om daar toch wel een heel duidelijke stijl aan te duiden. Je hebt niet alleen maar het protest, zal ik maar zeggen, van het groot gelijk van de jaren zestig, zeventig zo. Maar je hebt iemand die er ook een poëtische dimensie in steekt, die de gevoeligheid in mensen toch ook wil erkennen en meenemen in de uitbouw van zo’n humanistische filosofie, dat soort van dingen. Daardoor valt hij zo’n beetje buiten categorie, zal men hem niet direct in een vakje plaatsen. Maar goed, zoveel te beter, want die vakjes zijn ook gedateerd. Maar er zijn nog een paar mensen hoor die zeker en vast, voor de volgende edities denk ik dan, hoop ik, met de jury die daarover zal gaan, in aanmerking komen. Bijvoorbeeld een Sennett, denk ik persoonlijk, of een Nussbaum of een Sen eigenlijk ook, vind ik, maar goed, als hij nog leeft over twee, vier jaar.

Zo, tot daar Rik Pinxten en Sylvain Peeters en “Sporen naar een Waardige Samenleving”. En de reacties vanuit de vele discussiegroepen. Zo te zien is er dus duidelijk heel wat werk aan de winkel. En daar kunt u bij helpen. Met uw vragen en bedenkingen kunt u zoals steeds terecht op onze redactie. Telefonisch op het nummer 03 233 70 32. En via de website op www.h-vv.be. En uw reacties voor het WF kunt u kwijt via www.willemsfonds.be.

Wij gaan eruit met “Diferente” van Gotan Project op de achtergrond, maar volgende week zijn we er weer. FS heeft het dan met Jan Verachtert over ……… Maar we brengen ook een verslag van het colloquium van het Centrum Pieter Gillis over “Levensbeschouwelijk onderwijs in een seculiere en gediversifieerde samenleving”. Benieuwd wat dat oplevert… Luisteren dus, volgende week maandagavond, meteen na de nieuwsflash van 20.00 uur op Radio 1. Nog een fijne avond en graag tot dan. Daaaaag.