Opname:          15.04.10

Uitz.:                19.04.10

Samenst.:         KVD

Muziek:

25”       Signe               E. Clapton                                           E. Clapton        9 45024-2

35”       La Vigüela        P.C. Solal, E. Makaroff, C.H. Mueller    Gotan Project   YAB023CD.6127112

1’20”     Danza alta        F. de la Torre                                        Hespèrion XX   E 8762

15”       El cervel mi fa  Anonyme                                             Hespèrion XX   E 8762

Goedenavond en welkom bij HVW, met daarin een bijdrage van het WF over de opening van de Blauwe Zaal in het Liberaal Archief. Maar we hebben het ook over Machiavelli. Op 22 april organiseert het Centrum voor de Studie van de Verlichting van de VUB daarover een studiedag. Wij praten met filosofe Tinneke Beeckman over het wie en waarom van Machiavelli. Straks meer daarover, maar we beginnen met het WF en de opening van de Blauwe Zaal.

Het Liberaal Archief – toch even in herinnering brengen – staat als wetenschappelijke instelling ten dienste van iedereen. Het staat open voor iedereen. De leeszaal is vrij toegankelijk en ook via de website wordt alle mogelijke informatie aangeboden. Er zijn wetenschappelijke studies, bibliografieën, inventarisaties en ook deelname aan publicaties van derden. En nu is er deze nieuwe zaal, die uiteraard geschikt is voor het organiseren van tentoonstellingen en dergelijke meer. Ik zou eerst en vooral het bestuur en de medewerkers van het Liberaal Archief in u aller naam van harte proficiat willen wensen met deze fantastische realisatie en nogmaals in het bijzonder met de heel bescheiden maar – ik zou zeggen – daarom niet minder dynamische directeur Luc Pareyn, die dat altijd op een schitterende manier hier runt…

Met deze nieuwe zaal – ja, hoe zal ik het uitdrukken? – is het Liberaal Archief niet alleen een baken voor het verleden, maar nu ook een huis voor de toekomst. In deze zaal zullen tentoonstellingen worden georganiseerd, vergaderingen, studiedagen. Dat is iets wat zeker mijn broer zal interesseren, want die blijft altijd maar organiseren. Hier zullen de discussies gevoerd kunnen worden over de manier waarop we in de toekomst onze samenleving zullen kunnen vormgeven. En hier, denk ik, zullen gelijkgezinden schouder aan schouder het grote liberale project verder vorm kunnen geven. Hier zullen dus nieuwe, jonge mensen, toekomstige generaties de blauwe vlam overnemen en verder laten branden, zodat ons liberalisme verder blijft groeien en bloeien. Dank u en veel succes…

Een stukje uit de feestrede van Guy Verhofstadt bij de opening van de Blauwe Zaal in het Liberaal Archief. Het Liberaal Archief verzamelt, bewaart, bestudeert en promoot alle bronnenmateriaal over de liberale beweging in België en Vlaanderen van het begin van de 19e eeuw tot nu. Het is vrij toegankelijk en een bezoek meer dan de moeite waard. Ook al vanwege enkele historische stukken, zoals het concentratiekampplunje van Omer Vanaudenhove of de vlaggen, foto’s en affiches van de vele liberale organisaties. Momenteel nog tentoongesteld in de kelders, maar weldra in de nieuwe Blauwe Zaal.

Die werd op 27 maart plechtig geopend in aanwezigheid van heel wat liberale persoonlijkheden, onder wie Open Vld-voorzitter Alexander De Croo, die in zijn feestrede het belang onderstreepte van het Liberaal Archief. Het WF vroeg hem achteraf of dit een hoogdag was voor de liberale beweging.

Wel, dit Liberaal Archief is eigenlijk iets waar wij toch wel onze liberale verwezenlijkingen, ons liberaal werk van de voorbije decennia, eigenlijk van de voorbije eeuwen, samenbrengen. En dit is meer dan een archief. Het is echt een ontmoetingsplaats geworden, van liberalen van alle strekkingen, liberalen van buiten ons land vaak ook. En het feit hier een mooie zaal in het midden te kunnen hebben was iets waarop wij al jaren hoopten. Dat we dit binnen de liberale beweging voor elkaar gekregen hebben, is heel mooi, ja…

Maar misschien twee dingen die hier toch al aan de orde zijn geweest… Aan de ene kant het liberale gedachtegoed, aan de andere kant dan de vrije gedachte zelf. Hoe belangrijk is dit archief voor die twee aspecten?

Ik denk dat dit archief toont dat onze boodschap eigenlijk tijdloos is. Als je heel goed kijkt naar de verkiezingspropaganda van 50 jaar geleden, dan zijn daar natuurlijk een aantal zaken die heel sterk veranderd zijn, het antiklerikale is er voor een groot deel uit, dus eigenlijk eruit. Maar anderzijds het geloof in het kunnen van de eigen mensen, het geloof in ontwikkeling, het geloof in een sociaal karakter dat nodig is. Dat zie je nu eigenlijk ook nog steeds. Dus is dit een mooi voorbeeld waar je ziet dat onze ideologie tijdloos is. Er is niets veranderd. De accenten veranderen, maar het gedachtegoed is nog steeds hetzelfde.

We zagen in de projectie enkele ontroerende beelden van weleer waarin de jonge Alexander De Croo met zijn papa Herman De Croo werd geprojecteerd. Is dat nostalgie voor u? Is dat geschiedenis voor u? Of heeft dat toch een zekere relevantie?

Ja, goh, het is… De beelden die ik zie, zijn de beelden die ik als kind ook gezien heb, hé. Ik werd als kind meegenomen naar congressen allerhande. En ik heb dat voor een deel wel in mij opgenomen. Ik heb altijd wel geluisterd en gedacht: ‘Wie weet doe ik dit ooit zelf wel eens.’ Maar om die beelden dan nu terug te zien, ja, dat doet je toch wel eventjes kriebels krijgen. En het feit dat mijn vader hier ook is, was wel een mooi moment.

Mooi moment, maar u hebt op een bepaald ogenblik ook gesproken over de oogst van wat liberalen zaaien. Is dit inderdaad de oogst van wat liberalen zaaien?

Goh, de echte oogst van wat wij zaaien, zijn realisaties natuurlijk, hé. Daarom doe je aan politiek, om zaken in beweging te zetten, om zaken te veranderen. Maar dat is eigenlijk wat hier gedocumenteerd is. Dat is wat je hier ziet. En wij gaan dat blijven doen. Ik hoop dat het Liberaal Archief een soort verslag mag blijven van wat wij als liberalen doen. Als wij zo verder doen – en je ziet dat er een heel sterke, jonge generatie aan komt – dan zullen wij nog een paar vleugels bij nodig hebben, ja.

Ik kan mij inbeelden dat u ook een bepaald beeld hebt van wat het Liberaal Archief in de toekomst eigenlijk moet realiseren?

Een belangrijk element is volgens mij toch ook om die digitale media voor een stuk te archiveren. Als je kijkt, heel veel van de politiek nu gebeurt via het internet en andere digitale kanalen. En dat is heel vluchtig. Heel vaak zijn verkiezingswebsites na een maand weer verdwenen. Als we over 20 of 30 jaar nog willen tonen hoe campagne werd gevoerd op dit moment, dan denk ik dat wij daar een inspanning moeten doen. En dus een beetje een suggestie die ik vandaag heb: laten we daar ook een archief van opbouwen! Dit mag niet enkel een papieren archief zijn. Het moet ook een archief zijn van wat leeft. En wat nu leeft, is ook wel vaak digitaal.

Alexander De Croo bij de opening van de Blauwe Zaal van het Liberaal Archief. En wie denkt dat het allemaal om saaie teksten gaat, moet zeker ook de tentoonstelling bezoeken. Met unieke stukken uit de liberale beweging. Wij doken de kelder in met Dirk Verhofstadt en laten hem het belang uitleggen van het Liberaal Archief, waarom hij het gevangenenpak van Omer Vanaudenhove zo ontroerend, relevant en symbolisch vindt, en welke belangrijke nalatenschappen je er nog vindt.

In het Liberaal Archief kan men terecht voor alle documenten, teksten en memorabilia die binnen de liberale beweging verzameld worden. Dat staat open voor iedereen. Het zijn natuurlijk vooral studenten die ernaartoe komen. Vooral als ze wetenschappelijk werk willen doen. Maar nogmaals, eigenlijk staat het open voor het brede publiek en is het dus breed toegankelijk. Men kan er een enorme waaier aan collecties zien, gaande van zaken die bijvoorbeeld uitgaan van het WF, maar ook van liberale mutualiteiten, liberale vakbonden, van Solidariteit voor het Gezin, en uiteraard ook van tal van politici die een stuk van of hun volledige persoonlijke archief hebben overhandigd aan het Liberaal Archief.

Heel wat liberale politici en mensen die in de liberale wereld bezig zijn met het liberale gedachtegoed, zijn hier aanwezig.

Dus die archieven zijn hier aanwezig. Ik geef een paar voorbeelden. De volledige nalatenschap van Jan Frans Willems kan men hier vinden. Ook van Louis Varlez, ook bijvoorbeeld van Omer Vanaudenhove. Waar een heel belangrijk element van zijn collectie ook te bekijken is, namelijk hij was gevangengenomen in het concentratiekamp van Sachsenhausen. Welnu, in het Liberaal Archief kan men nog steeds zijn gevangenenpak bekijken dat hij toen droeg. Daarnaast ligt hier bijvoorbeeld ook de nalatenschap van Emile Flamant, die een heel belangrijke man voor de liberale mutualiteiten is geweest. En ten slotte misschien toch ook nog vermelden: de nalatenschap van Lucienne Herman-Michielsens, die natuurlijk een heel belangrijke bijdrage heeft geleverd – dat weet iedereen wel – m.b.t. het ethische thema van abortus. Ook haar archief, dus alle documenten, is hier in te kijken.

We staan hier – en dat hoort men waarschijnlijk ook wel – in de kelders van het Liberaal Archief, die opgefrist zijn maar ook een beetje als een tentoonstellingsruimte zijn ingericht. En we staan hier dan wel toch voor dat heel merkwaardige stuk, dat gevangenenplunje van Omer Vanaudenhove. Toch eens eventjes zeggen: welke indruk maakt dat, op jou persoonlijk dan?

Ja, dat is een heel indrukwekkend document, hé. U moet weten dat Omer Vanaudenhove inderdaad vanwege zijn overtuigingen in het concentratiekamp van Sachsenhausen is beland, uiteindelijk. Hij is daar gelukkig uit gekomen. Wat niet het geval is met alle andere liberale voormannen. Bijvoorbeeld, Arthur Vanderpoorten is in Bergen-Belsen uiteindelijk gestorven enkele dagen voor de bevrijding. Dus dat heeft een heel sterke symbolische waarde.

Eventjes terug naar de gelegenheidsspeech van jouw broer Guy Verhofstadt, die erop wees dat dit stuk hier toch wel een symbolische waarde heeft en vooral het liberale gedachtegoed een bepaalde inhoud geeft die niet te verzoenen is met welk rechts gedachtegoed dan ook.

Ja, inderdaad. Dus ik denk dat het gevangenenpak van Omer Vanaudenhove heel symbolisch is. Temeer omdat op het pak zelf niet alleen zijn nummer staat, maar ook een symbool. Een omgekeerde rode driehoek, wat het symbool was voor politieke gevangenen. En waarom is hij opgepakt? Omdat hij ideeën verkondigde die ingingen tegen het toenmalige fascisme, tegen het toenmalige extreme nationalisme. Namelijk ideeën die neerkwamen op vrijheid, op het recht op zelfbeschikking. Ik denk dat elke rechtgeaarde liberaal die dat ziet onmiddellijk beseft dat het onmogelijk is dat liberalen in de toekomst zouden samenwerken met extreemrechtse partijen.

Dirk Verhofstadt over het gevangenenplunje van Omer Vanaudenhove in de kelders van het Liberaal Archief in Gent. Dat heeft er dus een Blauwe Zaal bij. Uw vragen en bedenkingen daarover kunt u kwijt bij het Liberaal Archief zelf. Surfen naar liberaalarchief.be. Maar u kunt ook terecht bij het WF. Dat vindt u aan de Vrijdagmarkt 24-25 in 9000 Gent. Telefoneren kan er op 09 224 10 75. En voor de website gaat u naar willemsfonds.be.

Muziek van Francisco de la Torre door Jordi Savall. Die bracht ons naar de tijd van Machiavelli. En daarover gaat het colloquium dat het Centrum voor de Verlichting en het Hedendaagse Humanisme van de VUB op 22 april organiseert. Met als titel “Niccolò Machiavelli vandaag”. Machiavelli, dat is einde 15e, begin 16e eeuw, en dus vroegen wij ons af wat Machiavelli voor ons vandaag inderdaad nog kan betekenen. Want ‘Het doel heiligt de middelen’ is dan wel zowat het bekendste citaat toegeschreven aan Machiavelli, maar of dat hem recht doet, is nog maar de vraag. Daarom een gesprek met organisatriceTinneke Beeckman van de VUB over de betekenis van Machiavelli.

Over wreedheid en barmhartigheid, en of men beter geliefd dan gevreesd kan zijn of omgekeerd

Bezie ik nu de andere kwaliteiten die ik eerder noemde, dan vind ik dat elke vorst moet proberen bekend te staan als barmhartig en niet als wreed. Maar wel moet hij zorgen dat hij niet op een verkeerde manier barmhartig is. Van Cesare Borgia werd gezegd dat hij wreed was. Maar die wreedheid bracht orde en eenheid in Romagna, en herstelde er vrede en trouw. Wie zijn geval nauwkeurig beziet, zal constateren dat hij veel barmhartiger was dan het volk van Florence, dat uit angst voor wreed te worden versleten toestond dat Pistoia werd verwoest. Laat een vorst er daarom niet om malen dat hij een wrede reputatie heeft als hij daarmee de eendracht en de trouw van zijn onderdanen bewaren kan.

Tinneke Beeckman met een stukje uit “Il principe” van Machiavelli. Geschreven in 1513, maar postuum gepubliceerd. Het boek gaat over politieke macht. Machiavelli maakte de vele machtswisselingen in Firenze mee: de val van de oligarchie onder de Medici, de theocratie van Savonarola, de republiek en de terugkeer van de Medici in 1512. Die Machiavelli werd verbannen uit Firenze. Om opnieuw in de gratie te komen van de Medici schreef hij “Il principe”. Daarin verdedigt Machiavelli een pragmatische politieke moraal. ‘Het doel heiligt de middelen’, dus. Al vind je die formulering zo nergens bij hem terug. Maar de politieke daadkracht, de Virtù, is voor Machiavelli politiek alvast belangrijker dan deugdzaamheid. Heersers moeten niet te soft zijn en steeds het belang van de staat nastreven. Bij de keuze om geliefd dan wel gevreesd te worden, moet een heerser er steeds voor kiezen om gevreesd te zijn. Daarbij had Machiavelli de gevreesde Cesare Borgia voor ogen.

Vernieuwende en betwistbare ideeën, ook voor die tijd, maar Machiavelli was ontgoocheld over het gebrek aan belangstelling van de Medici voor zijn werk. Tinneke Beeckman:

Het circuleerde zeker wel in Florence. En er zijn ook tijdgenoten die er al op reageerden, die andere geschriften schreven. Maar Machiavelli was toch bijzonder ontgoocheld over het feit dat Lorenzo de’ Medici het werk bijna negeerde. En dat hij met dat werk toch niet die terugkeer heeft kunnen bewerkstelligen die hij wenste.

Een van de belangrijkste ideeën daarin is zijn opvatting over hoe een republiek zou moeten functioneren, dacht ik.

Ja, een van de meest originele ideeën, en een idee dat volledig tegen de heersende idee ingaat, is dat de essentie van de politiek het conflict is. Dat is ook een idee dat hij verder uitwerkt in de “Discorsi”, een uitvoerig werk met gedachten over staat en politiek. Hij beschrijft daarin ook aan de hand van de Romeinse staat, want voor Machiavelli waren vooral de verwijzingen uit de oudheid erg belangrijk. En dan in het bijzonder het werk van Titus Livius. Hij zal daarin op zoek gaan naar: wat is eigenlijk de essentie van de politiek? En hij zal concluderen: dat bij de Romeinen de staat het meest vrij was en ook het meest vredig en meest sterk was, wanneer twee stromingen die elk hun eigen belang hebben, een bepaald conflict kunnen beleven. Dus hij zegt: volk en elite staan tegenover elkaar, en het volk wenst eigenlijk gewoon niet gecommandeerd te worden. De elite wenst wel aan de macht te blijven. Nu, wanneer het volk te veel macht heeft, kan dat leiden tot anarchie, tot chaos. Dus dat is eigenlijk niet goed. Wanneer de elite te veel macht heeft, kan dat leiden tot tirannie of tot het feit dat er eigenlijk geen vertegenwoordiging is van het volk. Dat is ook niet goed. Het is juist de balans tussen die twee stromingen die een stevige republiek oplevert.

Stevige republiek… Meteen ook een democratische republiek?

Wel, het woordje democratie valt bij Machiavelli eigenlijk niet. Wij zitten nog in de 15e eeuw. Dus ik denk dat dat een term is die pas later verschijnt.

Toch heeft hij een bepaalde ervaring meegemaakt i.v.m. meer democratisering van die Florentijnse republiek op dat ogenblik. Onder de impuls uiteindelijk van iemand als Savonarola. Maar dat was toch wel een heel merkwaardige figuur, hé. Die was een beetje dubbel. Was tegelijkertijd theocratisch een beetje, maar hij heeft toch ook enkele democratische hervormingen doorgevoerd.

Savonarola, die dus een strenge, charismatische figuur is, een beetje een vreemde profetische figuur, heel streng gelovig, die wenste dat er een terugkeer was tot het zuivere geloof. En die Savonarola hield ook van die donderpreken met heel profetische thema’s en eigenlijk deed het ook een beetje denken aan stukken uit het Oude Testament zoals Jesaja. En hij zei: ‘Ja, voilà, Florentijnen, als jullie in zonde blijven leven, dan zal God jullie daarvoor straffen.’ En dan op een bepaald ogenblik, wanneer in 1494 inderdaad Karel VIII van Frankrijk binnenvalt, dan denken de Florentijnen: ‘Inderdaad, die man heeft met zijn onheilsvoorspellingen gelijk gekregen.’ Nu, Savonarola had een heel andere opvatting over politiek dan Machiavelli, precies omdat hij dacht dat het doel van de politiek in het geloof lag, enerzijds. En anderzijds dat ook in de geschriften van het geloof de ware toedracht van de geschiedenis zou worden onthuld. Dus dat staat volledig haaks op Machiavelli’s opvattingen over de plaats van geloof in de politiek. Anderzijds, na het verdrijven van de Medici was Savonarola wel voor democratische hervormingen, hé. Dus voordien was er oligarchie, waren er slechts enkele figuren aan de macht, en die Savonarola zal een Grote Raad installeren, waardoor er toch een meer democratisch regime ontstaat. ‘Maar’, zegt Machiavelli, ‘uiteindelijk is hij niet consequent in zijn beleid.’ Dat is iets wat Machiavelli hem eigenlijk wel aanwrijft, dus dat hij wel wetten doorvoerde om meer inspraak te geven aan het volk, maar als het er echt op aankwam die wetten ook niet helemaal steunde. Volgens Machiavelli is die dubbelzinnigheid, dat zekere opportunisme van Savonarola hem ook fataal geworden.

De Medici komen terug. Hun oligarchie, om het zo te zeggen, wordt hersteld. Wat gebeurt er dan verder met Machiavelli op dat ogenblik?

Wel, Machiavelli onderneemt dan pogingen, onder meer via zijn vrienden, zoals Francesco Vettori, om toch opnieuw aansluiting te vinden bij de Medici. Dat lukt een beetje vanaf 1520, wanneer hij weer een aantal diplomatische opdrachten krijgt. Hij schrijft ook een geschiedenis over Florence. Maar eigenlijk blijft zijn invloed toch wel beperkt.

De meeste mensen zullen Machiavelli misschien kennen als bijvoorbeeld de vorm van het machiavellisme: ‘Het doel heiligt de middelen’. Dat is misschien, ja… In een bepaalde betekenis wordt het nog wel gehanteerd, vandaag de dag bij ons. Maar uiteindelijk, bij Machiavelli betekent het toch wel iets anders, hé.

Ja, het is eigenlijk ironisch dat Machiavelli’s denken, en dan vooral het werk “Il principe”, teruggebracht wordt tot die uitspraak, ‘Het doel heiligt de middelen’. Ten eerste omdat die uitspraak nergens te vinden is, in die zin. En vooral ook omdat “Il principe” behoort tot het politieke literaire genre van de vorstenspiegel. Dit wil zeggen – en dat was in zijn tijd een heel bekend genre – een werk waarin men beschrijft hoe de ideale vorst is en ook hoe de ideale staat eruitziet. Nu, Machiavelli – en dat is heel origineel – brengt in kaart welke middelen aangewend werden in de geschiedenis om dat doel te bereiken. Nu, aangezien het doel, de ideale vorst of de ideale staat, vaak ook een moreel doel was, kwam in die andere vorstenspiegels niet aan bod hoe wreed, hoe intens en hoe groot de middelen eigenlijk waren om dat morele doel te bereiken. Dus Machiavelli’s werk bevat een kritiek op de idee dat een hoog moreel doel middelen rechtvaardigt in de manier waarop hij middelen en doel tegenover elkaar plaatst. Dus natuurlijk krijg je bij het lezen van Machiavelli een heel realistische visie op de middelen die worden ingezet, hé. De wreedheid, enzovoort. Enfin, de manier waarop een vorst zich moet gedragen om aan de macht te blijven. Maar het geeft ook juist een zekere transparantie aan die verhouding tussen middelen en doel. Daarbij komt ook dat voor Machiavelli het doel van de staat op zich geen moreel doel is, maar de stabiliteit en de vrede van de staat staan voorop.

“Il principe” komt jaren na de dood van Machiavelli op de index. Waarom komt het eigenlijk op de index?

Zonder dat hij openlijk atheïst was, was het wel duidelijk dat hij een opvatting had over de relatie tussen geloof en politiek waarbij hij het bestaan van God gewoon niet nodig had. Omdat hij ook niet echt een filosoof was en altijd dacht vanuit de politiek, ontkent hij het bestaan van God niet, maar er zijn toch een aantal standpunten die duidelijk tegen de kerkelijke opvattingen ingaan, en daarbij meent hij ook dat de kerk een nefaste invloed heeft gespeeld in het politieke leven in Italië. Ten eerste omdat door corruptie in de kerk de kerkelijke leiders nagelaten hebben om het voorbeeld te geven van juist die moraliteit die ze beweerden te incarneren. Vervolgens omdat de pausen heel veel oorlogen gevoerd hebben die de verdeeldheid van de staat in Italië alleen maar vergroot hebben. Daarbij komt ook nog dat hij een opvatting heeft van de tijd en van de geschiedenis die volledig tegen een inmenging van de godsdienst in de politiek ingaat.

“Machiavelli vandaag”… Welke politieke ideeën van Machiavelli zijn nog belangrijk voor ons vandaag?

Wat ik zelf heel fascinerend vind aan Machiavelli, is de wijze waarop hij ongegeneerd opnieuw een plaats geeft aan de passies van de mens in de politiek. In een tijd waarin onder meer door het liberalisme – maar het is eigenlijk een algemeen uitgangspunt van de sociale wetenschappen – altijd wordt gezegd: ‘De mens is rationeel.’ ‘Neen’, zegt Machiavelli, ‘eigenlijk moet je, als je politiek wilt begrijpen, ervan uitgaan dat mensen in grote mate – niet volledig, maar wel in grote mate – gedomineerd worden door hun passies.’ En het laatste hoofdstuk van “Il principe” is echt een heel bewogen stuk waarin hij pleit voor de eenwording van Italië, waarin hij afsluit met een gedicht over Petrarca. Dus ik denk dat het wel duidelijk is dat Machiavelli heel sterke voorkeuren had, en de ironische, soms sarcastische toon die hij aanslaat, wijst eigenlijk ook inderdaad op die bewogenheid die hem wel kenmerkt.

Tinneke Beeckman over Machiavelli. Het colloquium “Machiavelli vandaag” heeft plaats nu donderdag 22 april aan de VUB. Met verschillende sprekers en invalshoeken, maar toch vooral Paul van Heck van de Universiteit Leiden vermelden, die instond voor een nieuwe, geannoteerde vertaling van het werk van Machiavelli. Uitgegeven bij Ambo Amsterdam. Zeker niet te missen, dus.

En ook nog even dit meegeven:

Op 25 april is er de tiende editie van Erfgoeddag. Met als thema “Fake?” Daaraan neemt ook de HVV deel. In het VOC van Antwerpen, in de Lange Leemstraat 57 dus, kunt u tussen 10.00 en 18.00 uur terecht voor de tentoonstelling “WANDERER 2.0” van David Wauters, een schilderijeninstallatie over onze digitale cultuur. En om 15.00 uur is er een lezing door Joris Tulkens: “Leugens en hypocrisie door een 16e-eeuwse bril. 500 jaar Lof der Zotheid”. Joris Tulkens vertelt over allerlei vervalsingen en literaire constructies in de 16e-eeuwse literatuur, geschiedenis en boekdrukkunst. Meer informatie op erfgoeddag.be.

Zo, daarmee zijn wij aan het einde van dit HVW gekomen. Met uw vragen en bedenkingen kunt u terecht op onze redactie: HVW, Lange Leemstraat 57, 2018 Antwerpen. Telefoneren kan op 03 233 70 32. En uiteraard is er ook de website: www.h-vv.be. Doorklikken als u deze uitzending nog eens wilt beluisteren.

Wij gaan eruit met muziek van Gotan Project op de achtergrond, maar volgende week zijn wij er weer. FS heeft het dan over het boeddhisme, maar praat ook met Ton Vink over David Hume. Volgende week maandagavond, meteen na de nieuwsflash van 20.00 uur op Radio 1. Graag tot dan. Daaag.