HVR – HVW

Uitz.: 14.04.08

Opn.: 10.04.08

Real.: Frank Stappaerts

Vrijzinnige herdenkingsplechtigheid zeelieden / 60 jaar Nakba

Beginindicatief --

Goedenavond luisteraar en welkom in HVW. Naar aanleiding van de campagne ’60 jaar ontheemd, 40 jaar bezet’ bezocht eind maart een delegatie van vertegenwoordigers van middenveldorganisaties de Palestijnse gebieden. Wat ze daar zagen en welke conclusies ze eruit trekken, hoort u straks van drie van hen: Koen Van Bockstal, Leen Laenens en Rik Coolsaet. Maar we starten met de vrijzinnige herdenkingsplechtigheid voor op zee gebleven zeelieden, een plechtigheid die dit jaar, op 24 maart, voor de zesde keer op rij werd georganiseerd in De Geuzetorre in Oostende. Wij waren ter plaatse en maakten een montage. U hoort Patrick Van Craeynest, moreel consulent voor de zeevisserij, en ook Peter Bals, voorzitter van het VLC De Geuzetorre.

Muziek

Vrienden, welkom op het zesde vrijzinnige huldebetoon voor op zee gebleven zeelieden. Ik wil deze plechtigheid openen met de trieste mededeling dat gisteren zondag opnieuw een zeevisser zijn leven verloren heeft op zee: Patrick Martony, 46 jaar, matroos aan boord van de Zeebrugge 15 De Zilvermeeuw. Zondagmiddag raakte de visser vermist toen hij van wacht was en de andere vissers aan het eten waren in de kombuis. Onmiddellijk werd door de Britse kustwacht een grootscheepse reddingsactie op touw gezet waarbij een helikopter, reddingsboten en vissersschepen in de omgeving naar de drenkeling zochten. Door de westerstorm en de beperkte zichtbaarheid vreesde men het ergste. Die vrees werd bewaarheid toen het lichaam van de jongeman gisteren om 15.20 uur werd gevonden. Patrick droeg geen reddingsvest of overlevingspak. Het ongeval gebeurde op 15 mijl ten zuiden van Newhaven op de Engelse zuidkust. Opnieuw is de vissersgemeenschap in diepe rouw gehuld. Via deze weg wil ik mijn medeleven betuigen aan de zwaar beproefde familie van Patrick.

MUZIEK

We willen op deze plechtigheid eer betuigen aan hen die hun leven gegeven hebben terwijl ze hun beroep uitoefenden. De macht van de wind en de kracht van de golven dwingen respect af bij hen die de zee willen bevaren. Door de onmacht om deze natuurkrachten aan banden te leggen, blijkt steeds hoe nietig de mens is. Zeelui zijn mensen die zich in geval van nood weleens richten tot een of ander soort van geloof of bijgeloof. In omstandigheden waarbij men op zee in de problemen raakt, grijpt men nogal eens naar het spirituele, het bovenmenselijke, om steun op te roepen. Als het er echt om gaat, zijn alle middelen goed om het tij te doen keren.

MUZIEK

De zee, een enorme waterplas, uitgestrekt, diep strekt ze zich voor mij uit. Ik word gedwongen, ik word uitgedaagd om haar beter te leren kennen. Ze heeft een onmetelijke aantrekkingskracht. Ze is mooi, onstuimig, ze is. Als kind wilde ik er al in zwemmen, als volwassene wilde ik erop varen. Vele malen liet ze zich vastleggen op foto’s en filmbeelden. Ze is en blijft een aangrijpend scenario. Onze dierbaren die op zee gebleven zijn tijdens hun werk als visser of als zeeman, hebben waarschijnlijk ooit ook zo gedacht. De zee was altijd hun partner. Ze kon kalm zijn en de lucht rond haar vullen met een zilte geur die samen met het mooie weer de perfecte uitstraling moest geven. Maar zoals de natuur altijd pleegt te doen, kan haar lieflijke indruk ingrijpend omslaan. De natuur, de zee, geeft en neemt. Alleen weet je niet wanneer ze neemt. Het gebeurt plots, onverwacht, en meestal meedogenloos. Je kunt je misschien afvragen wat je haar misdaan hebt om op die manier gestraft te worden dat je je leven erbij moet laten. Het antwoord op de vele vragen zul je nooit vinden. Je blijft op je honger zitten. Waarom is het schip vergaan? Kon niemand dit dan voorzien? Wie kan het weten? Het enige besef dat je overhoudt, is dat die zee je dierbare heeft afgenomen. De uitdaging en de liefde tussen mensen en natuur is te groot om er niet aan deel te nemen. Velen hebben hun leven gelaten op zee. Wie de volgende wordt, weet niemand. Maar steeds schrikken wij enorm als het slechte nieuws de wereld wordt rondgestuurd. Voor de dood is immers niemand klaar. Voor ons vrijzinnigen is dat het eindpunt. We kunnen het moeilijk, maar toch dwingt het leven ons, om het verlies te aanvaarden. We slepen het verder mee, samen met de mooie herinneringen die we aan de persoon hebben die we noodgedwongen moesten achterlaten op die zee. De vrijzinnige gemeenschap wil de pijn met u delen. Daarom betonen wij respect en medeleven voor de op zee gebleven zeelieden en hun families die door dit leed werden getroffen, en buigen eerbiedig het hoofd.

MUZIEK

Allen komen we weleens, vroeg of laat, in de situatie dat we iemand verliezen: een ouder, een vriend, een naaste, een kind. Ieder van ons heeft dus zijn eigen reden om hier aanwezig te zijn. Het is echter de essentie van het samenzijn dat aan deze gebeurtenis een speciale verbondenheid verleent. Vandaag, in dit samenzijn, herbeleven we de verwerking van een verlies. Elk op zijn eigen manier. Toch leidt de verbondenheid van onze bijeenkomst naar een steun voor hen die zich door het verlies eenzaam voelen. Het helpt als we op deze manier onze steun kunnen betuigen. Telkens als we te maken hebben met verlies, moeten we het proces van verwerking doorstaan. Een proces dat zich bij ieder mens op een eigen wijze voltrekt. Daarbij ontstaan allerlei gevoelens en reacties die voor ieder van ons herkenbaar en navoelbaar zijn. Zo kan er sprake zijn van ontkenning en berusting: 'Ik voel me sterk', 'Verdriet gaat toch wel over'. Of van wanhoop en moedeloosheid: 'Zo kan ik niet verder leven'. Of van spijt: 'Had ik dit of dat nog gezegd of had ik dit nog gedaan' … Al deze reacties zijn waardevol in het proces dat mogelijk uitmondt in aanvaarding van geleden verlies. Aanvaarding van het verlies betekent dat men ermee kan leven, dat men ruimte krijgt om zich opnieuw te oriënteren. Verdriet is een uiting van aanvaarding van dit verlies. Door onze gevoelens samen te uiten kunnen we het verlies beter aanvaarden. Eventjes stilstaan en onze geest de ruimte geven werkt helend voor het lichaam en de geest. Vooral als het gaat om een diepgeworteld verdriet vanwege een verlies.

MUZIEK

Als iemand het leven op zee verliest tijdens het uitoefenen van zijn taak, is het leed extra zwaar, is het verdriet extra groot en is de aanvaarding van het verlies bijna onmogelijk. Het verlies is immers zo bruusk, zo plots, onverwacht. Het doet ons telkens worstelen met de waaromvraag. Waarom moet dit in onze huidige hoogtechnologische maatschappij nog gebeuren? Telkens opnieuw worden we geconfronteerd met de machteloosheid en ook de onmacht om ongevallen op zee te voorkomen. Hoe er ook op veiligheid gehamerd wordt, toch blijven ongevallen op zee zich voordoen. Immers, er zijn zoveel factoren die aan de oorzaak kunnen liggen van een ongeval. Oorzaken waar de zeeman geen inspraak in heeft. Het is altijd de zee die het laatste woord heeft. Als de zee beslist van “testiettatutis”, heeft de mens niets meer te zeggen. De luxe van de keuze is niet meer aan ons.

MUZIEK

Als teken van respect en uit eerbied voor de familieleden en vrienden van de op zee gebleven zeelieden, maar bovenal ter ere van hen die hun leven gegeven hebben terwijl ze het zeemansberoep uitoefenden, vraag ik iedereen op te staan, elkaar de hand te geven en enige tijd van stilte in acht te nemen …

Tot zover onze reportage van de vrijzinnige zeeliedenhulde van 24 maart laatstleden in Oostende. Iets heel anders is de campagne '60 jaar ontheemd, 40 jaar bezet’. Eind maart bezocht een delegatie van vertegenwoordigers van middenveldorganisaties de Palestijnse gebieden. Na hun terugkeer, op een persconferentie, spraken we met Leen Laenens, voorzitster van het Actieplatform Palestina, Koen Van Bockstal, directeur Oxfam Wereldwinkel, en ten slotte met prof. internationale betrekkingen aan de Gentse universiteit Rik Coolsaet. In eerste instantie vroegen we welke indruk het bezoek heeft nagelaten.

Mijn indrukken zijn dat de situatie ter plaatse tien keer erger, honderd keer erger is dan het beeld dat je hier hebt, en het beeld hier dan van iemand die toch wel de situatie opvolgt, die via e-mail in contact staat met partners ginder. Maar de dingen die je ginder hoort en ziet, zijn verschrikkelijk.

Kun je een paar voorbeelden geven?

Mensen weten waarschijnlijk dat de Palestijnse gebieden in tweeën zijn gesneden. Je hebt de Gazastrip en je hebt de Westelijke Jordaanoever. Nu, de Gazastrip is zodanig geïsoleerd, is eigenlijk bijna van de wereld afgesneden. Net niet helemaal, men zorgt dat de mensen niet omkomen van honger, maar voor de rest is alles daar buitengesloten. Het plaatselijke Rode Kruis heeft ons gezegd dat sinds juni verleden jaar 117 mensen gestorven zijn gewoon omdat ze geen toegang hadden tot de medische zorgen die zij nodig hadden. Dat zijn van die cijfers die ze je koudweg meedelen, maar die wel aangeven dat het hemeltergend is.

Je hebt ook Gaza bezocht. Hier spreekt men vaak van een open gevangenis, maar ik hoorde op de persconferentie dat het eigenlijk erger is dan dat!

Ja, het is erger, want een van onze Palestijnse gesprekspartners zei: "Het verschil tussen een gevangenis en waar wij in leven – hij omschreef het zelf als een kooi – is dat je in de gevangenis nog rechten hebt, en in een open kooi heb je geen rechten meer." Op dit moment overleeft 80% van de Palestijnse bevolking, dat gaat over anderhalf miljoen mensen, alleen nog door voedselhulp van de Verenigde Naties. Voor de rest is eigenlijk alles daar onmogelijk geworden. Er waren ongeveer 4.000 bedrijven economisch actief in de Gazastrook, vandaag zijn er dat nog tweehonderd. En tweehonderd bedrijven moet je dan heel erg relativeren, want dat zijn dan vaak heel kleine ambachtelijke bedrijfjes die nog net wat activiteit kunnen ontplooien. Wat je bijvoorbeeld ziet, is dat de landbouwoogsten gewoon wegrotten, want wat ze niet zelf kunnen consumeren, kan niet meer geëxporteerd worden. De vissersboten liggen allemaal stil in de haven, want door de zone die is ingesteld door het Israëlische leger, kunnen ze nog nauwelijks gaan vissen. Eigenlijk is elke vorm van economische activiteit in Gaza bijna onmogelijk geworden. Het meest schrijnende wat we hebben gezien, als het dan gaat over de gezondheidstoestand, is dat als de Palestijnen heel dringende medische hulp nodig hebben, ze dan elke keer officiële toestemming moeten vragen aan het Israëlische leger of ze de grensovergang over mogen om de strikt noodzakelijke medische hulp te krijgen in Israël of in de Westbank. Terwijl je nooit op voorhand weet of je toestemming zult krijgen, en bovendien is het uiteraard een zeer dure zaak, want behalve een paar zeer elementaire humanitaire geneesmiddelen komt er gewoon niets meer van geneeskundige hulp in Gaza. En dat is een drama!

Muziek

Rik Coolsaet, op de persconferentie sprak je over een grote kloof tussen onze perceptie van het conflict en wat je ziet op het terrein!

Ja, we hebben allemaal de neiging, als je het bekijkt vanuit België, om het Israëlisch-Palestijnse conflict te beperken tot de discussie tussen Israël en de Palestijnse leiding én tussen Fatah en Hamas. Maar als je dan op het terrein komt en je ziet dat menselijke lijden, die dagelijkse vernederingen, geeft dat een heel ander en veel menselijker beeld van de realiteit die zich helemaal niet laat reduceren tot het beeld dat wij hiervan hebben. Die dagelijkse vernederingen is datgene wat nog het meest frappante is, die complete willekeur. Palestijnen die van het ene dorp naar het andere willen gaan, maar in hun eigen land tegengehouden worden door wegblokkades. Palestijnse vrouwen die verplicht worden om een maand voor ze een kind ter wereld zullen brengen, naar een ander dorp te gaan omdat ze geen zekerheid hebben dat ze op het goede moment toegang krijgen tot ziekenhuizen. Verhalen van een oude vrouw die overlijdt omdat ze niet door een checkpoint mag gaan. Dat soort menselijke verhalen, dat is datgene wat echt wel beklijft als je er bent. Dat is inderdaad een heel ander beeld dan die hoge politiek waarover men het altijd heeft.

En als gevolg heeft dat natuurlijk ook een desintegratie van de Palestijnse samenleving, zoals je daarstraks zei!

De Palestijnen zeggen dat niet formeel, maar wel als je met hen wat praat buiten de formele vergaderingen. Verschillende hebben opgemerkt dat ze het gevoel hebben dat de interne cohesie van de Palestijnse samenleving aan het verdwijnen is. Je zit daar in een soort van overlevingssituatie waarbij Palestijnse mannen en vrouwen echt voor het dagelijkse leven moeten vechten en men geen tijd voor iets anders heeft. De mensen in Gaza en de mensen op de Westelijke Jordaanoever zijn vreemden aan het worden voor elkaar. Nog erger dan dat: zelfs in Gaza, dat veertig kilometer in de lengte en maximaal tien kilometer in de breedte is, tussen het noorden van Gaza en het zuiden van Gaza bestaat er ook al een heel grote kloof. En een samenleving waarvan de interne cohesie verdwijnt, kan als samenleving niet blijven overleven. Het is die implosie, die desintegratie, die op termijn, zowel voor de Palestijnen als voor Israël een dramatische ontwikkeling zou kunnen betekenen.

Nochtans, ook nu, is er nog altijd een vredesproces bezig. In het rapport dat je hebt opgemaakt, is er sprake van een paradox!

De paradox van het vredesproces bekeken met Palestijnse ogen is dat sinds in 1993 het vredesproces begonnen is, de toestand op het terrein alsmaar slechter is geworden voor hen. Op papier is men nu aan het onderhandelen over de oprichting van een Palestijnse staat, maar op het terrein zie je dat het een soort emmental is met grote gaten en die gaten zijn dan Israëlische nederzettingen in dat gebied, waardoor een Palestijnse staat er op het terrein vandaag de dag uitziet als een soort van reeks enclaves die, als ze al met elkaar verbonden zijn, met elkaar verbonden zijn door ondergrondse tunnels waar de Palestijnen door mogen, want over sommige van de wegen mogen zij niet. De toekomst van een leefbare Palestijnse staat, in de ogen van de Palestijnen, is dus volstrekt onmogelijk. Sommigen gaan ervan uit dat dat precies de strategie is van Israël, dat je als het ware een Palestijnse eilandenstaat maakt, om dat woord nu te gebruiken, die zo afhankelijk is van Israël, van de toegang, van de wegblokkades, van de checkpoints van Israël, dat het nooit een bedreiging zou kunnen vormen voor Israël. Sommige van onze Palestijnse gesprekspartners vermoeden dat dat de echte agenda van Israël is.

Ook de rol van de internationale gemeenschap kwam ter sprake!

Er zijn heel veel Palestijnen die vinden dat zij hun eigen huiswerk moeten maken, ervoor moeten zorgen dat zij een Palestijnse eenheid herstellen tussen Hamas en Fatah. Maar terzelfder tijd zeggen zij – en ze hebben gelijk, vrees ik – dat ook externe omstandigheden maken dat die Palestijnse eenheid heel moeilijk is. Vorige week is er nog een topontmoeting in Jemen mislukt tussen Fatah en Hamas. Niet alleen wegens interne tegenstellingen, maar Israël en de Verenigde Staten hebben ook laten verstaan dat als Fatah samenwerkt met Hamas, dit weleens consequenties zou kunnen hebben voor de samenwerking met Fatah. Dus dat betekent dat een politiek perspectief op korte termijn ontbreekt en als je geen politiek perspectief hebt en het uitzichtloos lijkt, dan is de enige realistische oplossing op korte termijn de voortzetting van de bezetting.

Wat verwachten jullie van de Belgische overheid?

Als je die dramatische situatie op het terrein bekijkt, is het minimum minimorum dat we aan de Belgische regering vragen, dat zij die dramatische toestand opnieuw op de internationale agenda plaatst. En dat men een inspanning doet vanuit België, zowel binnen de Europese Unie als binnen de Veiligheidsraad van de VN, om een begin te maken aan de opheffing van die economische blokkade, een begin te maken ook aan de opheffing van die blokkade inzake gezondheidszorg, dat met andere woorden Palestijnen die gezondheidszorg nodig hebben, vrij kunnen bewegen, dat die geneesmiddelen vrij kunnen binnenkomen. Als je constateert dat kinderen trauma’s hebben, dat kinderen ondervoed zijn, dat kinderen met andere woorden het levende bewijs zijn dat die blokkade alleen maar negatieve gevolgen kan hebben voor de gezondheid van een volk, is het minimum dat je als overheid kunt doen, ervoor zorgen dat de diplomatieke kracht die je hebt en de diplomatieke inspanningen die je doet, inderdaad ten goede komen aan deze schrijnende situatie op het terrein.

Tot zover nog Rik Coolsaet, en voordien hoorde je Koen Van Bockstal en Leen Laenens. Voor meer informatie over dit bezoek of in het algemeen over de situatie in de bezette gebieden, kun je steeds terecht op www.actieplatformpalestina.be.

Daarmee zijn we aan het eind van HVW. Samenstelling en presentatie waren van FS. De tekst van dit programma kun je bestellen bij de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging, Lange Leemstraat 57, 2018 Antwerpen, tel.: 03 233 70 32. En over enkele weken vind je de tekst ook op www.h-vv.be. Volgende week zijn we er opnieuw met een bijdrage van het VF over de vakbond anno 2008 en is er ook een bijdrage van KVD over patiëntenrechten. Dit was het wat ons betreft. Nog een goede avond en graag tot volgende week!

Muziek: 10” High Heels – Sakamoto Sakamoto 262975 50” Intro - ? Sercu WBM 21013 2’40” Al Kassam Al Filistini – In A’d Rifaki I.A. Rifaki CDVE 29