| Vrijzinnige Vrouwendag - Dirk Draulans |
|
HVW - HVR Uitz.: 15.11.10 Opn.: 10.11.10 Real.: Frank Stappaerts Vrijzinnige vrouwendag / Dirk Draulans Beginwijs Goedenavond luisteraar en welkom in HVW. Straks praten we met Dirk Draulans over zijn nieuwe boek "Beagle Dagboek. Op reis naar de oorsprong van de evolutie". Maar starten doen we met de eerste vrijzinnige vrouwendag, die plaatsvond op 29 oktober in het Vrijzinnig Karel Cuypershuis in Antwerpen. Jacinta De Roeck is directeur van de HVV en aan haar vroegen we naar het waarom van een vrijzinnige vrouwendag. Is die dan zo verschillend van een andere, gewone vrouwendag? "Ik denk wel dat het verschillend is van een andere vrouwendag, want we zijn opnieuw gestart met een groep vrijzinnige vrouwen. Waarom? Omdat we de feministische stem willen laten horen, de vrijzinnige stem willen laten horen bij feministen en bij de vrouwenbeweging. Maar ook omdat we in de vrijzinnigheid de feministische stem willen laten horen en vooral omdat we denken dat er Europees en internationaal een aantal vrouwen zijn die de vrijzinnige feministische vrouwen nodig hebben om hen te steunen. We moeten maar denken aan de steniging, aan het afwezig-zijn van vrijheid bij zoveel vrouwen in de derdewereldlanden. Dus daarom vandaag die eerste vrijzinnige vrouwendag, vooral omdat we opstarten - we zijn nog een kleine groep - en omdat we de vrouwen de kans willen geven om kennis te maken met elkaar én aan te sluiten bij een van onze afdelingen die er in elke provincie zijn." - Door een levensbeschouwelijk gekleurde vrouwendag te organiseren, vrees je niet een stap terug te doen in de richting van verzuiling? "Neen, want wij zullen altijd willen meewerken aan de gewone internationale vrouwendag of aan de nationale vrouwendag. Maar wat we vandaag wel kunnen doen met zo'n vrijzinnige vrouwendag, dat is een aantal thema's aansnijden die normaal gezien bij het feminisme, bij de vrouwenbeweging, een beetje zwaar liggen en die niet zo eigenzinnig aangekaart kunnen worden als wij dat doen. Dus wij gaan vrij en vrank kunnen spreken over abortus, wij kunnen vrij en vrank spreken over standpunten rond hoofddoeken, rond vrijheid van seksuele uiting van vrouwen in andere landen, abortus bijvoorbeeld. Ik denk dat wij dat hier perfect kunnen doen en dat we dan met een goed onderbouwd vrijzinnig standpunt onze stem kunnen laten horen op een internationale vrouwendag of op een nationale vrouwendag." - Raymonda Verdyck, afgevaardigd bestuurder van het Gemeenschapsonderwijs, en Magda Michielsens, professor Vrouwenstudies, namen deel aan het debat over de vrouw en de humanistische waarden. Natuurlijk ging het ook over het feminisme, waarbij ik hoorde: 'Vrouwen, we zijn er!' Maar is dat wel zo? Magda Michielsens: "Wij hebben dat niet gezegd, hé, 'Vrouwen we zijn er!' Dat is een beetje een boutade omdat men dat nogal veel hoort onder politici en jonge vrouwen. Ik kan niet genoeg zeggen hoeveel er gerealiseerd is. De situatie waarin jonge vrouwen zitten, is ontzettend veel veranderd in vergelijking met de situatie toen de tweede feministische golf begon. Maar ik stel daar ook tegenover dat we goed moeten opletten en dat we de situatie moeten monitoren, opdat we zien dat we niet wederom veld verliezen ten aanzien van opnieuw geformuleerde waarden die helemaal onze vrijzinnige waarden niet zijn." Raymonda Verdyck: "Ik denk ook niet dat we er helemaal zijn. Ik denk dat we al heel sterk geëvolueerd zijn, maar dat we, op het vlak van gelijkwaardigheid van man en vrouw, toch nog een hele weg hebben af te leggen. Wat het onderwijs betreft, denk ik dat dit daarin een heel grote rol te spelen heeft, om ervoor te zorgen dat de gelijke kansen op een gelijkwaardige manier zowel voor jongens als meisjes worden gerealiseerd. Op die manier bied je ze ook de mogelijkheid om hun eigen talenten te ontplooien en dus ook hun eigen plek in die samenleving te kunnen vinden op basis van wat ze kunnen, terwijl het op dat ogenblik ook geen rol speelt of ze nu een jongen of een meisje zijn. De gelijke toegang en dat bieden van kansen zijn dus zeker belangrijk." - Uit de reacties van de zaal bleek ook dat het feminisme momenteel niet meer op het bovenste schap ligt. Ik hoorde ook zeggen: 'Als je zegt dat je feminist bent, dan zegt men heel vaak dat je een zuurpruim bent, of een oude tante.' Mijn vraag is dan: wat is voor jullie feminisme, of zoals jij ook zei in het debat: 'Ik spreek alleen nog maar van "my feminism"!'? "Feministische waarden die ik nu huldig, put ik eigenlijk uit de lange geschiedenis van het feminisme: de eerste feministische golf, en zoals ik ze zelf gekend heb, in de tweede feministische golf. Dat is werkelijk het begrip emancipatie, en onderwijs biedt daar een heel grote poort voor, naar emancipatie. Op je eigen benen kunnen staan, studeren als je dat wilt, toegang tot elk beroep, economische zelfstandigheid, of tenminste goed weten wat je rechten zijn, als de economische grond onder de voeten een beetje aan het trillen gaat. Jezelf ontplooien en empowerment zijn belangrijk, maar in heel veel gevallen niet genoeg. Vrouwen moeten nog altijd voor zichzelf en voor hun eigen ontplooiing opkomen zodanig dat ze een bewustzijn hebben van hun eigen waarden, van hun persoon, zelfrealisatie. Dat zijn feministische waarden die voor mij heel belangrijk blijven." - Raymonda Verdyck, het ging over de vrouw en de humanistische waarden. Jij bent zelf afgevaardigd bestuurder van het Gemeenschapsonderwijs GO!, van het Gemeenschapsonderwijs in Vlaanderen, neutraal onderwijs, maar dat betekent niet waardevrij onderwijs! "Neen, integendeel! Zelf zou ik zeggen dat neutraliteit absoluut niet waardevrij moet worden ingevuld. Het is zelfs door de Grondwetgever meegegeven dat, wanneer men het pedagogische project van het neutrale onderwijs invult, dit automatisch verbonden is met een mens- en een maatschappijbeeld. Het GO! vult dat op zijn eigen manier in en heeft een aantal heel fundamentele waarden die het wil meegeven aan zijn jongeren: de gelijkwaardigheid van man en vrouw, waar we het ook in het feminisme over gehad hebben, maar ook respect, tolerantie, scheiding van Kerk en Staat, en ook het respect voor het vrij wetenschappelijk onderzoek. Dat zijn heel fundamentele waarden die we onze jongeren willen meegeven zodat zij ook op een open manier naar de wereld en de samenleving kunnen kijken, en vooral ook naar de anderen. Dus er is uiteraard een component van kennis doorgeven die gebaseerd is op dat wetenschappelijk gegeven, maar we willen ook jonge mensen tot wereldburgers maken die respect hebben voor de anderen en die ook hun eigen leven en hun eigen manier van omgaan met anderen op een heel sociale en correcte manier invullen." - Magda Michielsens, we zijn op de eerste vrijzinnige vrouwendag. De vraag was: hoort dat bij elkaar, die twee v's, vrijzinnige vrouwen? 'Ja', zeg je, maar dat is niet zo vanzelfsprekend! En dan sprak je over de druk van het actieve pluralisme! "Actief pluralisme, eigenlijk zou dat betekenen dat, als mensen verschillende opvattingen hebben, die verschillende opvattingen heel goed tot hun recht komen. Maar in de praktijk is dat niet altijd het geval omdat we heel erg gedreven worden om tolerant te zijn ten opzichte van andersgelovigen en in de praktijk ten opzichte van de islam, ten opzichte van moslims. Ik wil natuurlijk wel heel graag in een tolerante samenleving leven, maar ik wil mij ook graag bewust zijn van mijn eigen waarden en die eigen waarden hardop kunnen formuleren, hardop durven te formuleren. Binnen het actieve pluralisme zijn we als humanisten zodanig geneigd om tolerant te zijn dat het gevaar bestaat dat we ook heel relativistisch gaan worden en ons niet meer bewust zijn van die eigen waarden. Mijn deelname aan vrijzinnige vrouwen is ook streven naar een praktijk om die vrijzinnige feministische waarden effectief te formuleren en een stem te zijn in het debat." - We hebben het over waarden, over morele opvoeding, en dan spreek je natuurlijk ook over de school. Die wordt, zeg jij, Raymonda Verdyck, daarin steeds belangrijker! Mag ik daaruit begrijpen dat ouders het misschien iets lichter opvatten of het misschien zelfs laten afweten? "'Steeds belangrijker' heb ik niet direct gezegd. Ik vind dat de school daarin een heel belangrijke rol te spelen heeft, dat de waardeoverdracht binnen de schoolcontext moet gebeuren en dat daarbij wederkerigheid en respect een belangrijk gegeven zijn, dat men uitgaat van datgene wat belangrijk en fundamenteel is. Als u de woorden 'steeds belangrijker' gebruikt, heeft dat onder andere, denk ik, te maken met het feit dat we moeten vaststellen dat ouders en ook de maatschappij heel vaak in de richting kijken van de school om op alle problemen die er in de samenleving of die er met jongeren zijn, ook een antwoord te bieden en om die op te lossen. Dat is inderdaad een knelpunt omdat we menen dat niet alleen het onderwijs hierop een antwoord kan bieden, maar dat ook ouders en de samenleving in de brede zin daarin een betekenis hebben en ook hun steentje daarin moeten bijdragen. Daar hapert inderdaad in een aantal gevallen wel wat, en is het ook belangrijk dat we op die drie componenten - school, ouders, samenleving - heel sterk kunnen inzetten, en ook veel meer een cohesie en samenwerking kunnen veroorzaken en bewerkstelligen." Tot zover nog Raymonda Verdyck, en voordien hoorde u Magda Michielsens en Jacinta De Roeck. Zo dadelijk praten we met Dirk Draulans over "Beagle Dagboek. Op reis naar de oorsprong van de evolutie", maar eerst muziek. MUZIEK Van Dirk Draulans verscheen onlangs het boek "Beagle Dagboek. Op reis naar de oorsprong van de evolutie". Een reis van om en bij acht maanden. Maar is de auteur, na zo'n lange reis, na zo'n ervaring, ook veranderd? Dirk Draulans: "Niet echt eigenlijk. Ik heb altijd al veel gereisd en deze reis was wel heel speciaal omdat ze veel langer was dan de andere reizen, ook en vooral omdat ze zo echt onderdook in waar ik altijd in geïnteresseerd ben geweest. Ik ben bioloog van opleiding, evolutiebioloog van specialisatie, en om dan zo de grootste wetenschapper aller tijden na te kunnen zeilen op min of meer dezelfde manier, dus ook in een zeilschip, via dezelfde route die hij gevolgd heeft, waarbij hij onderweg dan zo de eerste kiemen heeft gekregen van die nieuwe gedachte die dan rond de wereld is gegaan, nadien de evolutietheorie. Dus dat was een fantastische opportuniteit. Ik moet eerlijk zeggen dat het mij als dusdanig niet echt veel veranderd heeft, als reiziger. Ik bedoel: dat is altijd zo geweest. Er zijn altijd van die momenten dat je je beklaagt dat je onderweg bent. Maar als je dan thuis bent, ben je toch altijd weer aan het popelen om opnieuw te kunnen vertrekken. Dat is op dit moment nog niet het geval, maar ik sluit niet uit dat het nog eens terugkomt. Je hebt altijd dat ontevreden gevoel als reiziger. Darwin zelf had dat ook en hij maakte op een gegeven moment een heel mooie analyse, die ik dan in mijn boek heb samengevat als de zin, de slogan, 'reizen is vooral plezant als het gedaan is'." - Je noemt Darwins vijfjarige reis 'zonder twijfel de belangrijkste reis die wetenschappers ooit hebben ondernomen'. Toch wel een heel sterke uitspraak! "Ik kan mij geen enkele andere reis indenken die zo'n impact gehad heeft op het denken en doen van de mens. We kunnen eraan twijfelen, we zullen dat nooit zeker weten, maar ik ben er niet van overtuigd dat je als Darwin op diezelfde manier op de evolutietheorie gekomen zou zijn als hij die Beaglereis niet gemaakt zou hebben. En aangezien ik ervan uitga dat de evolutietheorie het beste model is dat wij ooit van iemand gekregen hebben als verklaring van hoe wij zelf functioneren en de wereld in het algemeen, denk ik dus dat die Beaglereis een cruciale reis is geweest. De evolutietheorie zou er sowieso gekomen zijn, want daar is ze te krachtig voor als verklaringsmodel, maar waarschijnlijk niet op die ongelooflijke manier van Charles Darwin, die dan eerst een lange reis maakt en dan zijn hele leven lang voortborduurt op de kiemen die hij tijdens die reis gekregen heeft door letterlijk dingen te zien die niet strookten met het verklaringsmodel dat toen aan de orde was, namelijk het scheppingsverhaal." - Aan boord heb jij onderweg ook wetenschappers ontvangen, en in het boek schrijf je: 'De passie van wetenschappers voor hun vak is misschien wel de belangrijkste rode draad door het programma geweest'. Mijn vraag is dan: is dat zo verwonderlijk, die passie? "Neen, maar het blijft een vrolijke ervaring om dat toch te kunnen merken. Ik ben zelf een wetenschapper van opleiding, maar ben er door allerlei omstandigheden niet echt actief in gebleven, maar het is dan goed om te merken dat die wetenschap toch echt een discipline is die de meest passionele mensen kan aantrekken, gepassioneerde mensen toch op zijn minst kan aantrekken, echt kunnen gaan voor hun vak. Ik moet eerlijk zeggen dat het, op de manier waarop wetenschap vandaag bedreven en ook gehonoreerd wordt, bijna niet anders kan dan dat je gedreven bent, want anders doe je het niet en ga je iets doen wat rustiger is en minder belastend is of beter betaald of whatever. Er zijn redenen genoeg om niet aan wetenschap te gaan doen. Maar die drijfveer van iets leren, iets nieuws ontdekken, is toch groot genoeg om een aantal mensen ertoe te brengen dat te doen. Dat vind ik fascinerend! We hebben natuurlijk ook wel links en rechts een charlatan of ijdeltuit, en de meest zelfingenomen mens aan boord was ook een wetenschapper. Maar bon, dat hoort er dan wel bij, veronderstel ik. Maar zo door de bank genomen, de leukste mensen onderweg waren de wetenschappers." - In het boek heb je het ook over een verschuiving in het denken van de positie van de mens in het leven. Je schrijft bijvoorbeeld: 'Ik zag destijds veel mens in mijn eerste bonobo's terwijl Darwin weinig mens zag in de indianen op Vuurland! "Darwin zat nog in een periode waarin er nog veel vragen waren rond de status van de mens in het bestel. De idee die nu opgang maakt, is dat hij zelf zijn evolutietheorie ontwikkeld zou hebben als zijn bijdrage als wetenschapper aan de strijd tegen de slavernij. Darwin had via zijn familiale context redelijk veel contact met die antislavernijbeweging. Hij heeft er onderweg ook voorbeelden van gezien. Hij heeft een slavenschip gezien. Hij heeft de mishandeling van slaven gezien, letterlijk zo'n paar heel pakkende momenten. Dus hij maakte dan eigenlijk door zijn evolutietheorie van alle mensen één grote familie waardoor de idee-fixe dat zwarten een soort ondergeschikte soort was die gemaakt was om de blanke te dienen, geen houvast meer had. Maar je voelt daarentegen wel, als hij die barbaren ziet, die 'savages' zoals hij ze noemt in zijn boek, de wilden op Vuurland, die echt oorspronkelijk levende indianen, dan voel je toch dat hij worstelt met de vraag: 'Is dat nu echt denkbaar dat dit hetzelfde als wij, de gesofisticeerde blanken uit het verre Engeland?' Dus je voelt hem daarmee in de knoop gaan met zichzelf. Terwijl we ondertussen perfect weten hoe dat in elkaar zit en we dat hele mensbeeld, met dank aan Darwin trouwens, hebben kunnen opengooien en onszelf zien als een aap, aan iets wat verwantschap heeft met de apenfamilie. Daarom was het zo illustratief dat, toen ik een jaar of tien geleden voor de eerste keer wilde bonobo's in hun domein zag, dus de Congo, ik er echt door gepakt was hoe menselijk die overkwamen. Het verrassingseffect is totaal omgekeerd dan in Darwins tijd. Met dank dus aan Darwins theorie, die onze positie veel duidelijker gemaakt heeft dan in zijn tijd. Wat wij nu denken over de positie van de mens, is veel realistischer dan met wat hij destijds worstelde." - Een ander ding dat je tijdens je reis heeft gepakt, is de toestand van het leven op onze planeet. Schokkend noem je het! En dan heb je het over de plastic vervuiling van de oceaan, ook het leegvissen en het vernielen van diersoorten! "Ik moest al niet meer overtuigd worden van het feit dat wij mensen zo'n ongelooflijk zware hypotheek kunnen leggen op de rest van het leven. Maar als je dan zo ineens letterlijk, rechtstreeks met de dimensie daarvan geconfronteerd wordt, dat is een onthutsende vaststelling. Darwin zelf had al eens ooit geschreven dat je de uitgestrektheid van de oceaan niet kunt vatten door naar een kaart te kijken, dat je er echt weken op gezeten moet hebben zonder iets te zien - en dan heb je nog niet eens die dieptedimensie mee - om vast te stellen hoe groot dat eigenlijk is, die oceaan. Dat gevoel had ik net hetzelfde! En toch slagen wij erin om dat leeg te vissen. Gigantisch uitgestrekt, het is een biotoop die we niet meester zijn onder water en toch hebben we nu de technologie waarmee we het kunnen leeghalen. Dat is schokkend om vast te stellen, dat onze greep zover reikt! En dan over diezelfde oceaan, er waren van die verhalen aan het circuleren over de fameuze plastic vuilnisbelt, drijvende plastic vuilnisbelten, de oppervlakte van de Verenigde Staten, vooral op de Indische Oceaan waar alle plastic afval via allerhande oceaanstromingen, bijeen zou drijven. We zijn erover gevaren en we vonden er niets. Dat was aanvankelijk redelijk verrassend, want wij dachten echt dat het een van de allereerste keren was dat we dat gingen kunnen bestuderen. We hadden wetenschappers aan boord die plannen hadden om terug op te vissen en te recycleren in een soort bio-energie, dus een dubbele winsituatie, tot we merkten dat er geen grootschalig plastic verhaal was. Maar dat wou niet zeggen dat dat plastic verhaal er niet was. Het zat alleen op een andere schaal. We hebben nu, door met heel fijnmazige netjes te gaan vissen, ontdekt dat dat plastic afgebroken is tot bolletjes van een paar millimeter. En die zijn er overal. Het jammere aan die vaststelling is: je krijgt die daar niet meer uit, want die zitten zo verspreid over dat hele wateroppervlak dat, als je die wilt wegscheppen, je het volledige leven op de bovenste tien centimeter van de oppervlakte wegschept. Dat kan dus niet! Wat dus de facto betekent dat dat plastic er is om te blijven. Dan is nu de vraag hoe schadelijk dat zal zijn voor het ecologische systeem. Dat weet men nog niet, maar het hoort er in ieder geval niet thuis." - Heel vaak wordt, als we het dan hebben over het milieu, ook het toerisme met de vinger gewezen. Nochtans ben je in jouw boek niet zo negatief over dat toerisme. Je ziet daar ook een rol in in functie van de natuurbescherming! "Dat was nu echt zo'n vaststelling waarvan ik denk: 'Hier moeten we het pragmatisme laten meespelen.' Het is natuurlijk jammer dat die fameuze stranden op de Gallapagos zich onder druk van het toerisme ontpoppen tot een soort Benidorm, maar dan met wat zeeleguanen en zeeleeuwen op, een echt massatoerisme van mensen die blijkbaar niet geïnteresseerd zijn in dat biologische erfgoed van die eilanden. Aan de andere kant heb ik dan ondertussen wel geleerd dat voor een aantal zaken het niet meer anders kan. Walvistoerisme, walvishaaitoerisme, met zeeleeuwen onder water gaan, het zit er overal. En op een bepaalde manier is dat waarschijnlijk onvermijdelijk. Els Vermeulen, een Vlaamse biologe die het gedrag van walvissen bestudeert, en met name de invloed van toerisme daarop, zegt letterlijk: 'Als we walvissen interessanter kunnen maken als toeristische attractie dan als bron van vlees en olie, zal de kans dat de jacht op de walvis ooit nog op grote schaal hervat wordt, zogoed als nul zijn.' Daar heeft ze een punt. Tegelijkertijd merk je ook - en dat geldt zelfs voor mij, ondanks het feit dat ik echt een natuurliefhebber in hart en nieren ben - dat mensen door een rechtstreeks contact met zo'n dier ook gemakkelijker gesensibiliseerd worden om ook elders aandacht te hebben voor die natuur. Dus in die zin is het iets wat onvermijdelijk is, maar aan de andere kant stoort het me mateloos, de vaststelling dat dieren en planten waarschijnlijk alleen nog maar van bescherming zullen kunnen genieten als iemand erin slaagt ze een bepaalde marktwaarde mee te geven. Wat de facto impliceert dat het voor een hele hoop dieren en planten bijna uitgesloten is dat ze onder druk van het toerisme extra bescherming zullen krijgen, tenzij in het kielzog van een wel attractieve soort. Dat is dan ook weer een verontrustende vaststelling, dat zelfs de natuur een marktwaarde moet krijgen als ze zichzelf in die mensenwereld in stand wil houden." Tot zover nog Dirk Draulans. Zijn boek "Beagle Dagboek. Op reis naar de oorsprong van de evolutie" is een uitgave van Meulenhoff/Manteau en is te koop in de goede boekhandel. Daarmee zijn we aan het eind aan HVW. Samenstelling en presentatie waren van FS. De tekst van dit programma kun je bestellen bij de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging, Lange Leemstraat 57, 2018 Antwerpen. Tel. 03-233.70.32. En over enkele dagen vind je de tekst ook op <h-vv.be>, waar je de uitzending nog even kunt herbeluisteren. Volgende week praten we met Paul Cliteur en is er ook een bijdrage van het WF. Dit was het wat ons betreft. Nog een goede avond en graag tot volgende week! Muziek: 10" High Heels - Sakamoto Sakamoto 262975 1'45" Behind the Wall - T. Chapman T. Chapman 960 774-2 |
