Opname: 04.07.08

Uitz.: 14.07.08

Samenst.: KVD

Muziek:

15” Signe E. Clapton E. Clapton 9 45024-2

30” Bootsy Studio Pagol Studio Pagol IGL 165

1’00” Rhapsodie n° 6 F. Liszt R. Szidon 423 962-2

45” Andante F-dur WoO 57 L. Van Beethoven R. Buchbincer Teldec 8.43275

45” La Primavera A. Vivaldi I Musici 410 001-2

Goedenavond en welkom bij HVW, met daarin twee onderwerpen. We hebben een bijdrage van het WF over de ‘Jan Frans Willemsconcerten’. Het gaat om concerten gebracht door De Rode Pomp in samenwerking met het WF en in de tijdgeest van Jan Frans Willems. En die kunt u herbeleven. André Posman van De Rode Pomp brengt u straks alvast in de sfeer. Maar we nemen u ook mee naar een vrijzinnig geboortefeest, want meer en meer vrijzinnigen hechten belang aan feesten en rituelen. Wij gingen een kijkje nemen op het vrijzinnige geboortefeest van Camus Salomé, praatten er met haar ouders en met de morele consulent die het feest begeleidde.

Wij wilden haar eigenlijk welkom in de wereld heten op een manier die toch wel een beetje feestelijk was. En vooral voor familie en vrienden ook. En ja, ook de vrijzinnige waarden die wij allemaal delen, wat in de verf zetten voor haar geboorte, hé.

Vandaag is het feest. Feest voor Wendy en Nicolas, maar vooral voor Camus Salomé die op 14 september het levenslicht heeft gezien. Wendy en Nicolas hebben gekozen voor een vrijzinnig welkomstfeest omdat zij de vrijzinnig-humanistische waarden hoog in het vaandel dragen. Waarden waarop Camus Salomé in haar verdere leven terug zal kunnen vallen, waarden die haar zullen vormen tot de persoon die ze zal worden.

We verlangden heel erg naar de komst van ons baby’tje en we waren dan ook erg verheugd dat alle omstandigheden optimaal waren zodat ze hier thuis geboren kon worden. Er was eigenlijk iets magisch rond een geboorte in het huis van haar overgrootouders en het veranderde alles, uiteraard. Ouderlijke bezorgdheden die je vroeger nooit kon plaatsen, worden plotseling begrepen en evident, slapeloze nachten, een levenstempo dat 10-maal zo druk is als ooit tevoren en de complete afhankelijkheid van een wezentje dat dag en nacht op ons rekent.

We willen je leren oprecht en rechtvaardig te zijn in je denken en handelen, we willen je leren zoeken naar wat mensen en volken verenigt en je een verdraagzame weg helpen kiezen in wat de gemoederen verdeelt.

Nous t’aiderons à construire tes valeurs et à les appliquer.

We willen je tonen wat solidariteit inhoudt. We willen je leren nooit lichtvaardig te oordelen en, nog minder, te veroordelen. We willen je leren dat er veel inzicht nodig is in hart en geest vooraleer iemand zich over anderen kan uitspreken.

Nous partagerons nos principes, notre sincérité et élégance.

We zullen je altijd tonen wie we werkelijk zijn in de hoop dat jij de echtheid in ons kunt beminnen en respecteren. We willen een veilige thuishaven zijn en blijven die je met plezier kunt binnenvaren.

Feest in Sint-Joris-Weert, met het vrijzinnige geboortefeest van Camus Salomé. Een vrijzinnige plechtigheid of ritueel zou je kunnen zeggen, maar toch ook weer niet, want afwisselend met korte wensen en intenties, en ongedwongen, speelse momenten. Allemaal om de kleine nieuwkomer te verwelkomen, maar ook met vrijzinnige boodschappen en ouderlijke plannen om hun kind vrijzinnig op te voeden. En daarover ging ook ons gesprek met mama Wendy en papa Nick achteraf. Want waarom kozen zij uitdrukkelijk voor een vrijzinnig geboortefeest?

In dit geval vond ik het wel belangrijk om te tonen waar wij voor staan. En waar wij onze opvoeding in gaan schrijven. Daarom hebben wij dan ook de vlag uitgehangen, hebben wij veel mensen uitgenodigd die andere religies toegedaan zijn en ben ik heel blij dat we onze boodschap hebben kunnen overmaken aan andersdenkenden.

Heel wat vrijzinnigen hebben een beetje een afkeer van rituelen omdat ze vinden dat het enigszins een opgelegd iets is. De dochter, in dit geval Camus, kiest er niet zelf voor. Is dat niet min of meer hetzelfde zoals een doopsel gaan opleggen aan kinderen die daar nog niet veel besef van hebben?

Het grote verschil is uiteraard dat wij in de vrijzinnigheid een open visie nastreven, waardoor onze dochter niet bij die vrijzinnigheid moet blijven indien zij dat wenst. Dus wij willen haar een open levensvisie geven en onze waarden daarbij inderdaad, maar welke richting zij daarbij uitgaat, dat is haar keuze. Het enige opgelegde hier is eigenlijk dat wij aansluitend op dit geboortefeest een ontdopingsfeest hebben gehouden waarbij ikzelf mij heb laten schrappen uit het doopregister, en dat heb ik mezelf opgelegd.

Oké, het is dus wel een eigen keuze in feite en het laat uiteraard heel wat mogelijkheden open, hé. Dus later kan ze nog zelf kiezen welke richting ze uit wil. We hopen natuurlijk dat ze ook dat vrijzinnige gedachtegoed blijft volgen.

Het is geen sacrament, natuurlijk hé.

Het is geen sacrament, neen.

Maar het is wel een lot …

Toch nog één vraagje. Ze heeft een heel mooie naam, een heel originele naam, een filosofische naam ook: Camus Salomé. Toch eventjes verklaren voor de luisteraars: waarom die naam? Waar komt die vandaan?

Ja, in eerste instantie ben ik filosofe en is mijn vriend romanist. Dus we moesten eigenlijk naar een compromis zoeken. En dan hadden we uiteindelijk Camus. Daarin konden we ons allebei vinden en vooral in zijn gedachtegoed. En ja … Maar het was eerder een jongensnaam. Dus we hadden ook Salomé dat we heel mooi vonden klinken en vanwege de Bijbelse betekenis daarvan ook een beetje, namelijk het feit dat zij samen met haar moeder heeft gezorgd voor de onthoofding van Johannes de Doper. Dat vonden we vrij symbolisch. En Lou von Salomé, hebben we dan achteraf eerlijk gezegd vernomen, was een heel bekende feministe. Eigenlijk wensen we haar al die dingen toe, hé. Haar naam is een programma. En wij hebben dat programma volledig voor haar uitgetekend, een beetje zoals IT’ers hun programma’s uitdokteren. Hierbij gaat het inderdaad om Camus, waarbij ze in een existentialistisch gedachtegoed terechtkomt. En Salomé was voor mij maar aanvaardbaar als Bijbelse naam omdat zij zich toch wel, net als Herodes, in het antikamp, laten we zeggen, stelt.

Nick en Wendy over het vrijzinnige geboortefeest van hun dochtertje Camus Salomé. Over de invulling daarvan beslisten ze volledig zelf, maar ze kregen wel de hulp van moreel consulent Jan van den Brande. Meer informatie over hoe dat kan, krijg je bij de UVV of het lokale CMD. Maar straks daarover meer. Wij hebben intussen een gesprek met Jan van den Brande over de opzet van dergelijke feesten. En we begonnen met de vraag naar de behoefte aan vrijzinnige feesten en rituelen.

Ten eerste hebben mensen, en vrijzinnigen dan vooral, de keuze om al dan niet voor een ritueel te kiezen. Nu is een ritueel, een ceremonie of een plechtigheid zeker geen voorwaarde om tot de vrijzinnige gemeenschap te behoren, zoals dat bv. in godsdiensten wel het geval is. Maar wij hebben wel de indruk dat er toch een soort van behoefte is die bij veel mensen leeft, ook bij vrijzinnigen. De behoefte bestaat erin om op bepaalde belangrijke momenten in hun leven, zoals hun geboorte, daar een invulling aan te geven er een plechtig moment van te maken, daar een zekere vorm van rituaal aan te geven enz.

Dikwijls heeft men nogal het idee dat vrijzinnig zijn betekent anti zijn, vooral antikerkelijk enz. Maar hier vandaag viel mij toch wel op dat het een positieve boodschap is, hé. Dat het dus geen antidoopfeest is bv. zoals het ook geen anticommuniefeest is als het over het FVJ gaat. Heb ik dat juist? Is het inderdaad een positieve invulling van een blijde gebeurtenis in dit geval?

Het is zeker geen antiboodschap. Trouwens, ik had ook de indruk dat hier vandaag mensen vanuit verschillende hoeken kwamen. Ik heb heel kort met iemand gesproken die godsdienstles gaf en die heel blij was om hier aanwezig te zijn en dat dus eigenlijk ook een heel bijzondere ervaring vond. We blijven natuurlijk werken vanuit een humanistisch-vrijzinnige visie. En we hebben ook de nadruk gelegd op een aantal waarden, maar die toch een zekere universele draagwijdte hebben: de geboorte, de waarden die wij bij de opvoeding kunnen meegeven zoals respect, vrije keuze, autonomie enz.

Dat bleek uiteraard ook uit de – laten we zeggen – speelse manier om een aantal elementen, een aantal symbolen in te brengen in de plechtigheid. Dit is een feest dat misschien minder bekend is. Hoe zit het eigenlijk met de bekendheid van dergelijke feesten?

De meest bekende feesten zijn het FVJ, maar daarnaast hebben wij ook zeer veel crematieplechtigheden, uitvaartplechtigheden. Er is een gestage toename van de vraag om dat te verzorgen. Maar nu heb ik ook de indruk dat er de laatste tijd, vooral dan in en om Brussel, ook een stijgende lijn is van vragen naar geboortefeesten, maar ook naar huwelijken. Dus ik denk dat er ook binnen de vrijzinnige gemeenschap toch een grote behoefte aan bestaat.

Misschien ook een van de pluspunten die mede mogen worden onderstreept, is het feit dat elk van die feesten ook op een zeer persoonlijke manier ingevuld kan worden, hé.

Ik denk dat we ons daarin ook onderscheiden, bv. van de kerk die eigenlijk met een vaste liturgie zit en zich daar ook veel strikter aan moet houden dan wij. Nu, wij hebben geen a-priorivorm of een vaststaande module, waarin dat zou moeten gebeuren. Dat gebeurt dus in overleg met mensen die dat vragen. Een groot stuk hangt natuurlijk ook af van de creativiteit. Dus wij kunnen wel een algemeen scenario geven, maar meestal als de mensen mee betrokken zijn bij hun eigen feest – in dit geval ging het nu om een geboortefeest –, dan heb ik de indruk dat mensen ongelooflijk creatief kunnen opspelen, bijna een eigen symboliek gaan uitvinden enz. En ik kan dat enkel toejuichen.

Jan van den Brande over de eigenheid van de vrijzinnige feesten en rituelen, zoals in dit geval het geboortefeest van Camus Salomé. En voor meer informatie over de organisatie daarvan kun je terecht bij het lokale CMD. Dat vind je via de website van de UVV: www.uvv.be.

Muziek van Franz Liszt. En die past bij de bijdrage van het WF. Dat heeft plannen voor een reeks Jan Frans Willemsconcerten. Samen met De Rode Pomp gaat het WF immers een aantal concerten organiseren in de geest van Jan Frans Willems. Terug naar de jaren 1840, dus. En daarover ging het gesprek met André Posman van De Rode Pomp. De Rode Pomp is een kamermuziekcentrum dat bedreigde klassieke kamermuziek helpt overleven, met zowat 150 concerten per jaar, allerlei cursussen en cd’s. Op 12 juli was er de jaarlijkse Jan Frans Willemsviering in Boechout met een Jan Frans Willemsconcert. En dat gaat het WF samen met De Rode Pomp overdoen: concerten dus die Willems als het ware had kunnen bijwonen. In wat volgt hoort u André Posman over een minder bekende kant van Jan Frans Willems: zijn betekenis voor het muziekleven in Gent.

Wij hebben dan zelf een beetje gegrasduind in het leven van Jan Frans Willems. En daar bleek dat die man, veel meer dan normaal gedacht werd, op de muziek van zijn tijd in de stad Gent en omstreken betrokken was. Dus hijzelf was opgevoed in een zeer culturele atmosfeer bij de familie Bergmann in Lier, en heeft daar orgel geleerd. Hij heeft ook notenleer en harmonie gedaan. Ik zou zeggen dat er niet geweten is in hoeverre hij in de loop van zijn leven plaatselijk altijd betrokken was bij de mensen die muziek maakten, bij de componisten. Maar op een bepaald moment komt dat boven. Dus op een moment bv. dat het Conservatorium van Gent wordt opgericht, zien we hem plots verschijnen als secretaris. Dus alle muzikanten die zich toen inschreven in het eerste jaar van het Conservatorium in Gent, passeerden via hem. Ze moesten zich dus inschrijven bij hem. Hij was met de praktische organisatie als secretaris en als penningmeester van het Conservatorium betrokken bij alles wat er gebeurde.

Er waren in Gent een aantal goede componisten en een aantal goede muzikanten. En de nood aan een goede muziekschool deed zich voor. Zo kwam men tot de oprichting van een Conservatorium in het jaar 1835. Dan was men zover, dat was een lange voorbereiding geweest onder directeurschap van de bekende componist Mengal die zeer veel bewerkingen heeft gemaakt van beroemde muziekstukken voor kleinere ensembles van het Conservatorium. We zien dat Willems daar opduikt als secretaris. En dat wil dus wel zeggen als iemand die het belangrijkste werk doet. De secretaris moet daar altijd zijn, heeft dus zeer veel werk, organiseert alles, begrijp je. Dus alle muzikanten en componisten die later afstuderen en groot zijn geworden, zijn via Jan Frans Willems gepasseerd. Dus dat is wel heel bijzonder, nietwaar? Hij was een buitengewoon intelligent man, maar ook een buitengewoon praktisch man. En een teller, iemand die de registratie deed. Allee, iemand die ontvanger was van de registratie, dus iemand die zeer goed kon tellen, rekenen ook, die zeer nuchter was.

Voor zover ik weet was het koor in die tijd een van de belangrijkste muziekuitingen in de samenleving. Je had verschillende koren in Gent en Jan Frans Willems was tot 1842 voorzitter en stichter van de Société des Choeurs, dus de maatschappij van de koren. Wel, laten we zeggen dat we eerst kijken naar wat ze brachten: alle grote namen van die tijd en van vroeger, dus de oratoria van Haydn, Beethoven, Händel, Schneider en van Mendelssohn – dus de levende componisten van die tijd, Mendelssohn, de beroemdste van die tijd waren dat. En dan zeker – zeer merkwaardig – speelden ze ook werk en veel werk van levende Vlaamse componisten, van Van Bree, van Karel Lodewijk Hanssens, en daarnaast ook werken van grote operamensen: Rossini, Spontini,, Meyerbeer, Halévy, Weber enz. En de concerten van die Société des Choeurs, waar Jan Frans Willems dus voorzitter van was tot 1842, vonden allemaal plaats in de troonzaal van het stadhuis. Dat lees ik allemaal in het boek van die bibliothecaresse van het Conservatorium van Gent die dus een magnifiek overzicht gegeven heeft van het muziekleven in Gent. En dat is Marie-Rose Van Driessche, nietwaar, die daar een ‘Aspecten van het muziekleven te Gent in de 19de eeuw’ geschreven heeft. Daarin vind je ongelooflijk veel dingen terug die nog allemaal voor verdere studie vatbaar zijn. Want we weten nu feitelijk niet of Jan Frans Willems zijn eigen koor had of dat het een overkoepelende vereniging was van koren, en dergelijke. Wat we wel weten, is dat een koor in die tijd zeer, zeer belangrijk was. Dat was dus een van dé uitingen van volkscultuur uit die tijd.

Dat was een internationale kwestie. En dus werd daar via dat koorleven internationaal gecommuniceerd. Je zou het kunnen vergelijken met popconcerten van nu, waar ook allerlei internationale namen op verschijnen. Dus in Keulen werd er een koorfeest gehouden dat gedirigeerd werd door Mendelssohn, waaraan in totaal meer dan 2.000 zangers en muzikanten meededen, er was een concert, een orkest van 100 man. Dus er deden 27 Vlaamse koren aan mee, nietwaar. Dus, alleen Vlaamse koren deden mee aan dat festijn. En dat was afgelopen 14, 15, 16 juni 1846. Nu zou het zeer boeiend zijn om na te gaan of Jan Frans Willems, nietwaar, als heel betrokken persoon op die koorwereld, op dat internationale feest aanwezig was. Ik vermoed van wel. Omdat hij een zeer actief mens was. En zo is het niet te verwonderen als hij een week terug is en als de leden van de rederijkerskamer ‘De Fonteyne’, waar hij ook, hoe zou ik gaan zeggen, als peetvader een zeer belangrijk persoon was, dus aan zijn mouw komen trekken om hem te vertellen dat ze een probleem hebben. En dat probleem is het volgende: er was hen voor de komende Gentse Feesten begin van juli een dag in de schouwburg beloofd om een theater op te voeren, en een Duits operagezelschap had die datum afgepakt. En terstond is Jan Frans Willems naar de burgemeester gestapt en heeft daar zodanig van zijn oren gemaakt dat hij dus een hartaanval gekregen heeft. En een paar uur nadien is hij gestorven.

We lezen hier in een boekje dat op komische wijze uitgegeven is door het Davidsfonds en geschreven is door prof. Van Mierlo, de aandoeningen waarmee hij in dat jaar te maken had, dus aan leed. En aan een zekere Jérôme De Vries schrijft Jan Frans Willems op de 2de februari 1846: ‘Mij zult gij zeer veranderd, vermagerd en vergrijsd vinden. Sedert een jaar heb ik zeer gesukkeld door zenuwachtige aandoeningen in het hoofd, duizeling, gebrek aan equilibre, oorgesuis, enz.’ En hij wijt dat dus aan te veel studie en te weinig beweging … Nu, als ik dat lees – en dat is zeer komisch nietwaar –, als ik dat lees, dan herken ik daar zelf mijn dieptepunten in. Als ik te veel werk, als ik weken aan een stuk 16 uur per dag werk, dan krijg ik identiek dezelfde fenomenen. En als je nog verder gaat, dan heb je de neiging om je echt zodanig op te winden dat er ongelukken kunnen gebeuren. En dat ongeluk is spijtig genoeg met Jan Frans Willems gebeurd. Het was geen droevig mens, het was een zeer vrolijk, zeer plezierig, kinderlijk, toegewijd man. Dus absoluut niet het beeld van de droge geleerde, dus … Het was een zeer bijzonder man. Maar als we nu zien … Hij schrijft hier die brief over zijn ziekte 2 februari 1846, en drie dagen voordien, 29 januari, is Liszt op bezoek in het Grand Théâtre, waar dat precies was weet ik niet, maar dat kan dus zijn dat dat de schouwburg was, want die zaaltoestand in Gent toen was anders dan nu. Dus op 29 januari heb je daar een enig groot vocaal en instrumentaal concert, gegeven door de grote meneer Franz Liszt, nietwaar. En dat concert hebben we als basis genomen om feitelijk onze concerten uit te bouwen. En dat is in de geest van Willems.

De geest van JFW. En die kun je herbeleven met de concerten van De Rode Pomp. Concerten met muziek van o.m. Liszt, Rossini en Beethoven. Met toppianist Timur Sergeyenia en violiste Lilia Umnova. Meer informatie krijg je alvast bij het WF. En dat vind je aan de Vrijdagmarkt 24-25 in Gent. Telefoneren kan op 09 224 10 75. En uiteraard is er ook de website: www.willemsfonds.be.

Zo, daarmee zijn wij het einde van deze aflevering van HVW gekomen. Met vragen en bedenkingen kun je terecht op onze redactie: Lange Leemstraat 57, 2018 Antwerpen. Telefoneren kan op het nummer 03 233 70 32. En uiteraard is er ook de website van de HVV: www.h-vv.be. Wij gaan eruit met muziek van Studio Pagnol, maar volgende week zijn we er weer. Met een bijdrage van het VF. Viona Westra heeft een gesprek met Rik Coolsaet. En met Toni Van Loon hebben we het over Kinderen, ouderbindingen en echtscheiding. Twee redenen om te luisteren volgende week maandagavond meteen na het Nieuws van 19.00 uur op Radio 1. Nog een fijne avond en graag tot dan. Daaaaag.