Opname: 04.07.08

Uitz.: 21.07.08

Muziek:

10” Signe E. Clapton E. Clapton 9 45024-2

1’30” La luna en tu mirada R. Cooder L. Chanivecky 7559-79691-2

10” Triptico P. Cohen Solal, C.H. Müller, E. Makaroff Gotan Project LC 00126

Goedenavond. Welkom bij HVW, met daarin twee bijdragen. Straks hebben we het over echtscheiding, kinderen en ouderschap. Dat wordt een gesprek met Tony Van Loon van de vakgroep Agogiek van de VUB. Maar er is ook een bijdrage van het VF. Viona Westra heeft Rik Coolsaet te gast. Zij hebben het over China. En daar beginnen we ook mee …

VW

Tot zover de bijdrage van het VF. Viona Westra had een gesprek met Rik Coolsaet over China. Zo meteen hebben we het over kinderen, ouderschap en echtscheiding. We praten erover met Tony Van Loon. Maar eerst muziek. En dat wordt ‘La luna en tu mirada’ van Ry Cooder en Manuel Galbán.

Ik denk dat we daar verder een bemiddelingsmethodologie moeten ontwikkelen, hé. Niet alleen onderhandelen en beoordelen, maar werkelijk leren bemiddelen. En dat vraagt nogal wat skills, dat vraagt wel wat vaardigheden om dat te doen. En dan, zoals in elke hulpverlening, bij de juiste terechtkomen. En als je twijfelt, echt wel veranderen, echt wel op zoek gaan naar hulp bij iemand van wie je wél vertrouwen krijgt en aan wie je wel vertrouwen kunt geven. Ik denk dat dat een vuistregel is voor elke hulpverlening.

Tony Van Loon van de vakgroep Agogiek van de VUB over hulpverlening en bemiddeling bij echtscheiding. Met name als daar kinderen bij betrokken zijn. Zowat een kwart van de kinderen zou vroeg of laat te maken krijgen met een echtscheiding van hun ouders. Dat beschouwt men meestal als een traumatische ervaring voor die kinderen, want je hebt enerzijds ruziënde ouders en anderzijds een kind dat moet kiezen tussen papa of mama. In een aantal gevallen is dat inderdaad zo, stelt Tony Van Loon, maar het kan ook anders. Met een creatieve hulpverlening en een verstandige bemiddeling gericht op de belangen van het kind kan het er zelfs rijker en meer ervaren uitkomen. Daarover Tony Van Loon.

Het is nooit oké, nooit, om op het hoofd van de kinderen een echtscheiding of een relatie proberen te redden of te beëindigen. Dus de kinderen blijven het best zo veel mogelijk uit het conflict. Ten tweede: het is veel beter ervan uit te gaan dat beide ouders voor de rest van hun leven ouder zullen zijn van hun kinderen en er dus wederzijds respect voor moeten hebben, in die zin dat de strijd aangaan om de kinderen te vervreemden van de ene of de andere ouder, manifest fout is en manifest fout loopt. Bovendien loopt het niet alleen fout met het kind, maar ook in een juridische rechtsgang waar alle rechters ervan overtuigd zijn dat contact met beide ouders noodzakelijk is. M.a..w. als je een idee gaat ontwikkelen dat een kind of kinderen van hun papa of van hun mama weggehouden moeten worden, dan ben je eigenlijk een zeer vicieus spel aan het spelen. En ik wil dat heel sterk beklemtonen omdat in mijn omgeving nogal wat mensen denken dat omdat die papa afwezig is geweest of omdat die mama minnaars heeft gehad of omdat die papa weet ik veel wat voor fouten heeft gedaan, ze daaruit een soort van rechtvaardiging vinden om die kinderen van die ouder weg te houden. Wel, dit is fout. Dit moet gecorrigeerd worden en de rechtsmachten corrigeren dat soms ook in alle verschrikking, want in laatste instantie keren zij de hele regeling om en daar waar de mama dacht: ‘Ik ga de kinderen opvoeden’, worden de mama en de kinderen uit elkaar gehouden om die papa de kans te geven zijn kinderen nog te zien.

Nu, in dezen is het toch wel belangrijk dat men weet dat de kinderen gehoord kunnen worden. Kinderen kunnen hun stem laten horen. Maar wat betekent dat dan?

Het betekent dat zodra zij mondig genoeg zijn, ze door de rechtbanken uitgenodigd kunnen worden, indien dat nodig blijkt. Als zij nog niet mondig genoeg zijn, ijvert het kinderrechtencommissariaat dat kinderen ook via hun raadsman, via een advocaat of een andere hulpverlener tot bij de rechter zouden moeten kunnen komen. Ik ben daar heel hevige voorstander van. Opdat kinderen hun vragen ergens kwijt zouden kunnen, wanneer dat niet kan bij hun papa en hun mama. Het is evident dat wanneer kinderen gehoord worden en papa en mama samen daarover gaan nadenken, er een omgeving gevonden kan worden, zeg maar een bemiddeling, een begeleiding, zelfs ook behandeling, waar kinderen inderdaad hun stem kunnen laten horen en laten horen hoe zij tegenover de situatie staan. En vooral ook om de angsten, het verdriet, de mogelijkheden van boosheid en zo kwijt te kunnen. En dat zie je vaak weerspiegeld in problematisch gedrag dat het kind in die situatie gaat ontwikkelen.

Het hoorrecht is dus één zaak. En een belangrijk recht voor en van de kinderen, uiteraard. Maar misschien blijft het toch nog te veel theorie. Gebeurt het ook in de praktijk en is het ook voldoende bekend?

In de praktijk ziet men dat wel gebeuren, de rechtbanken zijn nu gemachtigd en gehouden om de kinderen te horen wanneer er een vraag is. Dus ik zou zeggen dat er in theorie voldoende omkadering is. In praktijk, natuurlijk, zie je dat het nog niet voldoende geweten is, hé. En dat het nogal een tijd duurt vooraleer men beseft dat de kinderen hier hun stem hebben en hun stem kunnen laten horen. Dus het moet veel beter bekend gemaakt worden. Het zou veel beter moeten doordringen bij de kinderen, via de scholen, via andere kanalen, via welzijnswerk. Maar ook bij de ouders, zodat dezen er bewust van zijn dat ze hun kinderen aan het woord kunnen laten komen.

De kinderen aan het woord laten komen, maar in een aantal gevallen zal dat misschien toch niet lukken, hé?

Ja, dat zijn de spectaculaire en zeer spijtige gevallen waar inderdaad de ouders in de loopgraven kruipen en dan daarvan de kinderen gebruiken als wapen. Dit is natuurlijk een verschrikking, hé. In die situaties denk ik dat we altijd de rechtbanken overschatten. De rechtbanken kunnen je niet dwingen je kinderen graag te zien en het beste voor te hebben met je kinderen. De ouders zelf moeten dat doen. En beseffen. En ze moeten meer en meer beseffen dat wanneer zij op die manier met hun kinderen omspringen, zij hun kinderen slachtoffer maken, hé. En daarvan zeg ik zeer duidelijk dat de kinderen ondersteuning behoeven van hun omgeving. Als je in een regelmatige klas kijkt, waar meer dan de helft van de kinderen te maken krijgt met echtscheiding, dan zijn daar buddy’s, dan zijn daar vriendjes, daar zijn mogelijkheden om van gedachten te wisselen en ideeën op te rapen. Dat zou eigenlijk verder uitgewerkt kunnen worden, in de vorm van een soort van praatgroepen of een soort van colleges, werkcolleges waarin de kinderen en ook zeker de jongvolwassenen hun eigen inzichten kunnen doen groeien. En de mogelijkheden die ze zelf hebben, doen groeien.

Je hebt een paar keer verwezen naar het systeem van het gedeelde ouderschap dan, na de echtscheiding. Er zijn uiteraard andere mogelijke regelingen denkbaar, maar ik denk dat in de meerderheid van de gevallen ouders toch wel veel verwachten van het co-ouderschap, en dat het misschien voor het kind ook het beste systeem is. Toch is dat niet probleemloos, dacht ik, hé?

Bah … Elke complexe relatie heeft haar eigen problemen, maar het uitgangspunt van de wet op dit ogenblik is inderdaad co-ouderschap: beide ouders zijn verantwoordelijk met het volledige gezag voor de rest van hun leven over minderjarige kinderen. Hoe dat organiseren? Ik denk dat we daar zeer creatief kunnen en moeten zijn zodat nieuwe relatievormen ontstaan. Die niet gefixeerd worden in de zin van de tijd die angstwekkend wordt opgedeeld van 50/50%. Of een ruimte die wordt opgedeeld in een ruimte hier en een ruimte daar. Of andere vormen van samenleven in latrelaties e.d. Ik denk dat we daar zeer creatief moeten zijn en vooral de ruimte moeten benutten om zelf de kinderen aan het woord te krijgen. Met dien verstande dat wij weten dat kinderen leiding nodig hebben, respect nodig hebben, dat zij zeer duidelijk erg begaan zijn met hun eigen positie en daar dan handig in zijn om het daar te maximaliseren, om daar het beste te halen bij de mama en bij de papa. Kinderen zijn daar heel beslagen in, dus dan moet je eigenlijk zien dat de ouders toch aan een lijn trekken. Zodat naar de toekomst de kinderen weten waarvoor ze staan en voor gaan.

Ik denk niet dat dat een eenvoudige zaak is. Ik bedoel dat kinderen dan ook even moeten zoeken, tasten en opnieuw die situatie kunnen aanvaarden. Dat lukt misschien niet altijd?

Het is eigenlijk mooi dat er inspanningen zijn geleverd om die rol van de stiefmoeder of de stiefvader, ik zou zeggen, minder traumatiserend te maken, minder geëtiketteerd te laten zijn. In de sprookjes is de stiefvader of de stiefmoeder altijd de boosaardige. Er zijn zo begrippen ontstaan zoals de ‘ouder plus’, of dan de co-, de coco-ouder en dat soort dingen. Ik vind dat eigenlijk wel goed, omdat het de problematiek thematiseert van die stiefouder die nooit de rol kan vervullen van de natuurlijke vader of de natuurlijke moeder, maar zijn eigen rol moet krijgen. Een eigen invulling moet krijgen. En zeker niet de gemiste kansen die hij heeft met het eigen kind om dat nu eens goed te willen doen voor het nieuwe kind dat hem wordt toegewezen. Dus ik denk ook daar dat de ouders ruimtes en workshops te over zouden moeten hebben om die nieuwe rollen in te vullen en bespreekbaar te maken. En uit te proberen.

Dat was nog Tony Van Loon van de vakgroep Agogiek van de VUB. Over ouderschap na echtscheiding en met een oproep tot meer creatieve wetgeving, bemiddeling en conflictmanagement. En eerder in de uitzending was Rik Coolsaet de gast van het VF. Uw vragen en bedenkingen kunt u zoals steeds kwijt op onze redactie. Die vindt u nog altijd aan de Lange Leemstraat 57 in 2018 Antwerpen. Telefoneren kan ook en wel op het nummer 03 233 70 32. Surfen kan naar www.h-vv.be. Zo, daarmee zijn we aan het einde van deze aflevering van HVW gekomen. Wij gaan eruit met muziek van Gotan Project op de achtergrond. Maar volgende week zijn we er weer. Met een bijdrage van FS over Norman Finkelstein en Amos Oz. Volgende week maandagavond, meteen na het nieuws van 19.00 uur op Radio 1. Nog een fijne avond en graag tot dan. Daaaaag.