Opname: 03.04.08

Uitzending: 07.04.08

Muziek: 10” Signe E. Clapton E. Clapton 9 45024-2 20” La vita è bella N. Piovani N. Piovani 7243 8 46428 2 2’20” Give peace a chance J. Lennon/P. McCartney Plastic Ono Band 0777 7 915162 2

Goedenavond. Welkom bij HVW met daarin twee onderwerpen. Zondag 11 mei is er de Zebradag in Planckendael. Een HVV-evenement voor het hele gezin! Met een uiterst gevarieerd programma. Voor elk wat wils. En met Moederdag worden alle vrouwen extra in de bloemetjes gezet. FS vertelt er u straks meer over. Maar eerst hebben we aandacht voor strijdkoren. Dat doen we in een gesprek met Jan De Jaeghere van strijdkoor ‘Keereweerom’ uit Hoegaarden. En daar beginnen we mee.

Strijdkoor ‘Keereweerom’ uit Hoegaarden met het Italiaanse partizanenlied ‘Bella ciao’. De leden van het koor vonden elkaar op basis van hun sociaal engagement: tegen onrecht en onderdrukking, en voor vrijheid, rechtvaardigheid, solidariteit en verdraagzaamheid. Maar ook omdat ze graag zingen, uiteraard. Onlangs traden ze op voor de TVK, met liederen uit de hele wereld. Bekende, maar ook minder bekende liederen. Jan De Jaeghere is lid van ‘Keereweerom’ en met hem hadden we een gesprek over waar het de koorleden om te doen is. Maar de eerste vraag ging over de keuze van de liederen.

Binnen een strijdkoor brengen wij vooral liederen uit alle hoeken van de wereld. Liederen ook uit onze eigen samenleving. Maar laten we zeggen dat het kenmerk van deze liederen is dat ze sociaal geëngageerd zijn. Het zijn altijd liederen die gaan over de strijd van mensen voor meer rechten en meer rechtvaardigheid, die ook het verlangen uitdrukken naar een heel menselijke wereld. Het zijn dus vooral sociaal geëngageerde liederen die we brengen. En in die zin zijn het geen vrijblijvende liederen. Er is ooit Wim de Craene geweest, bijvoorbeeld, die gezegd heeft: ‘Liederen die klinken als een soort mergpijp die 20 keer gekookt heeft, dat zijn eigenlijk geen liederen die bijblijven, die blijven hangen.’ Dus wij proberen liederen te brengen die blijven kleven aan je lijf en die ons toch proberen op te roepen om in verzet te komen tegen een samenleving die onrecht en verdrukking in stand houdt.

Als je het hebt over ‘strijdkoor’, en ik denk dat jullie ook wel liever spreken van zoiets als ‘solidariteitskoor’ of een 'solidair koor', dan weet ik niet hoe je dat dan alternatief kunt noemen?

Het zijn eigenlijk de twee elementen. Dus aan de ene kant ‘strijd’, want we moeten ons ook in de voetsporen durven stellen, of in de plaats kunnen stellen van mensen die ergens ter wereld moeten opboksen tegen bepaalde krachten die niet zo menselijk zijn. Er zijn mensen en volkeren die dagelijks moeten strijden voor meer recht en voor meer humaniteit, en in hun voetsporen gaan we staan. Aan de andere kant kun je zeggen dat strijd tegen iets ook een pleidooi betekent, opkomen voor solidariteit en rechtvaardigheid. Je kunt het ook positiever draaien. Wij proberen vooral die koppeling te maken tussen deze twee elementen: strijd en solidariteit. En ons in die beweging te plaatsen.

Om welke thema’s gaat het specifiek? Strijd, rechtvaardigheid?

We zingen onder meer een lied van Willem Vermandere, ‘Bange blankeman’. Het is vooral in de jaren 90, toen het toenmalige Vlaams Blok nog verkiezing na verkiezing won, dat we zeggen: ‘Kijk, wij willen zo'n samenleving niet, wij willen een samenleving die multicultureel is, waar verdraagzaamheid heel belangrijk is. Dus wij brengen bv. zulke liederen. Voorts ook liederen die nog ontstaan zijn in de tijd van de militaire dictatuur van Pinochet in Chili. Dat was in ’73, toen een heel volk probeerde onder die repressie uit te komen. Die liederen brengen wij ook. Het gaat dus altijd over verdraagzaamheid, solidariteit, bevrijding, rechtvaardigheid. Dat zijn zo de grote thema’s. Ook milieu. Zeker niet vergeten. Ook heel belangrijk vandaag. Dat zijn zo globaal genomen de thema’s.

Die liederen zelf hebben een bepaalde herkomst. Maar jullie halen toch ook wel jullie thema’s in andere nationaliteiten en jullie zingen ook in vreemde talen.

Dat klopt. Alle uithoeken van de wereld komen eigenlijk aan bod. Dat maakt het ook wel prettig om te zingen. Iedereen is onmiddellijk thuis in die taal, want, zeg maar, een lied zingen in het Filippijns of in het Grieks of in het Spaans, mensen struikelen er wel een keer over. Maar men leert dat ook wel. We zijn eigenlijk … Je merkt na een tijd dat veel leden van een koor genoeg polyglot zijn om zich daar ook een beetje door te slaan en het is ook aangenaam om iets te zingen dat uit een compleet andere cultuur komt. Het is ook een beetje grensverleggend voor jezelf, ook voor je stem. Het is ook heel aangenaam om te zingen in al die diverse talen.

Filippijns hoor ik daar vermelden. Zijn er nog andere vreemde talen die jullie gebruiken ?

Wij zingen vooral liederen in het Frans, Spaans en Italiaans. Dat komt goed aan bod. Liederen die meer Arabisch zijn … Je kunt ook liederen zingen uit Turkije of ook bv. uit Irak. Dat is eigenlijk nog echt toekomstmuziek. Dat zou ik ook wel erg fijn vinden mochten we ook die liederen kunnen brengen. Maar je voelt wel dat dat moeilijker ligt. Toch moeilijker om dat als koor echt te brengen.

Moeilijker waarschijnlijk om zelf te zingen, maar moeilijker om over te brengen?

Moeilijker om over te brengen daarom niet, want ik denk dat het voornamelijk heden ten dage wel belangrijk is om ook liederen uit die contreien echt aan bod te laten komen. Maar het is zo ergens wel de moeilijkheid om de taal een beetje onder de knie te krijgen, en ook het timbre, de klankkleur van zulke liederen is toch wel eventjes wennen. Ja, dat kan wel lukken, denk ik, met zo'n groep.

Je hebt het al een beetje gehad over de gelegenheden waarbij er gezongen wordt. Bepaalde manifestaties zijn dat die vooral uitgaan van een zekere strijdvaardigheid en verzet tegen bepaalde wantoestanden, onrechtvaardigheid enz. Welk publiek bereik je ermee?

Als we een vraag voor een optreden krijgen, gaan we daar natuurlijk wel eens goed over nadenken, want het is ook zo dat we vooral willen zingen, of daar willen zijn, waar mensen een activiteit ondernemen die toch in het kader ligt van de filosofie van ons koor. Ik zeg maar iets, een werkgroep Filippijnen die een solidariteitsavond organiseert en ons vraagt om op te treden, daar zeggen we niet neen tegen. Als men bv. zou vragen om een of andere barbecue te komen opluisteren van om het even welke vereniging, dan zullen we toch wel twee keer nadenken. Maar als een Wereldwinkel vraagt om ergens in het kader van een week van de eerlijke handel een optreden te verzorgen, dan gaan we daar heel graag op in. Dat sluit vrijwel naadloos aan bij de filosofie of de gedachte die wij als strijdkoor willen hanteren.

Hoe zijn de reacties van het publiek daarop, uiteindelijk?

Liederen zingen betekent toch dat je ook altijd een boodschap brengt. En het is ook via een stuk cultuur, via muziek, dat mensen zich heel vlug geraakt voelen, een stukje in de kern van zichzelf. Dat ze zeggen: ‘Ja, die zingen toch wel over iets wat ik ook wel belangrijk vind.’ En daar blijft ook altijd wel iets hangen. Dus, laat ik zeggen, de reacties die je op zo'n optreden krijgt, zijn doorgaans positief. Mensen staan echt open voor de boodschap en de inhoud van de liederen die je brengt. En dat is toch wel erg belangrijk.

De strijdliederen die jullie brengen, zijn uiteraard wereldgericht en grensoverschrijdend. Zou je nu kunnen zeggen dat het iets te maken heeft met een traditie in Vlaanderen of een traditie in de wereld?

Er bestaat eigenlijk wel een heel grote traditie op het gebied van strijdkoren, ook in Vlaanderen. Ik denk dat het vooral gegroeid is vanuit de jaren 60 en 70. Ik denk ook een beetje in de lijn van de toenmalige gebeurtenissen. Toch goed onthouden: de jaren 60, Vietnamoorlog, ik denk ook in de jaren 70 dan de militaire dictatuur in Chili, die toch ook in het Westen heel wat beweging en kritiek heeft losgemaakt, demonstraties ook. Er zijn ook al toenmalige popartiesten geweest die toch ook op hun manier in liederen protest hebben aangetekend tegen de gang van zaken in de wereld. Er zijn liederen van, ik zeg maar, Peter Gabriel die met een lied als ‘Biko’ toch wel stelling heeft genomen tegen het apartheidsregime in Zuid-Afrika. Maar er zijn toen nog andere zangers geweest, denk maar aan een Bob Dylan of, in onze eigen contreien, Miek en Roel, die toch ook met hun liederen toen, eind jaren 60 en begin jaren 70, bepaalde wantoestanden aanklaagden. Dus ik denk dat muziek, of popmuziek, of koormuziek toch altijd een zekere lijn kan trekken, een bepaalde lijn kan kiezen om de samenleving waarin wij leven, toch wel kritisch onder de loep te nemen. En ik denk dat strijdkoren zich daar ook een beetje op geënt hebben.

Het gaat om liederen die ook alweer gebracht worden door doodgewone mensen die niet een bepaalde muzikale scholing hebben gehad. Volstaat het om te kunnen zingen om lid te worden van een strijdkoor?

We moeten de liederen die we zingen ook op een goede manier brengen, zodat het ook wel klinkt. Dat het ook aangenaam klinkt. Dat zeker. Maar aan de andere kant vraag je toch ook wel ergens een zekere mate van betrokkenheid. De boodschap die we als koor willen brengen, is belangrijk en we vragen toch dat mensen daar ook een stuk achter staan. Het zingen met hart en ziel is heel belangrijk in zo'n koor. Doorgaans zijn de mensen die van zo'n koor deel uitmaken, toch ook in hun dagelijks leven al vaak geëngageerd, toch wel sociaal voelend, betrokken op het leven rondom hen en dat geeft ook een extraatje meer. Ook heel belangrijk. Niet alleen die noten, niet alleen die zang maar ook het engagement dat in mensen leeft. Dat ook als groep bij elkaar brengen, daar ook van kunnen vertellen tegen elkaar. Het zijn niet alleen de liederen, maar het zijn ook de verhalen zelf van de mensen van dat koor die heel belangrijk zijn.

Strijdkoor ‘Keereweerom’ uit Hoegaarden met ‘Mandela’. En met koorlid Jan De Jaeghere hadden we een gesprek over het hoe en waarom van zijn strijdkoor, maar meteen ook van alle andere strijdkoren. Met oog voor strijdbaarheid en verdraagzaamheid. En dat is meteen ook een goede overstap naar de Zebradag. En, Frank, die komt eraan op 11 mei.

FS

‘Give peace a chance’ van The Plastic Ono Band. En daarvoor was er FS in gesprek met Bjorn Siffer over de komende Zebradag van HVV. En eerder in de uitzending hadden we aandacht voor strijdkoren. Uw vragen en reacties daarover kunt u kwijt op de redactie van HVW. En die vindt u aan de Lange Leemstraat 57 in 2018 Antwerpen. Telefoneren kan op het nummer 03 233 70 32. En uiteraard is er ook de website van HVV en daarvoor surft u naar www.h-vv.be.

Zo, dit HVW zit erop en wij gaan eruit met muziek van Nicola Piovani op de achtergrond, maar volgende week zijn we er weer. FS heeft het dan over vrijzinnige herdenkingsplechtigheden voor zeelieden en over 60 jaar Nakba. Volgende week maandagavond dus, meteen na de Nieuwsflash van 20.00 uur op Radio 1. Nog een fijne avond en graag tot dan. Daaaaaag.