| Paul Cliteur - WF Beleidsplan |
|
HVW 22.11.10 - Paul Cliteur / WF Beleidsplan Opname: 18.11.10 Uitz.: 22.11.10 Samenst.: KVD/FS Muziek: 10" Signe E. Clapton E. Clapton 9 45024-2 3'30" Dunmore Lassies Trad. The Chieftains 74321 25167 2 1'00" Bourée I. Anderson Jethro Tull 8301982 Goedenavond en welkom bij HVW. Met Eric De Temmerman van het WF hebben we straks een gesprek over het nieuwe beleidsplan van het WF. Wat maakt dat zo bijzonder en eigentijds? Maar eerst is er de Nederlandse filosoof Paul Cliteur. FS praat met hem over zijn nieuwste boek "The secular outlook". En ja, Frank, Paul Cliteur is intussen toch wel een veelschrijver geworden, hé? Ja Karel, want naast "The Secular Outlook", wat we kunnen vertalen als "Het seculiere perspectief", zal er een van de komende weken ook een nieuw Nederlandstalig boek van Cliteur verschijnen. Maar hier hebben we het dus enkel over "The Secular Outlook", waarin Cliteur probeert om de kern te formuleren van wat secularisme is. "Wat ik in "The Secular Outlook" probeer te doen, is een aantal seculiere tradities beschrijven. Ik doe dat met name omdat ik meen dat het seculiere denken een antwoord kan zijn op wat ik noem religieuze radicaliteit, of religieus extremisme, in eigenlijk alle godsdiensten, met name de drie monotheïstische godsdiensten. Ik denk dat we naar een tijd toe gaan waarin het best eens zou kunnen dat niet vrijzinnige of liberale vormen van religiositeit in aanhang zullen winnen, maar dat juist een beetje de agressieve en militante vormen van godsdienstigheid in opkomst zijn. In zo'n samenleving moet je erover gaan nadenken wat mensen gemeenschappelijk hebben. Dat is niet het religieuze naar mijn smaak. We zullen naar een soort van autonome moraal toe moeten die verbondenheid tussen mensen kan bewerkstelligen. Dat is volgens mij een seculiere moraal. Dus "The Secular Outlook" is een pleidooi voor een seculiere moraal, een moraal die niet primair op godsdienst is gebaseerd, en voor een verdergaande scheiding van Kerk en Staat dan we tot nu toe gewend zijn." - Dus het secularisme bij u heeft zowel een morele als een politieke compo-nent! "Ja, secularisme is het bekendst in zijn politieke verschijningsvorm. Secularis-me is dan het streven om religie en politiek uit elkaar te houden en om politiek zo veel mogelijk op een autonome grondstag te stellen en niet te vermengen met religie. Maar wat ik doe in "The Secular Outlook", is zeggen: ja maar, er is volgens mij ook een morele kant aan de zaak; het secularisme heeft ook een morele dimensie, die inhoudt dat je probeert om belangrijke morele beslissin-gen niet te funderen in de godsdienst. Dus je kunt autonome redenen aandragen waarom je iets wel of niet goedvindt. Het geldt dus niet zo dat godsdienst altijd moraal moet dicteren en moraal altijd op godsdienst gebaseerd moet zijn. Dat uit elkaar houden dus van moraal en godsdienst, omschrijf ik als moreel secularisme." - In het boek wijst u ook op het gevaar van religies. Dat gevaar wordt, zegt u, niet altijd au sérieux genomen. En dan wijst u heel vaak op de band die bestaat tussen religie en geweld! "Godsdiensten hebben vele kanten, ook heel mooie kanten. Mensen vinden spiritualiteit in godsdienst, ze vinden een hoop op een leven na dit leven. Hoewel ik daar zelf niet zoveel relatie mee heb, heb ik er ook niet veel bezwaren tegen. Ik heb wel bezwaren tegen die elementen van godsdienstig-heid die geweld legitimeren. Ik ben voornamelijk in godsdienst geïnteresseerd voor zover het problematisch is. Dat heeft ermee te maken dat ik a) geen gelovige ben en b) ook geen theoloog. Ik ben een jurist en een politiek filosoof die wil proberen aan te geven hoe mensen binnen de grenzen van de democratische rechtsorde op vreedzame wijze met elkaar kunnen samenleven. Voor zover de godsdienst daar dan een probleem voor is, wil ik analyseren wat die problemen zijn en welke oplossingen we daarvoor kunnen bedenken." - Met andere woorden, in het boek hebt u ook gewezen op het belang om dat religieuze terrorisme te begrijpen, want door het te begrijpen zouden we een start kunnen nemen om een antwoord te formuleren! "Dat is inderdaad mijn hoop! Ik begin het boek met een citaat van de Amerikaanse islamoloog Bernard Lewis, die zegt: als je het terrorisme effectief wilt bestrijden, dan zul je het eerst goed moeten begrijpen. Dus wij moeten de religieuze fanaticus niet te snel wegzetten als een gevaarlijke gek met wie niet te redeneren valt, die totaal onbegrijpelijk is, maar veel meer als iemand die geradicaliseerd is in zijn godsdienst, maar die wel aanknopingspunten kan vinden in de godsdienstige traditie. Ik analyseer bijvoorbeeld het verhaal van Abraham die van God het bevel krijgt om zijn zoon te offeren en - wat denk je? - bereid blijkt om dat te doen. Of het verhaal van Finegas die een paar mensen vermoordt op basis van goddelijk bevel en daarvoor door God wordt geprezen. Dat zijn allemaal elementen in de religieuze traditie die ons voor problemen plaatsen. We moeten weten hoe we met dat soort radicale elementen binnen de godsdienstige traditie moeten omgaan." - Daarnet, in de lezing die u hield, zei u: ik geloof dat daar iets aan te doen is, en dan sprak u over een morele autonomie als overlevingsvoorwaarde! "Inderdaad, als het zo is dat religieuze pluriformiteit, veelvormigheid, nog veel verder zal toenemen op het Europese grondgebied - en er is niets dat erop wijst dat dat niet het geval zal zijn - dan zullen we ons moeten gaan bezinnen over datgene wat we nog gemeenschappelijk hebben. We zitten in feite in een heel bijzondere tijd, de tijd waarin we leven. Met een enorme religieuze pluriformiteit: je hebt joden, christenen, moslims, boeddhisten en hindoeïsten. Dat moet allemaal op dat Europese grondgebied gemengd door elkaar heen leven en toch ook nog iets gemeenschappelijks hebben. Dat gaat volgens mij gepaard met bepaalde spanningen die weer radicalisering in de hand werken. Dat religieuze terrorisme is een groter probleem dan we geneigd zijn om te denken. Wat ik eigenlijk hoop, is dat we een soort van publieke filosofie zullen kunnen ontwikkelen die niet alleen kan worden ingezet bij deradicalisering, maar die ook nog de samenleving bij elkaar brengt." - U zei ook dat het religieuze terrorisme een groot probleem is, en al snel kwam het gesprek op de islam. In uw boek hebt u ook een stukje geschreven over een liberale seculiere islam. Is dat misschien de methode waarmee we dan toch dat samenleven zouden kunnen bevorderen om die vorm van islam te stimuleren? "Dat denk ik wel! Je kunt eigenlijk zeggen dat er twee grote hervormingsbewe-gingen zijn binnen het islamitische denken. De ene hervormingsbeweging zou je kunnen aanduiden als de liberale of vrijzinnige islam. Dan probeert men dus om de uitgangspunten van de orthodoxie overeind te houden, er door middel van interpretatie wat milde duiding aan te geven. Het andere, dat noem ik de seculiere islam, en dan denk ik aan mensen als Bassam Tibi bijvoorbeeld in Duitsland, die zeggen dat de islam op dezelfde manier moet worden ingevoegd in de Europese rechtsorde zoals dat gebeurd is met jodendom en christendom. Daar ben ik in die zin een voorstander van. Ik denk dat die seculiere islam de meest hoopvolle, de meest veelbelovende benadering is. We moeten dus ook niet, vind ik, proberen om mensen via de godsdiensten te integreren; we moeten proberen om mensen, ook moslims, te laten wennen aan de democratische seculiere rechtsorde. Volgens mij kan dat zonder dat mensen het gevoel krijgen dat ze zichzelf in godsdienstig opzicht tekort moeten doen. Hetzelfde wat ook met het christendom gebeurd is, kan mijns inziens ook met de islam en met elke andere godsdienst." - Heel mooi, maar het probleem van het religieuze terrorisme blijft natuurlijk dat terroristen eigenlijk met weinigen moeten zijn! "Dat is inderdaad waar! Je hebt maar weinig terroristen nodig om een aanzienlijk veiligheidsrisico te krijgen. Niettemin heb ik er wel de hoop op dat, wanneer Europese instituties, democratische instituties, rechtsstatelijke instituties, sterk zijn en weten waarvoor ze staan, ze dan een tegenwicht kunnen bieden aan het radicaliseringsverhaal. Dus als we goed weten waarom die mensenrechten, democratie en de rechtsstaat van belang zijn - en Europese regeringsleiders zouden ook daadwerkelijk bereid zijn om dat te verdedigen, om de vrijheid van expressie, godsdienst en levensovertuiging te verdedigen - dan denk ik dat we sterker staan in de strijd tegen het terrorisme dan wanneer we telkens aanpassingen maken en compromissen sluiten." Tot zover nog Paul Cliteur. Zijn boek "The Secular Outlook" is een uitgave van Wiley-Blackwell en kan zeker via de goede boekhandel worden besteld. Paul Cliteur bij FS. Op 27 november is dezelfde Cliteur ook op de Atheïstische Trefdag in Gent over "Atheïsme en Humor". Over dat verband zal ook Jean Paul Van Bendegem zijn licht laten schijnen. Daarna is er ook nog "Geloof mij!" van stand-upcomedian Nigel Williams. Humor en atheïsme troef, dus. Wie snel is, kan er misschien nog bij zijn. Surfen naar <www.geuzenhuis.be>. Zo meteen het beleidsplan van het WF. Onbegrensd, grensverleggend, en vooral eigentijds en bijzonder. Maar eerst muziek. En dat doen we met "Dunmore Lassies" van The Chieftains. "Het project Wasa gebeurt in samenwerking met andere organisaties, hé. Om zo ook zijn leden en de opinie van de leden open te stellen voor begrip voor andere mensen en om een meer democratische werking te krijgen in onze samenleving. Meer verdraagzaamheid, meer tolerantie ook. Vrijheid, liberalisme weliswaar, maar ook een gestuurde vrijheid. D.w.z. met respect voor de anderen, met respect voor minderbedeelden, maatschappelijk minder ontwikkelden, maar die we via onze werking van het WF op een hoger niveau willen tillen. En willen laten participeren in onze culturele, educatieve werking van het WF." Eric De Temmerman, algemeen secretaris van het WF, over het project Wasa. Een concreet aandachtspunt uit het nieuwe beleidsplan van het WF voor de komende vijf jaar. Volgend jaar viert het Willemsfonds zijn 160e verjaardag. Een viering die niet alleen terugkijkt, maar vooral aandacht heeft voor vandaag en morgen. Want het WF wil een trendsetter blijven voor het socioculturele leven in Vlaanderen. Met een werking rond interculturaliteit, geletterdheid, gelijke kansen en inburgering, want belangrijk voor onze 'maatschappelijk kwetsbare groepen'. Dat staat dan ook uitdrukkelijk ingeschreven in het nieuwe beleidsplan van het WF. Een en ander maken we concreter in een gesprek met Eric De Temmerman, algemeen secretaris van het WF. Het nieuwe beleidsplan kreeg als titel mee "Onbegrensd, grenzeloos". Met al meteen de vraag waar dat op slaat. Eric De Temmerman: "Het oude beleidsplan werd noodgedwongen vervangen door een nieuw, de periode 2011-2015, daarvoor gaan we de komende vijf jaar. Het vorige beleidsplan had als ondertitel, zou ik zeggen, "Samen het culturele verschil maken". Voor het nieuwe beleidsplan hebben we ook een ondertitel gekozen: "Onbegrensd, grenzeloos". Dit wil zeggen dat wij de komende vijf jaar grensverleggend willen werken, nieuwe initiatieven willen nemen, nieuwe concrete projecten willen uitwerken, natuurlijk samen met onze afdelingen onder begeleiding en sturing van de provinciale verbonden. Dat voor de komende vijf jaar." - Je hebt nu eventjes eigenlijk de behoefte uitgelegd vanuit het WF zelf. Die behoefte bestond er blijkbaar. We gaan zo meteen ook eens kijken naar de accenten die dan gelegd worden. Maar ik denk dat er ook vanuit de overheid toch wel vraag is naar een beleidsplan, hé? "Natuurlijk, het vorige beleidsplan werd al gunstig onthaald door wat wij noemen de visitatiecommissie. Dat is een groep van specialisten die te gelegener tijd komt kijken, inzage krijgt in wat het WF aan het doen is, wat tot dusver gerealiseerd werd en wat de doelstellingen zijn naar de toekomst en of die ook gehaald worden. Dat rapport was vrij gunstig. Daarop voortbordurend hebben wij de moed en de inspiratie gevonden om ook voor het nieuwe beleidsplan verder te werken op die structuur, ons opgelegd door de subsidiërende overheid." - Dit beleidsplan van het WF kreeg als titel mee "Onbegrensd, grenzeloos". Dat lijkt natuurlijk wel heel wat te suggereren, hé? "Vanzelfsprekend, wij zijn een socioculturele vereniging, en natuurlijk cultuur staat vooraan, educatief ook. Wij werken in groepsverband met mensen, met leden, gezamenlijk. Bijvoorbeeld een culturele activiteit bijwonen of er zelf een opzetten, dat was vanzelfsprekend geworden, maar dat was een beetje ter plaatse trappelen, vonden wij, en ook wellicht de overheid. Dus zochten wij naar nieuwe uitdagingen: maatschappelijk activerend, gemeenschapsvormend. En wij mogen niet blind zijn voor wat er zich de laatste jaren ook in het culturele veld afspeelt. Er komen nieuwe burgers in Vlaanderen op ons af. Die moeten ook opgevangen worden. We moeten daar ook aandacht voor opbrengen. En dan denken we aan een project zoals Beraber. Zo hebben wij in het verleden, het vorige beleidsplan, dat nu wordt voortgezet, contact met de UTV in de regio Gent vooral, en dan zitten we op het vlak van de inburgering en het aspect interculturaliteit." - Die spanning tussen, laten we zeggen, aan de ene kant de interculturaliteit, dus het echt wel, denk ik, naar de andere toe gaan, en aan de andere kant de multiculturaliteit. Misschien dat spanningsveld tussen interculturaliteit en multiculturaliteit, vanuit het WF dan, toch eens eventjes een beetje meer belichten. "Wel, er is inderdaad een spanningsveld, hé. Het volstaat niet te weten dat we nieuwe burgers krijgen voor wie we aandacht kunnen opbrengen. We kunnen er ook iets mee doen. We kunnen hen ook begeleiden. Bijvoorbeeld concreet, ons project in het nieuwe beleidsplan dat wordt uitgewerkt, is een project rond geletterdheid. Laag- of mindergeletterdheid, zoals we dat noemen. Mensen die taalarm zijn of die van een vreemde origine zijn, maar zich willen inburgeren, moeten in staat kunnen zijn en moeten de mogelijkheden krijgen om onze taal, onze cultuurtaal te leren. En het WF is van oudsher een beweging geweest, bij de stichting al - Jan Frans Willems in gedachten - volksontwikkeling, of volksverheffing via de taal, via het Nederlands. Wij noemen dat natuurlijk heden ten dage het Algemeen Nederlands. En niet alleen in onze bestuurs-structuren willen wij ijveren voor een Algemeen Nederlands, maar ook de mensen die toetreden tot het nieuwe burgerschap, laten we zeggen, willen we ook onze eigen taal in optimale omstandigheden bijbrengen. Zo kunnen we via het verspreiden van eenvoudige teksten, eenvoudige literatuur, zelfs die mensen vertrouwd maken met onze eigen Nederlandse taal." - Niet alleen dat, maar misschien ook elkaar over de grenzen heen ontmoeten, leren kennen, inhoudelijk ook leren kennen, en tot een soort van symbiose of synthese proberen te komen? "Inderdaad, elkaar beter leren kennen, elkaar ook leren appreciëren, elkaars cultuur leren appreciëren. Dat hebben wij trouwens al vorige jaren uitgewerkt met het project Beraber. Waar we ook elk jaar een Beraberprijs uitreiken aan jonge mensen die zich inspannen, die zich educatief, intellectueel willen inburgeren in onze Vlaamse maatschappij. Met het project Geletterdheid zullen wij dat nog verder ontwikkelen, maar niet alleen bijvoorbeeld met de UTV, maar ook met andere gemeenschappen van vreemde origine willen wij samenwerken in de toekomst. Zo hebben wij al in het WF ook een interculturele afdeling opgericht, hé: WF intercultureel. Dat was, of dat is nog steeds een afdeling in de regio Gent met Turkse, Vlaams-Turkse WF'ers die ook een WF-afdeling en WF-activiteiten willen uitwerken." - Dan kan ik mij voorstellen dat een heleboel mensen toch de vraag zullen stellen: 'Ja, maar hoe staat het dan nog met die eigenheid van een WF?' Bijvoorbeeld dat vrijzinnige karakter, dat filosofisch liberale karakter, dat Vlaamse karakter? Hoe blijft dat dan naar de toekomst toe tot uiting komen? "Dat blijft onverminderd bestaan. Die pijlers waarop het WF zich sedert jaren baseert, blijven onveranderd en onverminderd bestaan. Vlaams, zeer zeker, liberaal ook wel, zij het minder politiek gebonden. We denken niet aan politiek liberaal, maar laten we zeggen eerder sociaal liberaal, of maatschappelijk liberaal. Anderzijds hebben wij ook nieuwe accenten. Vrijzinnigheid is niet zozeer nieuw, maar wordt toch meer geactiveerd. In het huidige bestuur wordt meer de klemtoon gelegd op een meer gedurfd vrijzinnig beleid. Binnen het WF. Er zijn wel groeperingen en afdelingen te lande waar men daar voorzichtig mee omspringt, maar toch is er een trend groeiende binnen het WF om ook meer dat te accentueren." Wat het WF wil blijven en worden… Onder meer als het gaat over interculturali-teit. Eric De Temmerman over het nieuwe beleidsplan van het WF. Meer informatie daarover krijgt u bij het WF zelf. Dat vindt u via de website: <www.willemsfonds.be>. Zo, daarmee zijn wij aan het einde van dit HVW gekomen. Vragen en bedenkingen kunt u kwijt op onze redactie. Die vindt u via onze website: <h-vv.be>. Doorklikken als u alles nog eens wilt beluisteren. Wij gaan eruit met muziek van Jethro Tull op de achtergrond, maar volgende week zijn wij er weer. VW heeft het dan over het boek "Volk" van Marjorie Blomme en Tom Naegels over armoede. En we gaan voor u naar de dag van De Maakbare Mens in Gent. Volgende week maandag meer daarover, meteen na de nieuwsflash van 20.00 uur op Radio 1. Graag tot dan. Dáág. |
