| Pantheonprijs voor actief pluralisme WF Tom Frantzen |
|
Opname: 10.01.08 Uitz.: 14.01.08 Samenst.: KVD / FS
Muziek: Goedenavond en welkom bij HVW, met daarin twee bijdragen. FS neemt ons mee naar de uitreiking van de Pantheonprijs voor actief pluralisme. En met het WF maken we een wandeling door het beeldenpark van Tom Frantzen. De kunstenaar leidt ons er zelf rond. Maar we beginnen met de Pantheonprijs. Frank, die werd onlangs voor de eerste keer uitgereikt? In december werd voor het eerst in Vlaanderen de Pantheonprijs voor actief pluralisme en interlevensbeschouwelijke diversiteit uitgereikt. De prijs bekroont jaarlijks personen, instellingen of verenigingen die zich hebben ingezet om het actief pluralisme te ondersteunen en in de praktijk te brengen. Het idee voor de uitreiking van de Pantheonprijs groeide in de schoot van de Faculteit voor Vergelijkende Godsdienstwetenschappen in Antwerpen, een pluralistische academische instelling waar de vergelijkende studie van levensbeschouwingen wordt aangeboden. De FVG is ervan overtuigd dat die houding van actief pluralisme en doorgedreven interreligieuze dialoog in een diverse samenleving uitermate waardevol is. De prijs wordt uitgereikt door het Pantheoncomité van de FVG, waarvan naast voorzitter Steve Stevaert, Chris Vonck, Frank Stappaerts, Lydia Bonte, Jan van Reeth, Jan de Zutter, Rik Pinxten en Ludo Abicht deel uitmaken. Dit comité verkoos het crossmediale project W@=D@, onder meer bekend van Eén en Ketnet, tot eerste laureaat van de Pantheonprijs. Wij waren aanwezig op de uitreiking in het Antwerpse stadhuis en maakten een montage. U hoort achtereenvolgens Steve Stevaert, Jan de Zutter en ten slotte Kristoff Leue van het productiehuis SanctaMedia, die de prijs in ontvangst mocht nemen. Waarom ben ik hier aanwezig? Omdat men mij gevraagd heeft, en dat is eigenlijk al een vorm van actief pluralisme. De Faculteit Vergelijkende Godsdienstwetenschappen die een Limburger vraagt als voorzitter van een prijs die jaarlijks uitgereikt zal worden aan een vereniging, aan een persoon of instelling die zich op een merkwaardige manier inspannen voor actief pluralisme. De opdracht die ik hier heb, is in een kort tijdsbestek uitleggen wat actief pluralisme is. Dat is geen makkelijke opdracht. Om het met de termen van de laureaat te zeggen, W@=D@? Ik vind dat het een bijzonder goede laureaat is, iemand die de “t” niet uitspreekt, daar gaat mijn hart altijd naar uit! Het was normaal, moet ik als voorzitter van de jury zeggen, dat het een heel moeilijke bevalling was, dat we lang daarover gedaan hebben, dat de inzendingen en de projecten die geselecteerd waren, van hoge kwaliteit waren. Dat is allemaal waar, maar we zijn eigenlijk heel snel tot de conclusie gekomen dat er maar één laureaat was die er echt torenhoog boven uitstak omdat die laureaat zich richt op de jongeren, omdat die laureaat zich richt op de toekomst en omdat hij dat op een briljante manier doet. MUZIEK Maar actief pluralisme, wat wil dat zeggen? Dat gaat over mensen van goede wil. Eigenlijk is dat de beste samenvatting die ik kan geven. Het gaat over anders-zijn. En anders-zijn is al deels aanvaard in onze samenleving. Laten we zeggen dat begin jaren zestig en in de loop van de jaren zeventig dat gevecht is losgebarsten in Vlaanderen en in de rest van België. Sommige mensen begonnen lang haar te dragen, anderen wilden niet meer in een fermette wonen, nog anderen verwijderden de sanseveria’s, de vrouwen begonnen sigaretten te roken, jeansbroeken te dragen, sommige vrouwen begonnen de beha te verbranden, nog anderen begonnen naar eigenaardige muziek te luisteren. En intussen is die strijd al gestreden. Maar als het gaat over het levensbeschouwelijke, als het gaat over de allochtonen, dan is het veel moeilijker. En misschien is actief pluralisme het best samen te vatten door te stellen dat het de verdraagzaamheid voorbij is, want tot nu toe hebben we het altijd gehad over verdraagzaamheid. En wat wil verdraagzaamheid zeggen? Kort samengevat: uiteraard is onverdraagzaamheid geen recht, uiteraard is verdraagzaamheid een plicht, maar verdraagzaamheid is eigenlijk te weinig. Verdraagzaamheid wil zeggen: de andere doet maar wat hij wil, het interesseert mij niet; als het me maar niet stoort, dan is het goed. Zo vatten wij vaak verdraagzaamheid samen. Actief pluralisme wil zeggen: oprecht geïnteresseerd zijn in de ander, echt geïnteresseerd zijn in de ander. Daar instrumenten voor ontwikkelen, daar proberen een dialoog op gang te brengen en zich tot mensen richten om echt in contact met ze te komen. Daar zijn tal van voorbeelden van te geven. Een programma als W@=D@ heeft dat bijzonder goed gedaan. MUZIEK Het moet ruim een jaar geleden zijn geweest toen op het bureau van de rector van de Faculteit Vergelijkende Godsdienstwetenschappen, op een boogscheut hiervandaan, het idee voor de Pantheonprijs werd geboren. Voor de faculteit was zo’n prijs die verenigingen, instellingen of personen bekroont die zich hebben ingezet voor actief pluralisme en levensbeschouwelijke dialoog, eigenlijk een evidentie. De faculteit bestaat al 25 jaar en werkt die hele tijd volgens de principes van het actief pluralisme. De verschillende levensbeschouwelijke cursussen worden gedoceerd door mensen die op een of andere manier betrokken zijn bij de religie van hun vakgebied. Christenen, vrijzinnig humanisten, moslims, joden, boeddhisten, hindoes, bahai en paganisten werken er samen. Niet alleen slaan ze elkaar de hersenen niet in, ze ondersteunen elkaar ook actief. Wat op deze Antwerpse faculteit gebeurt, is vrij uniek. Om ons heen zien we dat mensen het vaak lastig hebben met religieuze diversiteit. Natuurlijk bestaan er talrijke initiatieven van interreligieuze dialoog. De drie grote abrahamitische religies - jodendom, christendom en islam - zitten dikwijls samen rond de tafel. Soms worden die gesprekken uitgebreid met vrijzinnig humanisten en boeddhisten. Maar het gaat om bescheiden initiatieven die weinig bekend zijn in brede lagen van de bevolking. Toen we samen moesten beslissen wie de allereerste Pantheonprijs in ontvangst zou nemen, kozen we echter niet voor een van deze interessante initiatieven. Nee, want er was ons iets anders opgevallen. Iets wat een gigantische impact heeft gehad, en in brede lagen van de bevolking weerklank heeft gevonden. Niet zozeer in de wereld van de volwassenen, maar in die van onze kinderen. Dat is misschien de reden waarom sommigen onder u, misschien zelfs velen onder u, nog nooit gehoord hebben van het project W@=D@. Als u geen kinderen hebt die pakweg tussen acht en veertien jaar oud zijn, dan is dit project u wellicht volledig ontgaan. Dat is niet zo erg, want alle religies geven u de kans uw leven te beteren en sommige zijn zelfs bereid u vergiffenis te schenken. Straks kunt u tijdens de receptie ook kennismaken met een aantal afleveringen van de televisieserie W@=D@. Die werd in het begin van dit jaar uitgezonden op Eén en Ketnet, en wordt nu overigens herhaald op Ketnet. Voor de fijnproevers onder u liggen alle reeksen ook op dvd in de winkel. MUZIEK Het Pantheoncomité van de Faculteit was laaiend enthousiast over W@=D@, maar op de faculteit zijn ze ook kritisch. Wij vinden die serie fantastisch, maar wat zouden de Indiërs, de Malinezen, de Mexicanen of de Chinezen daar nu zelf van vinden? Zouden zij zich herkennen in het portret dat wij van hen schetsten? Het toeval wil dat er heel wat Chinese studenten cursus volgen op de Faculteit Vergelijkende Godsdienstwetenschappen. Zij waren ons testpubliek. In het vak antropologie kregen ze de hele reeks over China voorgeschoteld. En ze waren laaiend enthousiast. Inderdaad, ze zagen het China zoals zij het kenden, maar bekeken door de bril van Vlamingen. Deze lakmoesproef was de ultieme test. W@=D@, en meer bepaald het productiehuis SanctaMedia, krijgt daarom de allereerste Pantheonprijs voor actief pluralisme en levensbeschouwelijke dialoog. Wij feliciteren niet alleen alle programmamakers, maar ook iedereen die dit project heeft gesteund: Het Paleis in Antwerpen, de VRT, het etnografisch museum van Antwerpen, Telenet en Sanoma Magazines, de Nationale Loterij, de Standaard, de Directie-generaal voor Ontwikkelingssamenwerking, de Vlaamse gemeenschap, de minister van Cultuur en heel in het bijzonder het Antwerpse stadsbestuur, dat gastheer wilde zijn voor de prijsuitreiking. De Pantheonprijs is geen geldprijs, maar de laureaat krijgt wel iets mee naar huis. Architect en voormalig Vlaams bouwmeester Bob van Reeth liet maquettes maken van een project waar hij vandaag nog hard aan werkt. MUZIEK Het spreekt voor zich dat ik erg dankbaar ben om als eerste de Pantheonprijs in ontvangst te mogen nemen. Mijn dankbaarheid gaat uit, uiteraard naar de leden van de jury, maar ook naar hen die dit onwaarschijnlijke avontuur mee mogelijk hebben gemaakt. Vier jaar keihard werken om dan vier maanden live te gaan op vier verschillende media. Ik denk dan in de eerste plaats aan mijn broer Dimitri, mijn vriend Pieter, mijn vrouw, Maarten, Wiet, Jan, Stef, en zo kan ik nog wel enige tijd doorgaan, en ook aan hun gezinnen en families die allen gedecoreerd zouden moeten worden in de orde van het vertrouwen en de moed … Muziek: 40” Noorie/Bally Sagoo ? PUT202-2 “Drume Negrita” van Ry Cooder en Manuel Galbán. Mambo van de zuiverste soort. En die brengt ons bij de bijdrage van het WF. Dat neemt ons mee naar “De paden van de chatmikaze”, het beeldenpark van Tom Frantzen in Duisburg. Tom Frantzen, u kent hem ongetwijfeld van “De vaartkapoen”, “Madame Chapeau” en “Het zinneke”. Drie grappige straatsculpturen met een doordenkertje die de typisch Brusselse zwanze in het Brusselse stadsbeeld brengen. Tom Frantzen leende ook zijn medewerking aan het project “Kunst in en rond het rusthuis”, een integratieproject voor senioren van WF-Merchtem. En nu is er dus ook zijn beeldenpark. Tom Frantzen woont al meer dan 30 jaar in Duisburg, maar zowat 10 jaar geleden begon hij met “De paden van de chatmikaze”: een fantastische, vaak grappige wereld van sculpturen in een tuin van zowat 1 ha, beelden in een organische symbiose met de natuur, met paden die bepaald werden door echte koeien en door de bestaande plantengroei. In de lente, wanneer het park op zijn mooist is, brengt het WF er een bezoek aan. Wij kregen alvast een voorsmaakje en mochten de kunstenaar volgen op zijn wandeling door het beeldenpark. Een sfeerbeeld en de kunstenaar vertelt … Dus ik had hier op een ogenblik besloten een wereld te willen scheppen die veel van mijn beelden verzamelt, maar ik wou een wereld scheppen die feitelijk een organische wereld is. Dus vertrekkende van de natuur een geheel maken en dan mijn beelden maken met het oog op die natuur. Zo is bijvoorbeeld een groot aantal van de weggetjes die je hier in de tuin ziet, bepaald geweest door echte koeien. Door hoe koeien van de ene weide naar een andere gingen. Ik heb die gewoon gevolgd. Andere weggetjes heb ik gewoon gemaakt tussen bestaande planten. Dus alles is organisch tot stand gekomen. En daarin heb ik elke keer mijn beelden gemaakt afhankelijjk van die natuur, die specifieke plaatsen. Dus hoop ik dat alles een echt natuurlijk geheel vormt. Dat is het … Nu, in die wereld laat ik mijn verbeelding volledig vrij. Ik heb nu die tuin “De paden van de chatmikaze” genoemd. Dat is een kat met een samoeraihelm, en in feite is dat iets symbolisch. De kat is een heel klein dier, maar dat heel onafhankelijk is en dat overal op die weggetjes loopt. Trouwens, er zijn hier veel chatmikazes. Helaas hebben zij twee weken geleden een van mijn katten … Ik heb hier zelf twee katten die van mij zijn, maar er zijn nog andere katten in de tuin, waarvan er een vermoord is geweest. Enfin, dat is een andere zaak … *** Hier zijn het vooral dieren, er zijn ook mensen, maar dat is juist omdat voor mij de mens een dier is. Daarom gedragen de dieren zich hier als mensen en de mensen gedragen zich als dieren. Dat is hetgeen hier gebeurt. Hier bijvoorbeeld. komen we aan de ingang van het atelier, dat is een grote poort, en op het dak, heb je, aan de ene zijde van de koepel, een paus en aan de andere kant een kardinaal. De paus is een dikke kalkoen met een soort – hoe noemen ze dat? – “tiara”. Zijn pluimen zijn precies geldstukken. En op zijn kop is er een tiara. Aan de andere kant is een magere, dat is een kardinaal. Dat is een gier met een mijter. De twee vogels staan dus aan de ingang, op het dak van de poort, en wij noemen dat “la porte de l’enfer”. Dat is een soort woordspeling en parodie op de “Porte de l’enfer” van Rodin, die tot-en-met serieus is. Ik heb dat zo genoemd omdat we binnen altijd zitten te vloeken en te sukkelen in de hitte. Vroeger was dat een gieterij. Ook met het lassen en zo. En in de zomer is het snikheet daarin en altijd met die metalen. Daarom is dat voor mij de poort van de hel. *** In de tuin zijn een paar grote beelden die een soort articulaties vormen. Dus, als je de tuin ziet, mag hij niet chaotisch ogen. Hij is op natuurlijk wijze tot stand gekomen, maar er zijn een paar grote beelden die een hele articulatie geven. Dit is er een van, de trouw van een ooievaar. Ik had een beeld gemaakt met 24 elementen van een trouwfeest. Toen ik de sokkel klaar had, heb ik dat verkocht. Paradisio heeft dat gekocht. Dus ik stond daar met mijn sokkel. Nu heb ik een tweede versie gemaakt van een trouw van een ooievaar en hier heb ik de getrouwde doen weglopen met vier mannen die erachter lopen. De ene pikt in haar trouwkleed, de andere pakt met de vleugels, de derde probeert de twee uit elkaar te duwen, dus ze lopen allemaal, hé, en de vierde, die kleine, kan niet volgen. En die komt los van de groep. Wanneer je nu gaat draaien rond het beeld, zul je zien hoe de verdeling van de elementen volledig verschilt. Nu lijkt het één groep te zien, maar als je dan zo errond stapt, komt die kleine los. De laatste dus. Voilà, zie je. Zo zit hij niet meer in de groep. Dus lopen zij nu in die richting in de tuin. Dus wij gaan rond, dat was dus een ronde vijver hier, we draaien hier rond, daar komen we aan een grasmat. En het trouwfeest gaat voort. En dat zijn twee ezels die een tango dansen. Het is precies alsof die over die grasmat glijden. *** Je kunt bijvoorbeeld zeggen: die ezels, dat is ludiek, plezierig enz., maar dit is voor mij een belangrijk beeld dat veel verder gaat. Een postprecolumbiaans varken. Je ziet een groot varken, natuurgrootte. En in de flank, in de zijde van het lichaam is precies een tv-scherm met daarin een scène van Inca’s die elkaar aan het opeten zijn. In het Frans heeft dat een andere titel: “Déjeuner de famille”. Maar is dat déjeuner “de famille” of “en famille”? Want die aten niet alleen hun vijanden op voor hun ziel en hun krachten, maar ook in familie aten die elkaar op, hé. Maar het schijnt dat dat heel lekker was met een beetje mais. Dan zie je degene die in de ketel zit; die is aan het spreken met de tovenaar. En dan heb je daar een geraamte, genre Mexicaanse iconografie, dat zit te lachen. Die kop komt van het plafond. Die figuurtjes zitten in het lichaam zelf en dat zoals in een grot. Dus heel donker, maar het licht valt op de figuren en zo komen die los. Maar het beeld is in feite voor mij een idee, hé. Daarmee bedoel ik dat dit voor mij een belangrijker beeld is dan gewoon ezels die aan het dansen zijn. Want voor mij is dat een meditatie over wat we eten. Voor mij geldt dat als je een varken kunt slachten, je gewoon ook een mens kunt kelen. Voor mij is dat juist hetzelfde. Dus we kunnen ook mensenvlees misschien in de GB kopen in sneden … In schijven … *** Dat is een koe die vaart in haar bad. Normaal staan hier koeien achter, maar nu in de winter zijn die er niet. Dat is heel plezierig want die staan te kijken, die staan hier vlak achter op 3 meter. Ik heb mij laten inspireren door die lelijke baden die ginder boven liggen. Ik heb hier een koe gemaakt. En ik speel hier in op het terrein. Dus heb ik een golf gezaaid. Dat gras dat eronder is, hebben we gemaakt, hé. We hebben dat geschept en er gras op gemaakt. Die koe zit in haar bad en vaart naar boven. Dan heeft ze een trompet. En er komt een buis, dus een waterleiding uit het bad. Deze draait helemaal rond en gaat vanachter terug in het bad en daarrond, daarop hangen allemaal, precies vlaggen, maar het is eigenlijk haar ondergoed, dus haar slip, beha, kousen, … Allemaal in de wind. Dat zou normaal ook een fontein kunnen zijn, maar hier niet. Dus dat water zou het bad volledig vullen en dan overlopen. En dan zo in het tweede niveau komen. Maar hier speel ik dus, wordt mijn gras feitelijk zoals water. Ze zit in de oceaan. En dan heb je een hele dynamiek, hé. Want dat moet je van hieruit zien. Je hebt dat varken in de richting naar boven, de slakken naar beneden en dan de richting van, ik ga zeggen de boot, het bad in feite is ertussenin. Je krijgt een dynamiek tussen de beelden. En dat is wat ik probeer te doen in de tuin. Dus elk beeld is afgestemd op het volgende. Zo krijg je een interactie met spanningslijnen. *** Ik vind dat beelden hun specifieke plaats moeten hebben en dat ze ook afgestemd moeten zijn op de andere beelden. Dat moet allemaal in harmonie zijn. Dus je moet grote lege ruimtes hebben. Alles moet ademen feitelijk. En de beelden staan nu juist op plaatsen die als accenten zijn in de natuur. Dat is wat ik probeer te doen. Dus ze zijn als natuurelementen die juist op de plaats staan waar ze horen, zelfs heel kleine beeldjes, hé. Maar dat mogen er vooral niet te veel zijn. Er moeten er weinig staan, maar ze moeten op een vloeiende manier gezet zijn. Een vlotte manier. Ik vind dat er ook in het Middelheimpark veel te veel staan. “De paden van de chatmikaze”, het beeldenpark van Tom Frantzen in Duisburg. In de lente brengt het WF er een bezoek aan. U hoort er nog van, maar voor meer informatie kunt u nu al terecht bij het Nationaal Secretariaat van het WF. En dat vindt u aan de Vrijdagmarkt 24-25 in Gent. Telefoneren kan op 09 224 10 75. En uiteraard is er ook de website: www.willemsfonds.be. Zo, wij zijn aan het einde van deze aflevering van HVW gekomen. Uw vragen en bedenkingen kunt u zoals steeds kwijt op onze redactie: HVW, Lange Leemstraat 57, 2018 Antwerpen. Telefoneren kan op het nummer 03 233 70 32. Maar er is ook de website van de vrijzinnige verenigingen: surfen naar www.vrijzinnighumanisme.be. Wij gaan eruit met muziek van Vangelis op de achtergrond, maar volgende week zijn we er weer. We praten dan met Tina Demeersman over geestelijke gezondheidszorg in de gevangenis en we hebben aandacht voor het Wereld Sociaal Forum. Volgende week maandagavond, meteen na de Nieuwsflash van 20.00 uur op Radio 1. Graag tot dan. Daaaaag. |
