| PEN Vlaanderen - David Van Reybrouck |
|
HVW 07.03.11: HVW-Magazine : PEN-Vlaanderen - David Van Reybrouck Opname: 03.03.11 Uitz.: 07.03.11 Samenst.: KVD/FS Muziek: 1'00" Signe E. Clapton E. Clapton 9 45024-2 1'00" Whistling S. Spanoudakis S. Spanoudakis 471349 2 1'30" Little impulse M. Nyman M. Nyman 0777 7 88274 2 9 2'04" Fortune Midlake Midlake Bellacd 224 Goedenavond en welkom bij HVW. Straks heeft FS het met David Van Reybroeck over het hoe en wat van PEN-Vlaanderen, de Vlaamse afdeling van International PEN, de wereldwijde auteursvereniging. Maar er is ook Tom Naegels over de vermeende mislukking van de multiculturele samenleving. Of wat sommigen volgens hem ietwat onterecht zo voorstellen. En laat het tweede nummer van het vernieuwde tijdschrift van de HVV nu precies ook dát als centraal thema hebben. Daarom ook een gesprek met Björn Siffer van de HVV. Maar we beginnen met Tom Naegels. "Zeggen van: 'De multiculturele samenleving is mislukt', richt zich altijd op één bepaalde groep. Namelijk de mensen die nog altijd beschouwd worden als allochtonen, nieuwkomers, vreemdelingen of wat dan ook. Men zegt eigenlijk tegen die mensen: 'Jullie horen hier niet. Jullie aanwezigheid zorgt ervoor dat deze samenleving mislukt.' Ik vind dat een werkelijk schandelijke bewering." Tom Naegels over de vermeende mislukking van het multiculturele samenlevingsmodel. Onlangs haastten een aantal staatsleiders zich om de multiculturele droom te begraven. Met de Duitse bondskanselier Merkel voorop, maar ook met onze nog steeds uittredende premier Yves Leterme. Want, 'We leven naast elkaar en zijn er blij om', was de vaststelling. U en ik, dus. Daarmee is Tom Naegels het alvast niet eens. Naegels kwam de afgelopen dagen meer in het nieuws voor zijn uitdrukkelijke verdediging van de multiculturaliteit. Ook al omdat hij zijn kinderen bewust naar een zogenaamde 'zwarte school' stuurt. Een concentratieschool, dus. We haalden Tom Naegels voor de microfoon en selecteerden enkele van zijn bedenkingen over de multiculturaliteit. "Om op basis van een aantal problemen te gaan beweren dat de hele samenleving mislukt is, vind ik zeer vreemd. Ik kan mij moeilijk voorstellen, als ik nu in de geschiedenis kijk, in de tijd van Pieter Daens bijvoorbeeld, ik noem maar iets, dat je ziet dat er een groot deel van de arbeidersklasse heel arm is, dat er grote problemen zijn, dat het Nederlands niet erkend wordt, enzovoorts, dat men zou gaan zeggen van: 'Goh, de samenleving is mislukt. Dat lukt hier helemaal niet met die arbeiders. En dat Nederlands is een belachelijke taal. We gaan dat hier moeten afschaffen, hé.' De enige reden waarom men nu kan beweren dat de multiculturele samenleving mislukt is, die is dat men een deel van de inwoners van dit land niet als echte inwoners beschouwt." "Als je hier buiten gaat rondlopen en je ziet hoe mensen zich gedragen, dat is een perfect normale wijk, waar iedereen een perfect normaal leven leidt. Heb je intens contact met iedereen die hier woont? Neen, natuurlijk niet. Dat heb je in andere wijken uiteraard ook niet. Maar op het niveau van het normale dagelijkse leven loopt die samenleving normaal, of je die nu multicultureel wilt noemen of niet. Het is vooral in de verbeelding, als men dan allerlei grote principes over waarden en normen en 'Wat vinden mensen van…' en dan is er een heel beperkt lijstje: homoseksualiteit, scheiding Kerk en Staat, positie van de vrouw. Als men dat lijstje gaat zitten afvinken en men vergelijkt dat dan met allerlei beelden die men heeft en incidenten die gebeuren, dán gaat men tot de conclusie komen van: 'Nee, dat is hier totaal mislukt.' Maar ik vind het altijd belangrijker om te gaan kijken hoe dingen in de praktijk werken. Er zijn een aantal dingen die niet goed lopen in deze samenleving, zoals altijd, die ook opgelost moeten worden, maar men zit zich alleen maar te focussen op twee, drie, vier puntjes waarop men elke keer opnieuw terugkomt. En dát dient dan om de ervaring van 'Eigenlijk loopt het hier allemaal vrij normaal' teniet te doen. Om te zeggen 'Jouw ervaring klopt niet, je bent verblind, je bent politiek correct, weet ik veel, je ziet niet wat er achter de façade gebeurt, kijk maar eens naar dit!'" "Ik ken eigenlijk nogal wat concentratiescholen, volledig zwarte scholen die het wél zeer goed doen. En die heel goed hebben ingespeeld op die veranderde bevolking. Wat je wel ziet, is dat er inderdaad een tweedeling ontstaan is tussen scholen waar voornamelijk kansarmen gaan of arme mensen zitten, en scholen waar voornamelijk rijkere middenklassenmensen gaan. Dat is symbolisch niet zozeer vanwege de allochtonen die moeten integreren, maar ook vanwege de anderen, de autochtonen, of de middenklassers, die zelf ook eens in hun eigen hart moeten kijken van: 'Willen wij zelf wel deel uitmaken van deze samenleving? Of gaan wij ervan uit dat ons eilandje, onze klasse eigenlijk dé samenleving is en dat alles wat erbuiten ligt, een soort van 'wasteland' is dat zelf maar moet zien hoe het zich bereddert?'" "Ik word altijd heel boos van middenklassenouders die zich allerlei ideeën in hun hoofd halen van wat er allemaal mis zou kunnen gaan met hun kind als het op een school zou zitten met iets te veel kansarmen of allochtonen. Men stelt zich daar de belachelijkste dingen bij voor: taalachterstand, leerachterstand, kinderen die gepest zullen worden omdat er hesp op hun boterham zit, want hesp is 'haram'. Dat zijn verhalen die natuurlijk wel voorkomen, die ook kunnen gebeuren. Ik zeg ook niet: 'Stuur uw kind naar om het even welke school.' Ga daar eerst eens kijken. Maar er zijn heel veel concentratiescholen of 'half-om-halfscholen' waar dat allemaal niet gebeurt. Die vermijdingsangst of die statusangst van de middenklasse is volgens mij ook een van de belangrijke oorzaken waarom de twee dominante klassen in deze samenleving, de armeren en de rijkeren, elkaar niet meer vinden, of elkaar zitten te ontwijken. En het zijn vooral de rijkeren die de armeren ontwijken, niet zozeer omgekeerd, hoor." "Ik denk dat het KA Antwerpen inderdaad een heel mooi en goed voorbeeld is. Dat is een school die natuurlijk haar problemen heeft. Maar je kunt opnieuw de hele tijd zitten te focussen op die problemen, of je kunt ook zitten te kijken naar die school in haar geheel. Elke keer als ik daar kom - en ik kom daar toch vrij dikwijls en ik praat ook makkelijk met die leerlingen - word ik daar altijd blij. Ik vind dat een school waar je echt ziet van: 'De leerlingen, de kinderen die men dan allochtoon noemt, dat zijn mondige kinderen, dat zijn verstandige kinderen, die worden daar goed voorbereid op de latere samenleving.' Die school heeft zich ook zeer indrukwekkend aangepast. Dan vind ik het vrij onterecht dat die school vaak vanwege een probleem van een jaar of twee jaar geleden, met dat hoofddoekenverbod, constant wordt gezien als een symbool van de mislukking van die multiculturaliteit. Ik vind het KA Antwerpen - maar ik ken ook andere scholen, hoor! - eerder heel goede laboratoria van de samenleving van morgen." Tom Naegels voluit in de verdediging van de multiculturele samenleving. Dat is ook het thema van het vernieuwde HVW-blad. Meteen een dubbele reden voor een gesprek met hoofdredacteur Björn Siffer. Met onze waardering, want het magazine voor vrijdenkers oogt gevarieerd en kleurrijk. Björn Siffer. "Wel, we hebben ons best gedaan. Dank u wel. Het was de bedoeling om opnieuw duidelijker te gaan werken met themanummers. Dus het eerste nieuwe nummer ging over psychosociaal welzijn. En in het tweede nummer, dat nu net is uitgebracht, hebben we het over de multiculturele samenleving. Laten we zeggen dat ongeveer de helft van het tijdschrift gevuld is met artikels waarin we dat thema gaan uitspitten. Dus het was de bedoeling om er een vlot leesbaar tijdschrift van te maken, zodat iedereen er wat aan kan hebben. Het was ook de bedoeling om de toon een beetje stouter te maken. Om ervoor te zorgen dat het echt een magazine was voor vrijdenkers. Ik denk dat we daar wel in geslaagd zijn." - Vrijdenkers… Maar ik kan mij inbeelden dat het wel op een ruimer publiek mikt? "Het mikt inderdaad op een ruimer publiek. Maar ook het begrip vrijdenker is uiteraard heel ruim. Het tijdschrift is bedoeld voor de leden van HVV, maar mensen die geïnteresseerd zijn in een vrijdenkend tijdschrift in Vlaanderen, kunnen zich altijd abonneren op ons tijdschrift." - Want in het verleden werd vrijzinnige publicaties, zal ik maar zeggen, nogal aangewreven dat ze wat highbrow waren, wat moeilijk toegankelijk. Is er daaraan gewerkt in dit tijdschrift? "Daar is zeer hard aan gewerkt. Ik durf vandaag toch wel te zeggen dat we erin geslaagd zijn om een heel vlot leesbaar tijdschrift te maken. Want ik zeg ook altijd dat het niet moeilijk is om een moeilijke tekst te schrijven. Het is wel moeilijk om een moeilijk onderwerp op een verstaanbare manier tot bij de mensen te brengen." - Dat kun je ook merken waarschijnlijk, denk ik, aan de mensen die een bijdrage leveren aan het blad zelf? "Dat klopt. Er zijn heel veel interessante mensen die wij geïnterviewd hebben. Zoals Siegfried Bracke, zoals Anne Provoost, de schrijfster van het "Atheïstische Manifest". Wij hebben onder anderen Karin Heremans, de directrice van het atheneum dat in de actualiteit is geweest met de hoofddoekenkwestie. Ook haar hebben wij kunnen interviewen. Er zijn ook heel wat interessante columnisten die voor ons schrijven. Laten we zeggen dat de bekendste columnist voor dit nummer Jean Paul Van Bendegem is. Die heeft iets geschreven over zijn boek "Hamlet en entropie", waarin hij op een heel verstaanbare, laagdrempelige manier een stukje wetenschap tot bij de mensen brengt. Onze columnist schrijft over atheïsme. Dat is Jurgen Knockaert. Dat is iemand met een heel scherpe pen. Daarnaast iemand als professor Magda Michielsens, dat is de professor Vrouwenstudies van de UA. Zij verzorgt ook enkele bijdragen rond de Vrijzinnige Vrouwen, een WG die wij hebben opgericht binnen de vrijzinnige beweging." - HVW-Magazine voor vrijdenkers… Dan denk ik, ja, vrijdenkers: 'Alles kan, alles mag'? "Ik denk inderdaad dat heel veel kan en dat er heel veel mag. Natuurlijk zullen wij geen racisten aan het woord laten. Niet omdat die mensen geen mening mogen hebben, maar gewoon omdat die mening volgens ons niet interessant genoeg is om gepubliceerd te worden in een tijdschrift voor vrijdenkers. Want racisme is natuurlijk de antithese van vrij denken… Dus dat komt er bij ons niet in. Maar het is wel onze bedoeling om bij elk thema dat we behandelen zo veel mogelijk uiteenlopende meningen aan bod te laten komen. En dan is het aan de lezer om daar zijn eigen gedachten bij te vormen." HVW-Magazine voor vrijdenkers, kleurrijk, met passende illustraties, spits, tegensprekelijk en toegankelijk… Een abonnement kan via een mailtje naar < Dit e-mail adres is beschermd door spambots, je hebt Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken >. Maar je vindt het blad ook in de Vlaamse bibliotheken. Zo dadelijk heeft FS een gesprek met Guido Van Reybroeck over Pen-Vlaanderen, maar eerst muziek. Dat doen we met Midlake en "Fortune". David Van Reybrouck werd onlangs verkozen tot voorzitter van PEN-Vlaanderen, een belangrijk engagement. Wij vroegen de auteur waarom hij zich wil inzetten voor PEN. "Ik beschouw het voorzitterschap van PEN-Vlaanderen als meer dan een erebaantje. Het behoort tot de traditie van de PEN-voorzitter dat het mensen zijn die ervoor gaan. Ik vind het een heel zinvolle vereniging. PEN-International, waarvan PEN-Vlaanderen een onderdeel is, werd opgericht in 1921, dat is inmiddels negentig jaar geleden, en helaas zijn we nog steeds nodig. Negentig jaar na de oprichting is een mondiale organisatie met landelijke vertakkingen, opgericht voor vervolgde schrijvers, nog steeds noodzakelijk. Dus in die zin vind ik het een relevante organisatie. Ik ben zelf van niet zoveel lid. Ik ben altijd erg huiverachtig om ergens lid van te worden, maar over mijn lidmaatschap van PEN heb ik nooit lang moeten nadenken. Toen ik werd gevraagd om tot het bestuur toe te treden evenmin. Ik vind het zinvol werk, het is noodzakelijk werk en het is goed dat er een aantal mensen zijn, zoals Camus ooit zei, die herinneren dat er ook andere waarden zijn buiten de opbouw van je eigen oeuvre. Het is prettig om aan je individuele oeuvre te werken in het besef dat je tegelijkertijd ook iets doet aan de mogelijkheid van oeuvres van collega's die het minder goed hebben." - Je sprak over PEN-International, je sprak over PEN-Vlaanderen. Wat is PEN eigenlijk? Wat doen die? "PEN is een mondiale ledenorganisatie die bestaat in meer dan honderd landen ter wereld, de zogenaamde PEN-centra. Vroeger werden het PEN-clubs genoemd. Die centra proberen elk op hun eigen manier de vrijheid van meningsuiting te behartigen en tegelijkertijd op te komen voor vervolgde schrijvers. Dat kunnen gevangen schrijvers zijn, schrijvers die vervolgd worden vanwege hun literaire en journalistieke of andere teksten. Daarnaast is er ook een soort internationaal hoofdkwartier in Londen, dat jarenlang geleid werd door prominente schrijvers. Mario Vargas Llosa, de laatste Nobelprijswinnaar voor literatuur, was jarenlang internationaal voorzitter. György Konrád is het ook nog geweest. Heinrich Böll, een van mijn lievelingsauteurs trouwens, is het nog geweest. Er is een soort traditie van prominente figuren in de wereldliteratuur die zich een aantal jaren vrijmaken om die organisatie te leiden, omdat het netwerk van die losse cellen een soort overkoepelende structuur nodig heeft. Die vereniging komt een keer per jaar bijeen. Dit jaar was dat in Japan. Voor 2010-2011 vindt het plaats in de Servische hoofdstad Belgrado, wat toch wel een opmerkelijke plek is om hierover de koppen bij elkaar te steken. Maar het is dus een soort erg gedecentraliseerde organisatie die heel veel autonomie toekent aan de individuele afdelingen en tegelijkertijd toch ook van bovenaf impulsen geeft om het schip een klein beetje in de juiste richting te doen varen." - Voor alle duidelijkheid: PEN is er niet alleen voor de literaire auteurs, dacht ik! "Het woord PEN werd in 1921 bedacht als de afkorting van Poets, Essayists, Novelists: dichters, essayisten, romanciers (romanschrijvers). Inmiddels staat de P ook voor playwrights en is men het begrip essayistiek gaan oprekken om ook journalistiek te omvatten. Dus het is een vrij brede definitie van literatuur die gehanteerd wordt. Tot voor kort gold bijvoorbeeld in PEN-Vlaanderen dat je als auteur lid kon worden indien je twee gepubliceerde boeken had. Dat was een belangrijk en nuttig criterium, maar het is vandaag niet meer nuttig. Wij hebben dat laten vallen omdat er mensen actief zijn op internetfora, met onlinepoëzie enzovoort, of slampoetry of wat dan ook, en die moet je ook proberen te betrekken in je werking. Dus het is een ledenvereniging. De leden moeten als het ware erkende auteurs zijn, maar de strikte mathematische formule van wat geldt als een erkende auteur is een beetje gerelativeerd geworden. En dat is een goede zaak!" - Je bent de nieuwe voorzitter van PEN-Vlaanderen. Wat doen jullie zoal in Vlaanderen, want bij mijn weten zitten er hier weinig schrijvers in de gevangenis? "Er zitten gelukkig weinig schrijvers in de gevangenis in België, wat niet wegneemt dat je toch zinvol werk kunt verrichten voor vervolgde auteurs. Onze activiteiten moet je een beetje opdelen in rechtstreekse steun voor vervolgde auteurs en onrechtstreekse steun. Bij de rechtstreekse steun valt onder meer het feit dat wij in Antwerpen een flat hebben, de PEN-flat, waar auteurs voor een aantal dagen, weken, soms maanden, onderdak kunnen krijgen om weg te zijn van het tumult dat ze proberen te ontlopen, maar ook om gewoon in rust te kunnen verder schrijven als het in hun eigen land niet evident is. We zijn vrij actief met een Writers in Prison Committee, dat is zo een van de grotere onderafdelingen binnen PEN-International. Dit comité komt echt op voor de schrijvers in gevangenschap. Onder meer uit zich dat in het schrijven van brieven naar ambassades, naar delegaties van landen waar auteurs worden gevangengezet. We hebben ook een aantal adoptanten, dat zijn auteurs die van ons financiële steun krijgen. Daaronder een auteur, journalist, uit het oosten van Congo die is moeten vluchten. Ook een schrijver in gevangenschap in China, die aan diabetes lijdt en aangepaste voeding nodig heeft. Zonder de steun van PEN-Vlaanderen kan die man niet zijn dieetvereisten vervullen. Een van onze adoptanten was Hrant Dink, een schrijver met de Turkse nationaliteit die enkele jaren geleden vermoord werd op het trottoir van Istanboel. Dus we proberen als het ware met een aantal auteurs een hechtere band op te bouwen omdat het voor vervolgde auterus erg belangrijk is om te weten dat zij niet alleen te maken hebben met weerstand in eigen land, maar ook met solidariteit en betrokkenheid in eventueel een ver buitenland als België of Vlaanderen. Dus dat is erg belangrijk! Daarnaast ontwikkelen wij een heel pak onrechtstreekse activiteiten die er vooral op gericht zijn om de sensibilisering, de bewustmaking van de problematiek in Vlaanderen wat meer op de agenda te zetten. We hebben een vaste column in het maandblad MO-Magazine, we schrijven stukken voor de kwaliteitskranten hier in Vlaanderen, we informeren ook auteurs en journalisten over dossiers die wij kennen. PEN-International fungeert ook als een soort documentatiecentrum, wat betekent dat wij vrij uitvoerige dossiers hebben over ernstige schendingen van mensenrechten die niet altijd beschikbaar zijn. We proberen dat ook ter beschikking te stellen van de journalisten hier. Daarnaast zijn we nogal actief met het organiseren van PEN-lezingen, PEN-Prijs enzovoort. Sinds enige jaren ontwikkelen wij ook activiteiten op het vlak van sensibilisering van jongere burgers. Met name in enkele middelbare scholen zijn een aantal van onze leden actief met een project dat gekooid.be heet, een project rond bewustvorming over de problematiek van vrijheid van meningsuiting, toegespitst op leerlingen van het middelbaar onderwijs. Dus we werken eigenlijk een beetje achter de schermen en voor de schermen. Achter de schermen proberen we rechtstreeks een aantal auteurs te helpen, voor de schermen proberen we Vlaanderen te herinneren aan enkele, in onze ogen, zeer elementaire menselijke waarden en normen. Het gaat voortdurend over menselijke waardigheid. Hoe kunnen we die menselijke waardigheid, in een globaliserende wereld waar de vrijheid van meningsuiting meer en meer op de proef wordt gesteld en waar er meer en meer technieken bestaan om mensen het zwijgen op te leggen - blijven aankaarten, hoe kunnen we daartegen blijven vechten? Daar zijn we eigenlijk mee bezig." - Een nieuwe voorzitter, dat betekent meestal ook nieuwe plannen. Kun je ons daar alvast een ideetje van geven? "Wel, die nieuwe plannen zijn er, maar het is niet zo dat ik in de woestenij een moestuin probeer aan te leggen. Geert van Istendael, de voorzitter van de afgelopen drie jaar (we hebben mandaten van drie jaar), heeft buitengewoon zinvol werk verricht wat de vernieuwing van het bestuur betreft enzovoort. De accenten van de vorige jaren zijn ook accenten die ons beleid blijven sturen. We willen iets meer zichtbaarheid krijgen in de media. PEN-Vlaanderen is, denk ik, niet de bekendste organisatie bij het bredere publiek. Daar willen we alvast iets aan veranderen. Ook het ledenaantal kan omhoog, enzovoort. Maar een van de belangrijkste punten waarop we willen inzetten, is dat voor PEN-Vlaanderen, maar ook voor PEN-International, wordt gezien dat het Europese niveau een van de belangrijkste niveaus is als het gaat over het formuleren van beleidsvoorstellen tot het respect voor de mensenrechten. Europa geldt toch, in bepaalde gevallen, nog als een soort moreel baken. Het is misschien het laatste baken die Europa nog kan innemen. Economisch en politiek lijkt het continent wat te zwalpen. Maar ondanks die centrale rol van Europa merk je dat er eigenlijk geen rechtstreekse communicatie is tussen PEN-International en de Europese instellingen. Er is op dit ogenblik een initiatief vanuit een aantal Europese PEN-centra om een Europees netwerk op te starten waardoor we effectief als een volwaardige onderhandelingspartner kunnen optreden bij Europese instellingen, het Europees Parlement, de Europese Commissie, de Raad enzovoort. Dus dat betekent als het ware het opbouwen van een drukkingsgroep, een netwerk waarmee je beleidsmakers, policymakers, decisionmakers, op de hoogte kunt houden van zorgen die jij als organisatie opmerkt. En dat is nogmaals werk achter de schermen, het is ook werk van lange adem, maar dat is minstens zo belangrijk als ervoor zorgen dat een Chinese gevangen schrijver aan zijn eten kan blijven geraken. Je moet op die twee niveaus werken, wat men in technische termen high level advocacy en low level advocacy noemt. Met high level advocacy bedoelt men lobbyen op hoog niveau met bewindslieden, low level advocacy betekent af en toe eens een column plaatsen in een regionale of plaatselijke krant. Er is helaas genoeg ellende om ons nog allemaal een tijd bezig te houden met PEN-activiteiten. Dus we weten helaas wat gedaan!" Tot zover nog David Van Reybrouck, de nieuwe voorzitter van PEN-Vlaanderen. Wie meer informatie wenst over PEN, kan terecht op <www.penvlaanderen.be>. Dank je wel, Frank. Uw bedenkingen en vragen kunt u kwijt op onze redactie. Die vindt u via de website <h-vv.be>. Doorklikken als u het allemaal nog eens wilt beluisteren. Zo, dit HVW zit erop en we gaan eruit met Stamatis Spanoudakis op de achtergrond. Volgende week heeft Viona Westra van het VF het over Vlaanderen en Wallonië. En FS praat met Enrico de Simone over welzijn op het werk. Volgende week maandag, meteen na de nieuwsflash van 20.00 uur op Radio 1. Graag tot dan. Dáág. |
