HVW – HVR
Uitz.: 16.03.09
Opn.: 12.03.09
Real.: FS / KVD
Nato Game Over / Migratie en waardig werk
Beginindicatief
--
Goedenavond luisteraar en welkom in HVW. Vandaag hebben we het over migratie en waardig werk, het thema van een recent colloquium van Progress Lawyers Network. Straks meer daarover, want we starten met Vredesactie en Nato Game Over. Vredesactie, het voormalige Forum voor Vredesactie, is bij het ruimere publiek vooral bekend van zijn actie Bomspotting waarbij, onder meer, elk jaar over de draad werd gekropen in Kleine Brogel om te protesteren tegen de kernraketten aldaar. Roel, jij bent woordvoerder van Vredesactie. Ook dit jaar staat er een en ander te gebeuren, opnieuw een 'Nato Game Over', zaterdag 21 maart!
 
In 2009, dit jaar, bestaat de NAVO zestig jaar. Dat zal op de NAVO-top in Straatsburg heel uitgebreid gevierd worden. Nu, wij vinden dat geen reden tot vieren, integendeel. De NAVO is meer en meer op weg om een wereldwijde militaire speler te worden, een alliantie die overal ter wereld militair wil ingrijpen waar zij dat nodig acht. Wij vinden dat de NAVO meer problemen creëert dan dat ze oplost. Vandaar onze campagne tegen de NAVO nu, Game Over.
 
Je zegt zelf in je brochure: de NAVO is een gevaar voor de wereldvrede!
 
Als je kijkt naar de consequenties van ons NAVO-lidmaatschap, alleen al voor ons land, dan zijn er toch enkele dingen waarbij je vragen kunt stellen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de kernwapens die gestationeerd zijn in Kleine Brogel, de Belgische F-16-piloten die trainen om die kernwapens eventueel in te zetten. Dat is strijdig met het internationaal recht, en ook met het non-proliferatieverdrag. Bovendien is dat een obstakel voor de inspanningen om tot een kernwapenvrije wereld te komen. Dat is één voorbeeld waarom wij zeggen dat we de NAVO liever kwijt zijn dan rijk. Een ander voorbeeld is het feit dat we nu in Afghanistan meevechten in een oorlog die, acht jaar nadat hij begonnen is, verzandt in een militaire impasse. Men beweert daar dat men dat land opbouwt, dat men daar werkt aan de opbouw van een democratisch en stabiel land, maar acht jaar na het begin van de oorlog merken we dat we daar gewoon vastzitten en dat we daar met een militaire oplossing niet uit geraken. Dat zijn consequenties van ons NAVO-lidmaatschap. En die NAVO beweegt zich meer en meer tot een militaire alliantie die bereid is om overal ter wereld militair in te grijpen, die gelooft in het instrument van militaire interventie om problemen op te lossen en die andere landen ook eventueel definieert als een veiligheidsprobleem en die op die manier eigenlijk verhoudingen tussen landen meer en meer door een militaire bril bekijkt. Dat is voor ons een probleem. Dat is voor ons de reden om te zeggen: kijk, van die NAVO, na zestig jaar, willen we af.
 
3 en 4 april is er in Straatsburg een NAVO-top, en dit is niet alleen belangrijk vanwege de verjaardag van de NAVO, maar ook omdat er een nieuw strategisch concept zal worden voorgesteld dat de rol en het functioneren van de NAVO voor de komende tien jaar vastlegt!
 
Inderdaad. Op de NAVO-top in Straatsburg zullen waarschijnlijk nog niet de grote knopen doorgehakt worden, maar daar wordt wel een begin gemaakt met de discussie over de toekomst van de NAVO. Dat betekent dat we willen dat de komende jaren de politieke discussie over de NAVO wordt gevoerd. Tenzij de sociale en vredesbewegingen hier kabaal rond maken en er campagne en actie rond voeren, zal die discussie gevoerd worden door de diplomaten in de ivoren toren. Wij willen dat dat een politieke en een publieke discussie wordt, dat we zelf impact hebben op de richting die die NAVO opgaat, want die heeft een grote impact op ons eigen buitenlandse en defensiebeleid. Een van de issues bijvoorbeeld die op tafel komen, zijn de kernwapens. De NAVO beweert nog altijd dat zij de kernwapens nodig heeft voor haar collectieve defensie, maar wij vinden dat zolang wij beweren dat we die nodig hebben, we onmogelijk geloofwaardig tegen andere landen kunnen zeggen dat ze geen kernwapens mogen hebben. Dus wij vinden dat die kernwapens eindelijk uit die strategie van de NAVO geschrapt moeten worden. We vinden eigenlijk sowieso dat de NAVO, wat ons betreft, afgeschaft mag worden. Wij vinden dat die meer problemen creëert dan dat ze eigenlijk oplost. Daarom proberen we ook met onze campagne, die trouwens ook deel uitmaakt van internationale campagnes rond de NAVO, onze regering te bewegen tot een kritischer standpunt inzake de NAVO. Dus wij proberen te wegen op het standpunt dat onze ministers op de NAVO zullen vertegenwoordigen.
 
Je zei het al: je wilt de discussie over die NAVO uit de diplomatieke sfeer halen. Je wees op het belang van het middenveld, van de vredesbeweging. In dat kader zijn er ook acties gepland!
 
Er wordt in Europa nu massaal gemobiliseerd voor de protestacties tegen de NAVO-top in Straatsburg. Van 1 april tot 5 april is er een internationaal actiekamp in Straatsburg en van daaruit worden acties voorbereid. Op 4 april zijn er grote blokkadeacties waarbij we op een geweldloze manier zullen proberen om de top daadwerkelijk te verstoren of te verhinderen. En op 4 april, ook in de namiddag, is er een grote manifestatie waar heel uiteenlopende bewegingen uit Europa zich voor mobiliseren. Wij met Vredesactie organiseren busvervoer naar het internationaal actiekamp van 1 tot 5 april.
 
Terug naar België. Volgende zaterdag, 21 maart, ga je onder meer het NAVO-hoofdkwartier sluiten!
 
Dat klopt! Wij vinden dat het na zestig jaar genoeg is geweest. We gaan de NAVO sluiten. We stappen er dus naartoe op een geweldloze manier en we zullen proberen het NAVO-hoofdkwartier te betreden en daar ramen, deuren, poorten te verzegelen. Dat is een actie van burgerlijke ongehoorzaamheid, dus dat betekent dat we de wet overtreden, maar we doen dat openlijk, we kondigen onze actie aan, we doen dat geweldloos en we proberen daarmee op te treden tegen oorlogsmisdrijven, tegen bijvoorbeeld het voorbereiden van het gebruik van kernwapens. Nu, NATO Game Over is niet alleen een actie van burgerlijke ongehoorzaamheid, het is ook een symbolische protestactie waarbij we de NAVO ten grave dragen en waarbij we een afscheidsfeest opzetten voor die NAVO die na zestig jaar gesloten wordt.
 
Heel concreet: wat beoog je met die actie, of met andere woorden, wat vraag je aan de Belgische regering?
 
Wij proberen onze regering tot een NAVO-kritischer standpunt te bewegen. Dus we willen de publieke en politieke discussie over de NAVO aanwakkeren en laten zien dat wij niet akkoord gaan met wat onze regering nu binnen de NAVO vertelt.
 
Een week later, 29 maart, is er nog een initiatief, ditmaal in het kader van Passa Porta!
 
Er zijn ook enkele schrijvers die zich achter de campagne gezet hebben. Zij voeren de campagne "Overigens", en dat betekent dat zij hun publieke optreden afsluiten met de zin 'Overigens ben ik van mening dat de NAVO afgeschaft moet worden'. Dus zij ondersteunen op die manier onze campagne. Op 29 maart treden zij ook op in de Beursschouwburg en geven zij literaire performances rond het thema van zestig jaar NAVO.
 
Nu, waar kunnen mensen terecht die bijkomende informatie wensen, zowel over 21 maart als over het literaire evenement, of eventueel over Straatsburg?
 
Mensen die willen deelnemen, kunnen terecht bij onze regionale groepen. Zij organiseren vervoer naar de actie. De gegevens van de regionale groepen vind je op http://www.vredesactie.be. En die kun je ook krijgen via ons telefoonnummer, dat is O3 281 68 39.
 
Tot zover nog Vredesactie en Nato Game Over, nu zaterdag 21 maart in Brussel. Zo dadelijk heeft KVD het over migratie en waardig werk. Maar eerst muziek:
 
MUZIEK
 
 
'Migratie en waardig werk'. Dat was het onderwerp van het colloquium van Progress Lawyers Network dat onlangs plaatsgreep. In een mondiale wereld een belangrijk aandachtspunt. Karel, jij woonde het colloquium bij. Maar toch eerst even vertellen wie of wat Progress Lawyers Network juist is.
 
Wel ja, Frank, Progress Lawyers Network is een netwerk van advocatenkantoren. Je kunt er terecht voor verdediging, advies en begeleiding bij allerlei problemen: echtscheiding, verkeersinbreuken, ontslag, arbeidsongevallen, burenhinder, asiel en regularisatie enzovoort. Het gaat om geëngageerde advocaten die een progressief basismanifest onderschrijven. Zo is Progress Lawyers Network ook actief in de verdediging van de sociale rechten, van de gelijkberechtiging tegen racisme en discriminatie en van de democratische rechten van bijvoorbeeld actievoerders die zich inzetten voor maatschappelijke verandering. Heel wat, dus. Er zijn ook regelmatig colloquia. En het colloquium dat ik bijwoonde, ging over 'Migratie en waardig werk'. Inderdaad belangrijk in een mondiale wereld. En met het oog op een waardige samenleving. Na afloop sprak ik met Jan Buelens, onderzoeker aan de UA en advocaat bij Progress Lawyers Network. Hij typeert de organisatie als volgt:
 
Wel, wij zijn een advocatennetwerk dat probeert activiteiten te organiseren ter bescherming van mensen in zwakke situaties. Zoals de werknemer, zoals mensen zonder papieren, zoals mensen die vervolgd worden. Daarrond houden wij vandaag dus een colloquium, een conferentie over arbeidsmigratie.
 
Migratie en waardig werk? Waarom precies dat thema voor dit colloquium?
 
Omdat wij vastgesteld hebben in de praktijk en ook naar aanleiding van de maatschappelijke gebeurtenissen dat het een zeer actueel thema is, dat het soms een vergeten groep is, een groep waarvoor de rechten nochtans zeer belangrijk zijn en waarvoor wij het belangrijk vonden om na te kijken hoe deze rechten afgedwongen kunnen worden.
 
Toch eens eventjes kijken: men zou natuurlijk kunnen vermoeden, zeer zwaar vermoeden, dat in economisch moeilijke tijden, zoals wij vandaag beleven, dat probleem nog acuter is?
 
Dat klopt zeker. Dus momenteel is het zo dat veel bedrijven moeilijkheden hebben om te overleven. En dan zien we dat uitzendkrachten, mensen in onderaanneming, maar dus zeker ook arbeidsmigranten vaak als eersten aan de deur gezet worden en de nodige bescherming ontberen om daartegen op te treden.
 
Eens eventjes gaan kijken naar die rechtspositie van arbeidsmigranten. Die wordt steevast zeer kwetsbaar genoemd. Kunt u dat eens een beetje uitleggen?
 
In theorie hebben zij eigenlijk recht op dezelfde lonen en arbeidsvoorwaarden als Belgische werknemers, laten we het zo noemen, maar in de praktijk zien wij toch dat die sterk onder druk komen te staan, met name dat lonen niet uitbetaald worden, dat er problemen zijn op het vlak van arbeidsongevallen en dergelijke. Net omdat zij zich in zo'n precaire situatie bevinden, vaak tewerkgesteld zijn in kleine bedrijven.
 
Precaire situaties, zeer kwetsbaar. Hoe komt dat eigenlijk?
 
Eigenlijk komt dit doordat zij afhankelijk zijn van hun werkgever. Dus elke werknemer is afhankelijk van zijn werkgever, omdat de werkgever het gezag over hem uitoefent, maar in dit geval is het zo dat als de werkgever zo'n persoon ontslaat, die persoon ook het recht verliest om in België wettig te verblijven. Daardoor verkeert hij eigenlijk in een positie van dubbele afhankelijkheid.
 
Die afhankelijkheid blijkt soms zeer schrijnend. U hebt in uw uiteenzetting enkele concrete voorbeelden gegeven van uitbuiting en misbruik van precies die arbeidsmigranten. Kunt u daar eens een verhaal over vertellen?
 
Het is een verhaal dat ook in de pers verschenen is, maar dat misschien door te weinigen gekend is. Het voorbeeld van Carestel, waar de toiletdames van Kazakse origine 7 op 7 werkten en gedurende soms 11 tot 12 uur per dag en daarvoor slechts 3 à 4 euro verdienden. Zij worden gedwongen om zogezegd als zelfstandigen te werken terwijl zij eigenlijk werknemer zijn. Als zij als zelfstandigen werken, hebben zij ook geen recht op dezelfde lonen als werknemers.
 
Men zou zich uiteraard kunnen afvragen hoe het eigenlijk komt dat daar niets aan gedaan wordt.
 
Wel, het is een groep die zeer divers is en het is ook niet altijd zo eenvoudig om die te benaderen. Maar de vakbond doet wel pogingen. Ook andere organisaties, maar men moet eigenlijk ervoor zorgen dat deze personen gedurende de tijd dat zij hun rechten uitoefenen, ook nog in België kunnen verblijven, om de nodige bewijzen te verzamelen en de nodige getuigenissen te kunnen leveren. Als zij reeds verdwijnen naar een ander land, is het zeer moeilijk om hun rechten te effectueren.
 
Het gaat natuurlijk over de positie van die arbeidsmigranten zelf en over hun situatie in het algemeen. Maar is het ook niet een beetje zo dat de werkgevers ook misbruik maken van die situatie van arbeidsmigranten in dit geval?
 
Het is zeker zo dat bepaalde werkgevers goed op de hoogte zijn dat dit de meest kwetsbare groep is en daarom specifiek naar hen op zoek gaan om hen tewerk te stellen. Omdat ze weten dat zij ook minder gemakkelijk verzet of protest zullen aantekenen tegen hun arbeidsomstandigheden. Soms ook omdat die natuurlijk wat beter zijn dan in het land van oorsprong. En men probeert daar eigenlijk handig op in te spelen. Natuurlijk zijn die loon- en arbeidsvoorwaarden dan deloyaal ten aanzien van de Belgische werknemers. Daardoor krijgt men een spiraal naar beneden.
 
Neerwaartse spiraal? Wordt die eigenlijk ook niet een beetje in stand gehouden door een zekere laksheid die in ons Belgische justitiële systeem is ingebouwd?
 
Dat is zeker zo. De Sociale Inspectiediensten hebben te weinig middelen en beschikken over te weinig personeel om adequaat op te treden tegen dergelijke misbruiken. Dat heeft vaak ook te maken met prioriteiten die het beleid legt. En dus in dit geval fout legt.
 
Wat zou het beleid zoal kunnen doen om eventueel toch die rechtspositie van arbeidsmigranten te verbeteren?
 
Wel, in eerste instantie aanknopen bij wat ik zonet verteld heb: ervoor zorgen dat er voldoende middelen en mensen ter beschikking zijn van de inspectiediensten. En, ten tweede, zorgen dat men zijn rechten kan effectueren zonder dat men het risico loopt om naar een ander land gestuurd te worden. Ik denk dat dat toch twee belangrijke middelen zouden zijn waardoor deze situatie verbeterd kan worden.
 
U hebt in uw uiteenzetting een opsomming gegeven van drie belangrijke juridische actiegebieden, of actiemogelijkheden. Ik kan mij inbeelden dat iemand die in een precaire situatie zit zoals een arbeidsmigrant, niet zo direct naar die mogelijkheden grijpt. U hebt verwezen naar procedurele mogelijkheden vanuit de vakbond bijvoorbeeld, maar ook vanuit sociale inspectie en de rechtbank. Eens eventjes bekijken: een doorsnee-Belg zou natuurlijk naar een vakbond gaan als er iets scheelt aan die arbeidssituatie, aan zijn loon en aan de manier waarop hij tewerkgesteld wordt. Waarom doen arbeidsmigranten dat niet?
 
Daar zijn een aantal oorzaken voor, maar een ervan is zeker het gebrek aan informatie en het gebrek aan kennis van de Belgische wetgeving. Ten tweede is het effectief zo dat zij vaak in bedrijven tewerkgesteld zijn waar geen vakbondsaanwezigheid is. Dus de vakbond zou rechtstreeks naar de werkgever kunnen stappen zonder een procedure te starten. Maar als er geen vakbondsaanwezigheid is, is het moeilijk om dit te doen. En is het dus eigenlijk de taak van de vakbond om deze misbruiken op te sporen en om ter plekke 'af te stappen', om het zo te noemen.
 
Een andere partij die uiteindelijk betrokken is bij het opsporen en het opvolgen van misbruiken in verband met arbeidsmigratie en zo, is de arbeidsinspectie. Wat is precies de bevoegdheid van de arbeidsinspectie in deze materie?
 
De inspectie oefent de controle uit op arbeidsrechtelijke en socialezekerheidsrechtelijke wetten. En als zij een inbreuk vaststelt, kan zij de werkgever een verwittiging geven, dan wel de situatie proberen te regulariseren. Of bij ernstige inbreuken kan zij de zaak doorverwijzen naar het auditoraat, dat dan de zaak voor de rechtbank kan brengen.
 
Voor de rechtbank brengen … Dat is natuurlijk wel de ultieme stap die men gaat nemen. Ik kan mij weer eens inbeelden dat arbeidsmigranten niet zo direct geneigd zijn om dat te doen.
 
Vandaar onder andere de cruciale rol van de vakbond om te kunnen optreden in naam van de arbeidsmigranten. Men zou ook kunnen denken aan een systeem van anonieme klacht, waardoor men een betere bescherming heeft. Dus daar zijn een aantal mogelijke voorstellen die de situatie zouden kunnen remediëren.
 
Zou men ook kunnen verwachten van een organisatie zoals Progress Lawyers Network, waarvoor u nu spreekt, om daar ook in op te treden?
 
Wij zullen zeker optreden naar aanleiding van een concreet dossier dat zich aandient. En ook naar aanleiding van dergelijke conferenties proberen wij de problematiek onder de aandacht te brengen. Wij hopen dat er daardoor meer maatschappelijke aandacht wordt besteed aan dit toch wel zeer belangrijke fenomeen, dat niet enkel van belang is voor de arbeidsmigranten, maar eigenlijk voor alle werknemers in de maatschappij in het geheel.
 
België gaat uiteraard niet helemaal vrijuit in een aantal internationale verdragen die geratificeerd zouden moeten worden en die van belang zijn in deze materie. Er is ook gesproken over het Arbeidsmigrantenverdrag van de VN. Kunt u eens eventjes zeggen wat daarvan de essentie is, wat dat verdrag uiteindelijk zegt?
 
Het verdrag bevat een aantal rechten voor arbeidsmigranten, ongeacht het feit of zij wettig of niet verblijven op het grondgebied. Het voorziet bijvoorbeeld dat men informatie moet geven aan deze arbeidsmigranten, dat zij sneller beschikken over een wettig verblijf. Dus niet pas na enkele jaren, maar toch veel sneller dan momenteel in België het geval is. Dus dit zou een werkelijke vooruitgang betekenen voor de Belgische situatie. En we hopen dan ook dat die ratificatie wordt doorgevoerd, zoals door vele organisaties wordt gevraagd.
 
Wat weerhoudt België uiteindelijk om dat te ratificeren?
 
Men heeft eigenlijk enkele kleinere opmerkingen, zegt men. Maar die toch vrij fundamenteel zijn. Zo wil men bijvoorbeeld niet zo snel iemand een permanent verblijf geven, men wil blijkbaar iemand veel langer in een tijdelijke situatie houden. Dus dat is toch wel een spijtige rechtvaardiging van de niet-ratificatie.
 
Het heeft natuurlijk ook een heel belangrijke symboolfunctie, hé?
 
Zeker. Ook omdat we zien dat dit verdrag, dat toch uitgaat van de VN, eigenlijk geratificeerd is door alle landen, of toch verschillende landen van de zogenaamde derde wereld, hé. En dat dit in Noord-Europa, of Europa, en in Noord-Amerika eigenlijk niet het geval is. Dus men zou het dan een symboolwaarde geven door vast te stellen en te propageren dat men opkomt voor de rechten van arbeidsmigranten.
 
Je zou van enkele betrokken partijen ook kunnen verwachten dat zij ook een strategie uitwerken om iets te doen aan de situatie van arbeidsmigranten. Wat lijkt volgens u prioritair te zijn?
 
Wel, ik denk dat het belangrijk is, als we bijvoorbeeld kijken naar de vakbondsorganisatie, dat men eigenlijk de doelgroep opspoort, die probeert te organiseren en te integreren in hun werking. Daar zijn reeds voorbeelden van. Maar dat kan nog veralgemeend worden. In het Europees Parlement is het uiteraard belangrijk dat het beleid wordt bijgestuurd, de juiste accenten worden gelegd, dat men eigenlijk uitbuiting bestrijdt en niet focust op de legale of illegale status van deze arbeidsmigranten. Want dat is een beetje een straatje zonder einde.
 
Straatje zonder einde, maar men zou zich ook voor de geest kunnen halen dat wij leven in een multiculturele samenleving. En deze problemen zullen alsmaar acuter worden.
 
Ja, dat hangt ervan af hoe men de zaken bekijkt en benadert. Ik denk dat de problemen inderdaad acuter zullen worden en hoop dan ook dat er snel werk zal worden gemaakt van de oplossingen daartegen.
 
'Zorgen voor waardig werk voor arbeidsmigranten'. Dat was nog Jan Buelens van Progress Lawyers Network over de problematiek van arbeidsmigranten. En dat was ook het voorwerp van hun colloquium. Wilt u meer weten over de werking van de organisatie of het colloquium, dan kunt u terecht op de website: http://www.progresslaw.net.
 
Tot zover nog KVD in een bijdrage over migratie en waardig werk.
Volgende zondag, 22 maart, kun je, in de voormiddag op Eén, en in de late avond op Canvas, kijken naar "Lichtpunt", waar in de reeks "Tijdgenoten" Amos Oz aan de beurt komt. Deze Israëlische schrijver van onder meer "Een verhaal van liefde en duisternis" werd vorig jaar nog doctor honoris causa aan de Universiteit van Antwerpen. Kijken dus, nu zondag in ‘Lichtpunt’.
Daarmee zijn we aan het eind van HVW. Samenstelling en presentatie waren van KVD en FS. De tekst van dit programma kun je bestellen bij de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging, Lange Leemstraat 57, 2018 Antwerpen. Tel.: 03 233 70 32. Over enkele dagen vind je de tekst ook op http://www.h-vv.be.
Volgende week zijn we er weer en dan heeft KVD het over "Verschillen en raakpunten", een conferentiecyclus, ditmaal over de vrouw in religie of levensbeschouwing. Er is ook een gesprek met Jan Blommaert over communicatie en spin.
Dit was het wat ons betreft. Nog een goede avond en graag tot volgende week!