| Karin Heremans Een tip van de sluier - VF Wie bewaakt de waakhond |
|
HVW - HVR: Karin Heremans, "Een tip van de sluier" / VF: wie bewaakt de waakhond? Uitz.: 13.12.10 Opn.: 09.12.10 Real.: Frank Stappaerts/Viona Westra Beginwijs Goedenavond luisteraar en welkom in HVW. Straks in de uitzending een bijdrage van het VF waarin Viona Westra in een gesprek met Flip Voets de vraag stelt wie de waakhond bewaakt. Maar starten doen we met Karin Heremans. Een tijd geleden verscheen van haar het boek "Een tip van de sluier", waarin ze het verhaal vertelt van het wat en hoe op het atheneum van Antwerpen in verband met de hoofddoek. We zijn nu anderhalf jaar na het verbod op die hoofddoek. Hoe is de toestand nu op het atheneum van Antwerpen? Karin Heremans: "We zijn vorig schooljaar door een moeilijke periode gegaan. Maar ik wil toch wel zeggen dat de situatie nu heel positief is. Dat we, in de perceptie althans, van de ene dag op de andere geen concentratieschool meer zijn. Dat door het symbool weg te halen iedereen gelijk is, ook op sociaal vlak, omdat voor sommigen de hoofddoek ook een symptoom was van sociale achterstelling. Dus iedereen is gelijk. Heel veel dingen zijn plots weer mogelijk. Bijvoorbeeld uitstappen naar het buitenland met een overnachting, turnen, zwemmen zelfs. We hebben ook voor vijftig procent niet-moslims ingeschreven, waardoor we weer voluit kunnen werken aan onze dialoog en ons actief pluralistisch project. Anderzijds zijn er soms nog weleens kleine probleempjes en ligt het soms voor leerlingen moeilijk, vooral emotioneel dan, als er bezoekers komen of als we een of andere activiteit met buitenstaanders op de school organiseren. Dan ligt het soms nog gevoelig om hun hoofddoek af te doen. Maar ik denk dat dit een overgangsfase is en we gaan er binnen de school op een heel respectvolle manier mee om. Ik denk dat ik de goede beslissing genomen heb, wat niet wegneemt dat ik me realiseer dat sommige meisjes zich nog steeds gekwetst voelen." - Nu moet ik er ook wel bij zeggen dat ik anderhalf jaar geleden, toen jij die maatregel uitvaardigde, erg verwonderd was. Het atheneum van Antwerpen was toch een atheneum dat zich volledig inschrijft in het actief pluralisme, en heeft ook de Pantheonprijs gekregen. Een hoofddoek kent dus zowel een bevrijdend als een bedreigend aspect! "Dat klopt inderdaad! En misschien ben ik zelf ook wel van mezelf geschrokken met die beslissing. Maar dat is een heel lang proces geweest en ik heb daar op het cruciale moment dat het probleem zich heel sterk begon te manifesteren, 2006-2007, toch nog drie jaar over gedaan alvorens tot die beslissing te komen. Als je mijn speech van de Pantheonprijs - ik heb hem laatst nog eens teruggelezen - herbekijkt, dan zie je dat ik daar toen ook al mee bezig was. In die speech link ik namelijk actief pluralisme en dialoog aan het mattheuseffect en aan sociale achterstelling. Waarom? Omdat wij binnen de school, als ik naar 2000 ga, een mix van verschillende levensbeschouwingen hadden die min of meer in een gelijke verhouding tot elkaar aanwezig waren, waardoor we wel echt die dialoog konden voeren, maar dat we gaandeweg een heel sterke stijging kregen van moslimleerlingen. Op zich niets op tegen, maar als binnen die moslimleerlingen een heel sterk fundamentalisme, radicalisme, de kop opsteekt, waardoor andere waarden - zoals vrijheid, gelijkheid, vrije keuze, vrije meningsuiting - in de problemen komen te staan, dan geraakt het evenwicht zoek binnen je dialoog. Dan zeg ik: actief pluralisme, ja, maar niet zonder die sokkel onwrikbare basiswaarden die we toch heel duidelijk binnen het pedagogische project van het gemeenschapsonderwijs gedefinieerd hebben, zijnde dus de Universele Rechten van de Mens, de scheiding van Kerk en Staat, de gelijkwaardigheid man/vrouw, de vrije keuze, de vrijheid van het individu, het vrij wetenschappelijk onderzoek. En ja, die godsdienstvrijheid, de praktijken van die godsdienst mogen andere vrijheden niet in de verdrukking brengen. Het is eigenlijk een balanceren rond vrijheden. Een van de leerlingen zei: 'U neemt onze vrijheid af om ze aan een ander te geven.' Dat klopt eigenlijk. Dus het was een heel moeilijke beslissing omdat de mate van geloof afgemeten werd aan de lengte van de hoofddoek, aan de manier waarop godsdienst beleefd werd, en dan moet je als directie ingrijpen. Als je dan een symbool moet weghalen om de druk weg te nemen die ligt op sommige leerlingen van jouw school, van bepaalde klassen, dan moet je die beslissing nemen en ik heb er drie jaar over gedaan alvorens ik ze genomen heb." - In je boek schrijf je ook dat die hoofddoek, waar het allemaal om te doen was, eigenlijk maar een symptoom is. België is het land van de school van de ongelijkheid. Het gaat met andere woorden in de eerste plaats om achterstand, om achterstelling! "Vandaar dus de link met het mattheuseffect: 'hij die heeft, die krijgt nog bij en hij die niet heeft, verliest. Toen wij het aantal moslims zagen toenemen, zagen wij ook de cijfers toenemen die we van de databank sociale planning van de stad Antwerpen krijgen, namelijk de cijfers van sociale achterstelling van onze leerlingen. Ook uit onderzoek van de Koning Boudewijnstichting rond de integratie van Turken en Marokkanen in België blijkt dat religieus fundamenta-lisme heel vaak gelinkt is aan sociale achterstelling. Dat het eigenlijk bevol-kingsgroepen zijn die terugplooien op een stuk eigenheid omdat zij ergens in een onzekerheid leven en een zekerheid zoeken in het geloof. Bij jongeren, in net die heel belangrijke fase van de adolescentie waar ze hun identiteit aan het ontwikkelen zijn, is dat een belangrijke fase waar je als school, als leraars, op moet toezien dat het niet de verkeerde kant uit gaat. Dus wij zagen enerzijds de cijfers van de moslims en van het radicalisme toenemen, maar ook de sociale achterstelling, het sociale profiel van de leerlingen, waardoor de hoofddoek als het ware een verzetsvlag werd voor die sociale achterstelling, een symptoom om de dualisering van onze maatschappij te benadrukken. Als je met de tram voorbij het Atlasgebouw rijdt, hangt daaraan: de helft van de Turken en Marokkanen in Antwerpen leeft onder de kansarmoedegrens. Dat is een belangrijk signaal en daar moeten we met zijn allen iets aan doen." - In je boek schrijf je ook over het thuismilieu van de leerlingen en vaak geeft dat problemen, zeg je, omdat de waarden die ze in dat thuismilieu meekrijgen, erg verschillen van de waarden van de school. Eigenlijk worstelen die leerlingen met een strijd om een dubbele identiteit! "Het is eigenlijk een botsen van twee manieren van denken. Enerzijds de etnisch-culturele component van thuis, waar men verticaal in een patriarchale structuur wordt opgevoed, waar de vader, de oudere broers het vaak voor het zeggen hebben, waar er ook heel veel verwijzingen zijn naar de Koran: 'Dit of dat mag wel, mag niet.' Anderzijds dan het kritische denken van Descartes dat wij op school proberen bij te brengen, een horizontale manier van denken, waar we de gelijkwaardigheid van elk individu heel sterk promoten. Het verhaal van Aicha in mijn boek is daar een heel mooie illustratie van. Aicha, een leerling die op een bepaald moment heel erg in paniek is en zegt: 'Mevrouw, ze gaan me terugsturen naar Marokko!' Wat blijkt? Jongens hadden over haar een liedje gemaakt in het Berbers, een beetje een aangebrand liedje, maar waar eigenlijk niets mis mee was, als je het achteraf bekijkt. De dieperliggende achtergrond was dat Aicha strings was gaan kopen en dat Flair een reportage maakte en gevraagd had te poseren met die strings, dat dat dan ook in de Flair verschenen is en dat men daar in Borgerhout nogal wat rond gedaan heeft, waardoor Aicha heel sterk in paniek was en tot mij zei, ik hoor het haar nog zeggen: 'Mevrouw, u weet niet wat dat is, wij worden in tweeën gescheurd. Thuis zeggen ze dat iets niet mag en jullie zeggen dat het wel mag. Wij moeten constant switchen in manier van handelen, in manier van doen.' Ze zei toen ook: 'Ik ga later zo'n bureau oprichten in Borgerhout voor die meisjes die het daar heel moeilijk mee hebben.' Een aantal jaren later is ze mijn bureau binnengewandeld. Ze had een mooie krullenbol, het was een heel mooi meisje en ze droeg een hoofddoek. Ik schrok wel. Maar ze zei: 'Ja maar, mevrouw, dit is mijn eigen keuze.' Ik zei: 'Ja, met alle respect, als dat je eigen keuze is.' Maar ik hoop toch nog stilletjes dat ze ooit het bureau begint omdat ze heel mooi verwoord heeft wat bij heel veel jongeren leeft. In een heel cruciale fase van hun leven, de adolescentie, komen jongeren als het ware in een soort van spreidstand te staan tussen die twee verschillende manieren van denken. Onze leraar islam zegt dan heel mooi: 'Van dat verticale en dat horizontale moeten we een cirkel maken.' Ik vind dat een mooie uitdaging! Onze leraar islam verwijst ook naar de gevaren van de digitale umma. Net in die periode van de identiteitscrisis gaan jongeren, zoals alle jongeren, op het internet surfen en komen zij in aanraking met zeer radicale sites die gefinancierd worden door Saudi-Arabië en waar ze een zeer radicale interpretatie van de islam leren kennen. Een radicale interpretatie, maar wel een heel duidelijke. En als het in de maatschappij, op school en thuis onduidelijk is geworden, dan kiezen ze voor die duidelijkheid en die vinden ze dan in die religie. Dat is een groot gevaar waar we als scholen over moeten waken. Men heeft het over cyberpesten en over de gevaren van internet, maar die digitale umma is zeker eveneens een gevaar waarvan we ons als scholen bewust moeten zijn." - Nu, als we de problematiek bekijken van jouw school, het atheneum van Antwerpen, en we trekken het wat open, zou je dan misschien niet kunnen zeggen dat die problematiek voor een heel groot stuk te wijten is aan een wellicht te grote vrijheid van de ouders in verband met de schoolkeuze? "Dat klopt, en hiermee wil ik verwijzen naar het boek van Ides Nicaise "De school van de ongelijkheid". Het is ons onderwijssysteem dat de sociale selectie, de dualisering in de maatschappij tussen kansrijk en kansarm, tussen elitescholen en concentratiescholen, in stand houdt. De verschillende onderwijsnetten die er zijn, de verschillende pedagogische projecten, de vrije keuze... Soms is de vrijheid zo groot dat ze nefast is voor de samenleving en is het aan de overheid om op een bepaald moment dingen in handen te nemen en dat te gaan sturen. Ik denk dat we op dit moment in zo'n fase zijn gekomen. Prof. dr. Bea Cantillon, voorzitter van het Lokaal OverlegPlatform van Antwerpen, heeft al meermaals gesteld dat de dualisering in de maatschappij in Antwerpen nog nooit zo groot is geweest als vandaag. Ik denk dat we daar netoverschrijdend, samen, iets aan moeten doen." Tot zover nog Karin Heremans. Haar boek "Een tip van de sluier" is een uitgave van Houtekiet én is te koop in de goede boekhandel. Zo dadelijk Viona Westra over: wie bewaakt de waakhond? Maar eerst muziek: MUZIEK VF Daarmee zijn we aan het eind van HVW. Samenstelling en presentatie waren van VW en FS. De tekst van dit programma kun je bestellen bij de Humanis-tisch-Vrijzinnige Vereniging, Lange Leemstraat 57, 2018 Antwerpen. Tel. 03-233.70.32. En over enkele dagen vind je de tekst ook op <h-vv.be>, waar je de uitzending nog even kunt herbeluisteren. Volgende week heeft KVD het over "Home and away" en is er ook een bijdrage van het WF. Dit was het wat ons betreft. Nog een goede avond en graag tot volgende week! Muziek: 10" High Heels - Sakamoto Sakamoto 262975 50" Ethiopiques ? ? ? |
