Stel je voor dat je als moslima van vandaag op morgen verplicht wordt om je hoofddoek af te leggen en jou als het ware verweesd achterlaat. Een hoofdbedekking die onlosmakelijk deel uitmaakt van jouw persoonlijkheid en die je nu moet afleggen omwille van een institutionele 'neutraliteit' die verschillen wil uitwissen. Dit heeft hetzelfde effect als een vrouw te verplichten om van vandaag op morgen een burka te dragen omwille van een godsdienstig dogmatisme. Dergelijke drastische ingrepen zijn min noch meer een aanslag op de persoonlijke integriteit van deze vrouwen. Zij worden gekwetst en beschadigd.
Recentelijk had ik een gesprek met een moeder over haar 15-jarige dochter. Het meisje wou niet meer naar school vanwege dat verbod. In haar school liepen welgeteld twee meisjes met een hoofddoek rond. Van overlast was er dus geen sprake. De tiener was dermate in haar ziel geraakt, dat zij begeleiding nodig had.
Voor het verhaal van Laila, een jonge geëmancipeerde vrouw, die onder het Talibanregime verplicht wordt een burka te dragen en haar gezichtsveld letterlijk en figuurlijk ziet verschrompelen, beveel ik de lectuur aan van 'Duizend schitterende zonnen' van Khaleid Hosseini.
Vlamingen mogen dit niet bagatelliseren alsof het maar om een stukje textiel zou gaan, een modegril of een rebelse daad van een tienermeisje. Het dramatiseren van de hele 'hoofddoekenkwestie' is evenmin gepast, alsof dat de draagsters ervan zich niet wensen te integreren – het is maar wat verstaan wordt onder 'integreren' – of, erger, fundamentalistische ideeën aanhangen. Een figuur als imam Taouil doet daar natuurlijk geen deugd aan. Als zelfverklaarde woordvoerder van dé moslims, waar de pers gretig op inpikt, voert hij een show op die eerder controverses aanwakkert dan begrip opwekt. En als andere 'Bekende Moslims' terecht wijzen op de absurditeit van zijn woordvoerderschap, slaan de journalisten alarm en weerklinkt de vraag 'Waar blijft de woordvoerder van de moslims?'.
Hoeveel keer moet nog herhaald worden dat dé moslim en dé islam grove reducties van de werkelijkheid zijn, die blijkbaar goed passen in de simplistische denkschema's van westerlingen. Elke nuance in het debat wordt daarmee handig uit de weg gegaan en de sensatie wordt norm. Er zou in de pers al een begin kunnen gemaakt worden met de islam niet langer op te voeren als een monolitisch blok, maar elementair oog te hebben voor de interne diversiteit in de moslimwereld. De islam is een veelstromenland van zeer gematigde over conservatieve tot fundamentalistische (helaas!) strekkingen. Alleen al als ik kijk naar Turkije, mijn land van herkomst, zie ik een samenleving met tientallen culturen en zeer uiteenlopende islamitische stromingen. Neem er de andere islamitische landen bij en je krijgt een lappendeken van de meest uiteenlopende praktijken. Dit alles, ik herhaal het, om te illustreren dat het gewoon ondenkbaar is dat één persoon als dé woordvoerder in België zou kunnen optreden voor àlle moslims over alle nationaliteiten en strekkingen heen. Zelfs de moslimexecutieve slaagt er niet in om een eensgezind standpunt in tal van zaken in te nemen. Trouwens, is de paus in Rome dé woordvoerder voor de hele christenheid?
Het dragen van de hoofddoek hoeft geen probleem te zijn, van zodra dit een zelfbewuste daad is van een autonoom individu. Als een moslima er bewust voor kiest om haar geloof op die manier te beleven en beoefenen, is dat haar volste recht. De hoofddoek is dan geen symbool van onderdrukking of minderwaardigheid. Van zodra echter blijkt dat er sprake is van dwang of sociale druk, wordt uiteraard wel een ontoelaatbare grens overschreden en moet er opgetreden worden. In elk geval ken ik meerdere zelfbewuste moslima's, die hun hoofddoek in volle vrijheid dragen.
Rabiate tegenstanders van de hoofddoek gaan er daarentegen van uit dat alle jonge meisjes en vrouwen, zonder enig onderscheid, door hun familie en vooral hun broers onder druk worden gezet om hun haren te bedekken. Hun discours wordt gekenmerkt door stereotyp denken en vooroordelen. Daarmee wordt ook voedsel gegeven aan het probleem van de 'hoofddoek' als symbool voor alles wat er misloopt in de multiculturele samenleving. Want een probleem is er wel degelijk. Het is het probleem van het acute mislukken van het 'interculturele samenleven' zelf. Wij slagen er maar niet in om op een harmonieuze en vreedzame wijze samen te leven in een mix van diverse culturen en levensbeschouwingen. Daar zijn vele wetenschappelijk verantwoorde (sic!) verklaringen voor te geven, maar we zitten er toch maar mee. Mijn generatie wordt daar stilaan moe van.
Het hoeft verder geen betoog dat ik gekant ben tegen een algemeen verbod op de hoofddoek in het GO!, dat bovendien op een zeer eenzijdige wijze werd afgekondigd. Zelfs volwassen moslima's die Nederlands voor anderstaligen volgen in het volwassenenonderwijs, zouden verplicht worden om tijdens de lessen hun hoofddoek af te leggen. Als ex-schepen van de stad Gent betreur ik trouwens ten zeerste dat in onze overigens tolerante stad de Open VLD, met steun van de CD&V, zijn slag heeft thuisgehaald met een algemeen verbod op de hoofddoek in de stedelijke diensten. Hoever gaat dat alles wel? Ik noem dat een vorm van geestelijk geweld. En als het afleggen van de hoofddoek al een bevrijdende daad zou zijn, laat dit dan niet onder dwang gebeuren.
In de geest van de verlichting, koester ik de hoop dat onze kinderen zelfstandig en kritisch leren denken en aldus kunnen opgroeien tot mondige burgers van dit land. Dit moet gepaard gaan met de vrije keuze om zin en betekenis te geven aan de eigen levensloop vanuit een al dan niet religieuze inspiratie. Ik besef daarbij ten volle dat er conditionering is door onder meer de opvoeding in het gezin en het zich conformeren aan de leeftijdsgenoten. Het is mijns inziens de opvoedende taak van het onderwijs om, als tegengewicht, de (levensbeschouwelijke) horizon van jonge mensen te verbreden en de kritische zin te bevorderen. Het zou al een grote stap vooruit zijn als in de schoolse omgeving een voedingsbodem wordt gecreëerd voor wederzijds respect, in het besef dat dé (goddelijke) waarheid niet bestaat.
Is de tijd niet (opnieuw) rijp om het concept van de pluralistische school van onder het stof te halen (cf. ook het opiniestuk van Karl van den Broeck in Knack van 14/09)? Is het niet hoog tijd om de verzuilde instituties – ondertussen dreigt er een islamitisch onderwijsnet te ontstaan – en de daarmee gepaard gaande machtsposities af te bouwen, om plaats te maken voor een gezamenlijk pedagogisch project, waarbij (niet-)confessionele lessen worden vervangen door bijvoorbeeld een vergelijkende studie van de belangrijkste levensbeschouwingen?
Het is 'Van tweeën één. Of je doekt het vrij onderwijs op, of je accepteert dat ook moslims hun eigen scholen oprichten', aldus de schrijver Tom Naegels. Als beleidsmensen dan toch zo bezorgd zijn voor een samenleving waar mensen en gemeenschappen niet naast elkaar, maar met elkaar leren leven – lokale overheden subsidiëren straat- en buurtfeesten om het goede samenleven te stimuleren – moet men mij maar eens de meerwaarde uitleggen van gesegregeerde onderwijsnetten. Vrijheid van onderwijs lijkt een mooi ideaal, maar vervreemding is de keerzijde van de medaille.
Mij houdt de toekomst van onze kinderen bezig. Voeden wij hen op in onbegrip voor andersdenkenden? Leren wij hen integendeel waardering en begrip te hebben voor een diversiteit aan overtuigingen? Leren wij aan jonge moslims dat vrijzinnigen (gelijk)waardige mensen zijn? Brengen wij aan atheïsten het inzicht bij dat godsdienst géén ziekte is of hoeft te zijn? Leren wij aan allen dat elke mens, ongeacht ras, geslacht, religie, ... een grondrecht heeft op een eigen zingevingskader?
Ik besef dat gevestigde belangen de samenleving in een wurggreep houden. Maar dan moet men niet komen klagen dat culturele gemeenschappen verder uit elkaar drijven en eilanden gaan vormen. De aarde warmt wel op, maar de menselijkheid koelt verder af.
Fatma Pehlivan
Vlaams volksvertegenwoordiger
en Gemeenschapssenator
|
