Opname: 14.08.08

Uitz.: 18.08.08

Samenst.: KVD / VW

Muziek:

15” Signe E. Clapton E. Clapton 9 45024-2

1’30” Hoist that rag T. Waits T. Waits 6678-2

15” Cortez the killer N. Young N. Young 7599-27226-2

Goedenavond. Welkom bij HVW, met daarin twee onderwerpen. Het VF heeft een bijdrage klaar over zijn project over “Beeld en verhaal”. Viona Westra heeft daarover straks een gesprek met Johan Swinnen. Maar we praten ook met Johan Braeckman over zijn pas opgestarte wetenschapsproject, nodig om wetenschap bekender en toegankelijker te maken. Een en ander naar aanleiding van de naderende viering van 150 jaar “The origin of species” en de evolutietheorie van Darwin. Want daarover blijven er heel wat vooroordelen en misverstanden bestaan. En, vindt Johan Breackman, bij uitbreiding, over wetenschap in het algemeen … Daarom dus een project om duidelijk te stellen wat wetenschap is, alsook om wetenschap toegankelijker te maken. En 150 jaar evolutietheorie is dan een geschikt moment om dat te doen …

We troffen Johan Braeckman na afloop van een uiteenzetting over creationisme, Intelligent Design en evolutietheorie in de Westrand in Dilbeek.

Ik denk dat we toch goede redenen hebben om evolutietheorie wat beter bekend te maken bij het grote publiek. Uit de studies die daarover bestaan, blijkt immers dat weinig mensen goed begrijpen wat evolutietheorie eigenlijk inhoudt. En dat er heel veel vooroordelen en misverstanden over creationisme zijn, van mensen die denken dat evolutie door God gestuurd wordt, tot mensen die denken dat evolutietheorie gekoppeld kan worden aan de Holocaust of aan racisme. En ga zo maar door.

Toch eens eventjes proberen uit te leggen: waarom hebben sommige mensen het zo moeilijk met de evolutietheorie?

Er zijn heel veel uiteenlopende redenen voor waarom mensen het er moeilijk mee hebben. Er zijn religieuze redenen, uiteraard. Mensen zijn bang dat de evolutietheorie rechtstreeks tot atheïsme of tot nihilisme leidt. Dus dat er geen betekenis meer in het leven gevonden zou worden. Dat het leven geen zin meer zou hebben. Dat is één aspect. Andere aspecten zijn eerder politiek van aard. Mensen denken dat evolutietheorie tot moreel relativisme of tot seksisme zou leiden. Of toch tot racisme zou leiden. En ga zo maar door. Er zijn psychologische redenen. Sommigen vinden het moeilijk te “verkroppen” – dat is misschien het juiste werkwoord – dat wij zoogdieren zijn, dat wij genetisch zo nauw verwant zijn, familie zijn van de mensapen, enz. Dus, enfin, samengevat: er zijn heel veel uiteenlopende redenen van religieuze aard, morele aard, politieke aard, psychologische aard, enz. waarom mensen het lastig hebben met Darwins theorie. Voor mij is dat een reden te meer om die theorie goed uit te leggen. En om het debat aan te zwengelen over al dat soort kwesties. Ik denk dat dit de beste methode is om vooroordelen en misverstanden te helpen wegwerken.

Ik pluk eventjes een zinnetje uit je exposé van daarnet. Je hebt geen problemen met religie, behalve wanneer religie wetenschappelijke aanspraken maakt. Misschien een dubbele vraag. Mag religie dat dan niet? Mag religie niets zeggen over wetenschap, bijvoorbeeld over evolutie?

Wel, ik moet verduidelijken wat ik bedoel met het maken van “wetenschappelijke aanspraken”. Kijk, aan de ene kant mag men vanuit religieuze inspiratie natuurlijk van alles over wetenschap zeggen. Maar we moeten goed genuanceerd daarover nadenken. Bijvoorbeeld als men vanuit religieuze inspiratie, ik zeg maar wat, moeite heeft met onderzoek naar stamceltherapie, dan is dat volkomen legitiem. Omdat men dan eigenlijk een moreel, een ethisch debat voert over: “Wat willen we met wetenschap, welk soort wetenschappelijk onderzoek vinden we legitiem?”, enz. Daar ga ik 100% in mee. Dat moeten we ook doen. Wetenschap is belangrijk genoeg om daar ethische discussies over te voeren, uiteraard. Dat is natuurlijk iets anders dan wetenschappelijke aanspraken maken, in die zin dat religie zou kunnen zeggen: “Kijk, de wereld zit zus en zo in elkaar.” Of: “Evolutie bestaat niet.” Of: “Adaptaties van organismen zijn zus en zo ontstaan.” Wat je in creationistische of ID-sferen vindt. Dat zijn wetenschappelijke aanspraken die iets zeggen over de aard en de kennis van de wetenschap zelf. Ik denk dat als religie dat doet, ze daar natuurlijk ook zeer goede wetenschappelijke argumenten voor naar voren moet brengen. En daar wringt eigenlijk het schoentje. Want dat doet zij niet. Als zij dit soort uitspraken doet, beroept zij zich niet op experimenten of legitiem wetenschappelijk onderzoek, maar in feite op dogmatische, doctrinaire uitgangspunten, met name – daar komt het dan tenslotte toch op neer – “het staat zus of zo in de Bijbel”, of in een andere sacrale tekst, “en daarom moet het waar zijn”, en dat gaan we dan zogezegd wetenschappelijk legitimeren, verantwoorden of aantonen. Dat is de omgekeerde wereld.

Je nam ons tijdens het exposé ook mee naar Amerika, waar met name creationisten zich toch serieus wapenen, zich organiseren en op een of andere manier de publieke opinie proberen in hun macht te krijgen, blijkbaar. Misschien niet helemaal intentioneel. Maar je nam ons mee naar Kentucky, waar er een Creation Museum zou zijn met als ondertitel “Prepare to believe”. Toch eens eventjes vertellen wat daar te zien is en wat daar al dan niet storend aan kan zijn.

Wat men in dat museum probeert te doen, is aantonen dat de opvattingen die je in de Bijbel vindt, in dan in het bijzonder in het boek Genesis, kloppen. Dat die dus eigenlijk wetenschappelijk verantwoord zouden zijn. Dus het idee dat Adam en Eva letterlijk bestaan hebben, door God geschapen zijn, dat die in het aardse paradijs woonden, dat er een zondvloed heeft plaatsgevonden, dat de ark van Noach heeft bestaan, enz. Dat vond je allemaal – “geëvoceerd” is misschien het woord – in dat museum. Dus men stelt dat museum voor alsof het een soort natuurwetenschappelijk museum is, terwijl het eigenlijk een verzameling is van objecten, animaties en displays die het boek Genesis tot evocatie brengen. Met wetenschap heeft dat natuurlijk niets te maken. Maar in dat museum is het alsof men in een soort parallel universum leeft, in dat museum wordt alle wetenschappelijke kennis volstrekt genegeerd en wordt het boek Genesis als objectief, empirisch wetenschappelijk waar naar voren gebracht. En je kunt dan vragen: “Ja, so what? Moeten wij ons daar druk om maken?” In een bepaald perspectief natuurlijk niet, want je kunt zeggen: “Als die mensen dat willen geloven en ze hebben er hun private fondsen in gepompt, waarom niet?” Aan de andere kant stel ik wel vast dat men in die twee jaar tijd al meer dan een half miljoen bezoekers heeft gehad, voor het merendeel kinderen. Die komen daarnaartoe en krijgen een beeld voorgeschoteld dat volkomen onwetenschappelijk is. Veel van die kinderen krijgen ook “homeschooling”, worden dus thuis onderwezen door hun ouders omdat die ouders niet willen dat hun kinderen met kennis geconfronteerd worden die hen niet bevalt.

Er waren in de uiteenzetting ook enkele voorbeelden van websites die een aantal dingen met elkaar verbonden die totaal uit de lucht gegrepen zijn. En zelfs gevaarlijk zijn. Ik denk aan die ene website van ene James Kennedy – toevallig een Kennedy, uiteraard, hé. Maar waar een link wordt gelegd tussen Darwin en Hitler.

Darwin zelf en de evolutietheorie op zich hebben natuurlijk niets te maken met het nazisme, racisme, de Holocaust, en ga zo maar door. Dat staat daar volstrekt los van. Maar helaas zijn bepaalde kernbegrippen uit die theorie, zoals “survival of the fittest” en “struggle for life”, 50, 60, 70 jaar later misbruikt in een context waarmee Darwin op zich natuurlijk niets te maken had. Dus historici kunnen blootleggen hoe dat werkt. Dat is natuurlijk ook al lang gebeurd, maar wat stellen we nu wel vast? Inderdaad, op dergelijke websites, verwijzen nogal wat mensen die creationist zijn, of in elk geval anti-evolutietheorie of anti-Darwin, naar de Holocaust en de vermeende link dan met de evolutietheorie om de theorie op zich of Darwin in diskrediet te brengen. Ook dat moet worden uitgelegd. Het is niet zo natuurlijk dat evolutietheorie tot racisme, seksisme of genocide leidt, en ga zo maar door.

Maar hoe is het eigenlijk gesteld met het creationisme hier bij ons, in Vlaanderen, in België, zeg maar?

Ik moet toegeven dat wij daar geen echt goede, overtuigende cijfers over hebben, maar er zijn indicaties genoeg dat de laatste 20 jaar ook in Europa het creationisme toch wel aan een opmars bezig is. Dus dat meer en meer mensen zich daarin profileren, zich meer en meer uitspreken tegen Darwin, tegen evolutietheorie in het bijzonder. Maar daardoor dus tegen wetenschap in het algemeen. Ook vanuit christelijke hoek, in het bijzonder denk ik dan aan bepaalde protestantse stromingen, de zogenaamde “evangelicans”, de pinksterbeweging, enz. Enfin, het is niet goed in kaart gebracht, maar dat rukt wel op, en neemt wel toe. En die mensen worden ook actiever, gaan meer lobbyen, proberen zich te organiseren enz. Daarnaast zie je ook dat in islamitische kringen het creationisme in opmars is. Eigenlijk kopieert men daar voor een stuk het Amerikaanse protestantse creationisme, maar men brengt het natuurlijk in een islamitische context. Wat me daarin verontrust, is dat zowel christelijke als islamitische creationisten van mening zijn dat je geen goede gelovige kunt zijn als je tegelijkertijd ook wetenschap en bepaalde aspecten van wetenschap, onder meer de evolutietheorie, accepteert. Ik denk dat het van belang is dat zowel mensen zoals ikzelf, als wetenschappers, maar evengoed theologen en mensen die een zekere verantwoordelijkheid hebben in de religieuze gemeenschappen, daar een debat over voeren. En mijn standpunt in dezen is dat mensen best religieus kunnen zijn aan de ene kant en tegelijkertijd wetenschappelijke informatie waarvoor geweldig veel bewijs bestaat, kunnen accepteren. Als men maar inziet, is mijn standpunt, dat religie, zoals levensbeschouwing in het algemeen, over zingeving gaat, over ethische kwesties gaat, over morele problemen gaat, over cruciale aspecten in het leven gaat: ziekte, dood, enz. En dat wetenschap over iets totaal anders gaat, namelijk over de vraag: “Hoe zit de natuur in elkaar?”

“Hoe zit de natuur in elkaar?” Het project van de wetenschap. Dat was nog Johan Braeckman over creationisme en evolutietheorie. Wilt u meer weten over zijn project om wetenschap te populariseren, dan kunt u terecht op onze redactie. Straks daarvan de gegevens, na de bijdrage van het VF. Want Viona Westra heeft zo meteen een gesprek met Johan Swinnen over “Beeld en verhaal”. Maar eerst muziek. En dat doen we met “Hoist that rag” van Tom Waits.

VF

Dank je wel, Viona. En tot zover ook de bijdrage van het VF. Eerder in de uitzending hadden we een gesprek met Johan Braeckman over zijn onlangs opgestarte project om wetenschap breder bekend en toegankelijker te maken. Uw reacties en vragen kunt u kwijt op onze redactie. Die vindt u aan de Lange Leemstraat 57, 2018 Antwerpen. Telefoneren kan op het nummer 03 233 70 32. En uiteraard is er ook de website van de HVV: www.h-vv.be.

Dit HVW zit erop en wij gaan eruit met “Cortez the killer” van Neil Young, maar volgende week zijn we er weer. FS heeft het dan over de kwaliteit van het onderwijs en over Tariq Ali. Volgende week maandagavond meteen na het Nieuws van 19.00 uur op Radio 1. Nog een fijne avond en graag tot dan. Daaaaag.