| Feest Vrijzinig Mechelen - Arkprijs 2011 |
|
HVW 30.05.2011 - Feest Vrijzinnig Mechelen/Arkprijs 2011 Opname: 26.05.2011 Uitz.: 30.05.2011 Samenst.: KVD/FS Muziek: 0'10" Signe E. Clapton E. Clapton 9 45024-2 0'25" Astra J. Neve J. Neve 1708963 1'00" Bride of Theme from Blinking Lights M.O. Everett Eels 00601091042322 0'20" Father and son M. Knopfler M. Knopfler 518 327-2 0'25" Graceland P. Simon P. Simon 9362 47721-2 Goedenavond en welkom bij HVW. De UVV verandert van naam en heet voortaan "De Mens.Nu". En wat vroeger een CMD was, is nu een "Huis van de Mens". In Mechelen vierden ze dat samen met het eerste Mechelse Feest van het Humanisme. Wij waren erbij en maken u zo meteen meer vertrouwd met die nieuwe naam. Op 25 mei kreeg Philippe Van Parijs de jaarlijkse Arkprijs van het Vrije Woord. Die kreeg hij voor zijn sociopolitieke en ethische werk. Daarover gaat de bijdrage van FS. Maar eerst nemen we u mee naar Vrijzinnig Mechelen, waar zowat al wat humanistisch bezig is in Mechelen verzamelde op het Plein van het Humanisme. Een gelegenheidsbenaming, dat wel, maar misschien goed voor een definitief Plein van het Humanisme. Wij liepen in Mechelen algauw de vrijzinnig-humanistische gelegenheidsburgemeester Ulrike Dausel en Jean-Pierre De Greve van Vrijzinnig Mechelen tegen het lijf. En zij zien zo'n plein wel zitten. * * * - Feest van Vrijzinnig Mechelen. En ik sta hier met de vrijzinnig-humanistische gelegenheidsburgemeester. Eens eventjes vertellen: wat maakt het verschil? Als je vrijzinnig-humanistische burgemeester van Mechelen zou zijn? "Het verschil maakt dat ik dan meer ruimte zou kunnen geven aan de mogelijkheid dat mensen bij belangrijke levensmomenten op een persoonlijke manier stilstaan. Als vrijzinnig-humanistische burgemeester zou ik dit natuurlijk ten volle ondersteunen en willen bekendmaken. En liefst van al natuurlijk op het nieuwe humanistische plein van Mechelen. Want zoals u al met eigen ogen hebt kunnen zien, is het een gigantisch succes." - Voor één dag is dit plein het Plein van het Humanisme. Zou het geen goed idee zijn om dat zo te houden en om in de toekomst van het plein definitief een Plein van het Humanisme te maken? "O, ja. Ik zal me zeker in de strijd werpen in de gemeenteraad om dit waar te maken." * * * "Ik ben Jean-Pierre De Greve, voorzitter van Vrijzinnig Mechelen. En wij staan hier dus, in het centrum van Mechelen, op wat wij noemen het Humanistisch Forum. Eigenlijk wilden we toch aan Mechelen laten zien dat er veel humanisme in Mechelen is. En dat dat niet noodzakelijk alleen maar vrijzinnig humanisme is. Dus wij wilden een feest in de vorm van een marktje waarbij ook andere verenigingen met humanistische achtergrond - Davidsfonds, Oxfam, noem maar op - allemaal mochten meedoen, en een heel aantal daarvan hebben zich ook bij ons gevoegd om echt een teken te geven aan iedereen: humanisme verenigt mensen." - Maar waarom heet dit nu het Plein van het Humanisme? "Wel, alle deelnemers dragen het humanisme in hun missie: respect voor de mens, respect voor de andere mens, rechtvaardigheid zoeken voor de mensen. En ze doen eigenlijk toch allemaal hetzelfde, los van de geloofsovertuiging of de niet-geloofsovertuiging… En dat kun je maar één naam geven: dat is humanisme." Gedruis en gefeest in Mechelen op het Plein van het Humanisme. Maar er was ook een tentoonstelling en het Mechelse "Huis van de Mens" zette zijn deuren wagenwijd open. Daar vonden we consulente Sofie De Maertelaere, die ons graag wegwijs maakte in dat nieuwe "Huis van de Mens". Daarna nam ze ons mee naar de tentoonstelling "Kunst Kaapt Mens" in de oude matrassenfabriek. * * * "Ik ben Sofie De Maertelaere, vrijzinnig-humanistisch consulent in het "Huis van de Mens" in Mechelen." - Het is niet meer een cmd, Centrum Morele Dienstverlening, maar het is "Huis van de Mens" geworden. Dat heeft ook een bepaalde symboliek, hé? "De UVV is tevens van naam veranderd en heet nu ook "De Mens.Nu" omdat het daar eigenlijk om gaat: mensen staan heel centraal in onze dienstverlening en het gaat om de mens nu. En de mens vandaag. Om de mens van de toekomst. En ook om wat wij voor mensen kunnen betekenen. Wij willen ook tonen dat wij er voor alle mensen zijn. Wij werken in een "Huis van de Mens" vooral rond zingeving en begeleiden de mensen in alle belangrijke stappen die ze zetten in hun leven. Wij gaan een beetje mee op de golven die iedereen in zijn leven ontmoet. Concreet vertaalt zich dat in begeleiding bij plechtigheden. Dat kunnen blije plechtigheden zijn, bijvoorbeeld geboorte- of huwelijksplechtigheden. Er zijn ook moeilijkere momenten. Het is eigenlijk rond zingeving. En het gaat erom dat je als persoon dingen kunt meemaken, heel alledaagse dingen, die ervoor kunnen zorgen dat je er even geen zin meer in hebt. En daar gaat het eigenlijk over. Mensen begeleiden zonder pasklare antwoorden te bieden, maar mensen begeleiden om zelf het antwoord te vinden op de vragen waarmee ze worstelen en ze opnieuw zin te doen krijgen." - Het is nu het "Huis van de Mens". Eens eventjes bespreken wat we hier allemaal kunnen zien. Dat is van de geboorte tot de dood uiteindelijk opgebouwd, hé? Eventjes vertellen waar we nu staan. "Ja, we staan hier aan het begin en we staan hier ook gewoon aan het begin van het leven. Dus wat we hier zien, we hebben een warm welkomstgeschenk, we hebben geboortesuiker, versierd met ons nieuwe logo. Het hangt hier allemaal aan koordjes in de lucht. Hier heb je bijvoorbeeld een geboorteplechtigheid van Kasper. Met een wensenkist. Mensen konden dan een boodschap voor Kasper opschrijven. Soms was het een vraag die ze moesten beantwoorden. En het leuke is dat die doos dan bewaard werd tot Kasper zestien wordt. En dan zou hij die zelf opnieuw mogen openen en al die boodschappen van die mensen kunnen lezen. Dus dit is het begin. We gaan zo verder." - Ja, we doen een stapje verder. We staan hier nu bij een volgend moment, denk ik, in het leven van mensen waarbij het "Huis van de Mens" toch ook eventueel van pas kan komen. "De lentefeesten, het Feest van de Vrijzinnige Jeugd. En "Choose life": wel iets heel unieks voor Mechelen. Het gaat om mensen die afstuderen, om achttienjarigen, en we proberen om alle leerlingen van de klassen van zedenleer NC Zedenleer van de hele Mechelse regio samen te brengen en we proberen om tijdens een plechtig moment, ook wel ludiek ingevuld, stil te staan bij wat die overgang kan betekenen. Het afstuderen van het middelbaar onderwijs, de keuzes waarmee je geconfronteerd wordt. Maar ook waar je afscheid van neemt. Want er verandert wel heel wat in je leven." - Ook een belangrijk moment: partnervorming, relatievorming enzovoort. Dat komt hier blijkbaar ook aan bod. Op welke manier gebeurt dat dan? "Wij hebben trouwens, ook wel leuk om te vermelden, onlangs nog op de Gay Pride gestaan. Afgelopen week. En dat is ook heel belangrijk om te vermelden, want wij staan echt open voor iedereen. Holebi, hetero, maakt niet uit. Het gaat opnieuw om mensen en wij zijn allemaal gelijk als mensen. Wat we daar kunnen betekenen… Wij begeleiden relatievieringen, huwelijksplechtigheden enzovoort. En opnieuw, het huwelijkspaar komt een paar keer bij ons en samen boksen wij iets in elkaar." - Een pijnlijk moment in het leven van mensen in het algemeen, dat is lijden, verdriet, afscheid nemen, rouw enzovoort. Bijvoorbeeld bij de dood, maar ook bij ziekte. "Verlieservaringen is iets wat heel vaak voorkomt. Maar wij werken, wij zijn bijvoorbeeld actief in de rusthuizen, in de ziekenhuizen waar wij heel actief zijn, palliatieve zorg bijvoorbeeld, waar mensen mee geconfronteerd worden met die vragen van: Het stopt. Hoe vul ik mijn laatste dagen zinvol in? Wat doe ik met die gedachten? Maar er zijn ook heel wat andere problemen die ervoor kunnen zorgen dat het moeilijk wordt: eenzaamheid, een relatie die op de klippen loopt..." * * * - Ja, Sofie, een heel andere locatie dan daarnet. Waar zijn we nu eigenlijk? "We zijn in een oude matrassenfabriek. Het is wel een begrip in Mechelen, de beddenwinkel Devisch. De beddenwinkel bestaat nog steeds. Maar hier werden voorheen de matrassen gemaakt. En daarvoor is het zelfs een apostolinenklooster geweest. Daarvan zijn ook nog grote delen bewaard gebleven. Maar het schept een ongelooflijk geweldige sfeer voor ons project." - We staan hier toch wel in een van die ruimtes waar werken worden geëxposeerd. Maar ik denk dat jij persoonlijk wel geraakt bent door een bepaald kunstwerk, om het zo te zeggen. "Wij staan momenteel voor werken van het volwassenen luik. We hebben namelijk vijftien blanco schetsboeken uitgedeeld aan vijftien al dan niet zelfverklaarde kunstenaars. De bedoeling was dat die mensen uit heel diverse hoek, van diverse pluimage, hun eigenzinnige kijk op het humanisme of humanistische waarden gaven, op één A4t'je. Dus gewoon één A4'tje van zo'n boek vullen. Daarna, na een tiental dagen, gaven ze het door aan een bevriende artiest, of aan iemand die graag creatief bezig is. Zo zijn die boekjes zes maanden lang op reis gegaan door Mechelen. Nu, we staan hier voor een wand en we hebben werken van Atelier Charabang gemixt met werken van de academie. Atelier Charabang is een organisatie in Mechelen die werkt met jongeren en volwassenen met een verstandelijke beperking die hun weg niet vinden in het reguliere kunstaanbod en die krijgen daar dan workshops aangeboden en die kunnen zich dus artistiek uitleven. Daar zijn ontzettend mooie dingen uit voortgevloeid." - We lopen dan misschien eventjes door. Nog een van jouw "favourites"... * * * "We hebben hier een soort van inham waar heel veel stukken muur weg zijn. Beton, staal… En we hebben daar een soort kippendraad voor gehangen. Er staat ook een heel kitscherige hand bij, met een spotje erop gezet. En het wordt een beetje een schrijn. Want er ligt ook zo'n boekje bij." - Ja, ik lees daar "liberté, égalité, fraternité"... "De invulling van de maker dus. Het gaat om een kleinzoon Jasper die, toen hij vijf was, ontzettend gekke tekeningen maakte van figuren, maar ook van mensen. Mensen hebben dan een buik bijna aan hun voeten. Je kunt het hier voor je zien. En dan heb je de oma, Christiane heet ze, en die maakt daar dan een compositie van. Dus die maakt een klein schilderijtje met die tekeningen van Jasper. En dan worden die in compositie gezet. En dan heb je de opa, René Carael, maker van het werk, en die schildert het dan op doek met olieverf. Op ontzettend grote doeken. Het hangt hier ook iets verderop. Het geeft echt een prachtig resultaat. En ik vind het zo leuk. Wat die drie mensen samen bereiken." Sofie De Maertelaere van het Mechelse "Huis van de Mens". Daar kun je steeds terecht voor een warme plechtigheid, voor hulp bij rouw of verlies, maar ook voor informatie over bijvoorbeeld de wilsbeschikking. Of gewoon voor een babbel. De tentoonstelling "Kunst Kaapt Mens" loopt nog tot 12 juni. Voor nog meer informatie over dat alles kun je terecht op <www.demens.nu>. Zo meteen FS over de Arkprijs van het Vrije Woord 2011. Maar eerst muziek. En dat doen we met Eels en met "Bride of Theme from Blinking Lights". Vorige woensdag werd in de Antwerpse galerie De Zwarte Panter voor de 61e keer de Arkprijs van het Vrije Woord uitgereikt, ditmaal aan Philippe Van Parijs. Wij waren erbij en maakten een montage. U hoort achtereenvolgens Mon Detrez, voorzitter van het Arkcomité, Rik Coolsaet, die de laudatio uitsprak, en ten slotte de laureaat zelf, Philippe Van Parijs. Vanavond wordt de 61e Arkprijs van het Vrije Woord uitgereikt aan Philippe Van Parijs. Het comité bekroonde hem om zijn opbouwende en kritische bijdrage aan het denken over sociale rechtvaardigheid, een onderzoeksgebied waarin hij wereldfaam heeft verworven, en om zijn wezenlijke bijdragen aan het debat over de hervorming van de instellingen in ons land. Het Arkcomité komt op voor het recht van ieder om, zonder te worden gehinderd door enige "hogere" instantie, eigen meningen te verkondigen. Daarbij heeft het comité een voorkeur voor meningen die de samenleving helpen humaner te maken. En helemaal tevreden is het comité wanneer die meningen in een artistiek verantwoorde en aantrekkelijke vorm worden gegoten, waardoor hun aantrekkingskracht nog groter wordt - al zijn het sinds lang niet alleen maar kunstenaars die de Arkprijs krijgen. Een maatschappelijke functie kunnen meningen echter alleen maar vervullen wanneer ze ook worden gehoord, meer nog, beluisterd, en een plaats innemen in een maatschappelijk debat. Tegenwoordig zijn ingrepen van wereldse of kerkelijke overheden met de bedoeling het recht op vrije meningsuiting te beknotten hoogst zeldzaam geworden. Het Vrije Woord wordt vandaag misschien wel door een nog meer perfide gevaar bedreigd: de steriele manier waarop in toenemende mate het maatschappelijke debat wordt gevoerd. Tegen de achtergrond van een steeds sterker gepolariseerde publieke opinie blijkt het recht op vrije meningsuiting steeds meer de confrontatie dan de consensus te dienen. Het hanteren van het "vrije woord" komt dan neer op het debiteren van cassante "oneliners" of van virtuoos gescheld, dat de tegenstanders niet wil overtuigen, maar schofferen, en verder voornamelijk bedoeld is om gniffelende medestanders een genoeglijk moment te bezorgen. Natuurlijk mág het vrije woord ook dát zijn, maar het zet, als het alléén maar dát is, weinig zoden aan de dijk. In het begin van de jaren tachtig schreef Philippe Van Parijs een reeks essays die later gebundeld werden onder de titel "Qu'est-ce qu'une société juste?". Dertig jaar later draagt een boek waar hij het voorwoord voor schrijft, de titel: "Si tu es pour l'égalité, pourquoi es-tu si riche?". De rechtvaardige samenleving is de rode draad die zich door zijn hele wetenschappelijke oeuvre heen slingert. Zijn naam is onlosmakelijk verbonden met het thema van het universele basisinkomen. Meer dan een hefboom om de werkloosheid te bestrijden of gelijkheid voor allen te realiseren, is Van Parijs' pleidooi voor het basisinkomen diep geworteld in de overtuiging dat een samenleving zich laat beoordelen op de mate van reële vrijheid, met andere woorden de waaier van keuzemogelijkheden die zij biedt aan de minst vrije leden in die samenleving. Dat hier een echo van Amartya Sen in doorklinkt, is niet toevallig. MUZIEK Philippe Van Parijs is ook een grenswandelaar. Hij bewandelt de grenzen tussen werelden die vaak met hoge mentale muren van elkaar gescheiden zijn. Opgeleid als filosoof, maar opgenomen in de wereld van de economen; continentaal denker met een sterke Angelsaksische inslag; gewaardeerd universitair wiens vorming meer te danken heeft aan de autostop die hij in zijn jonge jaren gretig heeft beoefend, dan aan academische auditoria; Franstalige met Vlaamse roots; Brusselaar die laveert tussen wijkcomité en Europese kringen vanuit de Paviastraat in de schaduw van het Berlaymontgebouw. In zijn omzwervingen langs die grenzen heeft Philippe Van Parijs al te vaak geconstateerd hoezeer onbekend onbemind maakt, hoezeer vooroordelen oogkleppen doen opzetten, waarbij mensen tot karikaturen worden gereduceerd. Als mensen, groepen en volken zich terugplooien op zichzelf en zich verschansen in hun eigen grote gelijk, stokt de communicatie en groeit het wantrouwen. De aanslepende politieke crisis in België beroert Philippe Van Parijs dan ook in hoge mate. MUZIEK Raar, zeer raar dat ik hier vandaag sta. Want wie ben ik om hier een Vlaamse, antiklerikale, literaire prijs te durven ontvangen, of toch iets wat soms zo omschreven wordt? Wie ben ik om een prijs te ontvangen die gesticht werd uit woede omdat een pastoor "Het boek van Joachim van Babylon" te gevaarlijk had bevonden voor het Vlaamse volk? Ik ben slechts een Franstalige Brusselaar die in hetzelfde jaar als de Arkprijs in een hôpital français geboren is, van ouders die Frans met elkaar spraken en in het Frans school hadden gelopen, mijn vader zelfs op het Petit Séminaire de Malines met de laatste generatie die dat nog in het Frans kon. Het vrije woord verdedigen betekent dus zijn eigen mening uitdrukken, ook en vooral wanneer die de "pensée unique" van het tijdperk of die van zijn eigen gemeenschap tegenspreekt, ook en vooral wanneer die de orthodoxe "anti-pensée unique" van zijn eigen clubje tegenspreekt, ook en vooral wanneer de waarheid niet prettig is en politici en media die daarom niet zo graag vertellen. Maar het vrije woord verdedigen betekent ook de vrijheid van anderen verdedigen om dingen te zeggen waarmee we zelf niet akkoord gaan. Die vrijheid van afwijking beschermen tegen de dictatuur van de politieke correctheid is van groot belang. Maar hieruit volgt niet dat alles goed is om uit te spreken, ook leugens, ook beledigingen. Er is geen beschaving zonder zelfcensuur. Men mag niet zomaar dingen vertellen zonder te checken of die waar zijn, vooral wanneer men een prof is, of een navorser, of een journalist, of een blogger, of een vrijwillige medewerker van Wikipedia, of zelfs maar een bescheiden twitteraar. Wie dat niet doet, of onvoldoende, mag daar gerust voor gesanctioneerd worden. Door verlies aan respect in zijn peergroup. Door verlies aan geloofwaardigheid in bredere kringen. Ook woorden waarvan men denkt, of zelfs weet, dat die waar zijn, worden soms beter nooit uitgesproken, omdat die nutteloos kunnen kwetsen, bijvoorbeeld, of onvermijdelijk misbegrepen zullen worden, of een moeizame verzoening zullen saboteren. MUZIEK Op deze wijze gebruikt is het vrije woord een bron van hoop, eigenlijk de allerbelangrijkste bron van hoop, voor onze maatschappij en voor onze wereld. Het is door eerlijk met elkaar te praten, door naar elkaar aandachtig te luisteren, over alle grenzen heen, tegen alle vooroordelen en cordons sanitaires in, dat we gedwongen worden onze beweringen te ondersteunen en onze stellingen te rechtvaardigen, dat we verplicht worden om te trachten aan te tonen dat wat we zeggen waar is en wat wij eisen fair. Schijnheiligheid kan daarin een rol spelen. Maar ook dat kan helpen. En er is geen andere weg. De weg van het woord dat men tot anderen richt nadat men naar hen heeft geluisterd, om begrepen te worden, om te overtuigen, ongebonden maar beheerst, verantwoordelijk maar vrij. De Arkprijs van het Vrije Woord 2011 voor Philippe Van Parijs. Eerder in de uitzending gingen we naar Vrijzinnig Mechelen. Reacties en vragen kunt u kwijt op onze redactie. Die vindt u via de website van de HVV: <www.h-vv.be>. Doorklikken als u het allemaal nog eens wilt beluisteren. En dan ook nog even dit meegeven: morgen is er in de KVS in Brussel een studiedag over de "Kritiek van de utopische verbeelding", over de oorsprong, de visies en de huidige betekenis van het utopisch denken. Met bijdragen van onder meer Hubert Dethier, Jef Van Bellingen en Willem Elias. Maar ook met Abdelaziz Labib van de Universiteit van Tunis, vooral interessant gezien de actualiteit van de Arabische lente. Morgen in de KVS Brussel dus vanaf 9.00 uur. Meer info ook via <www.demens.nu>. Volgende week heeft FS het met Hubert Dethier trouwens over Kierkegaard en bladert hij in het recente Vrije Woord-blad. Volgende week maandag dus, meteen na de nieuwsflash van 20.00 uur op Radio 1. Nog een fijne avond en graag tot dan. Dáág. |
