Opname:          17.09.09

Uitz.:                21.09.09

Samenst. :        KVD / VW

Muziek:

10”       Signe                          E. Clapton       E. Clapton       9 45024-2

30”       El Fraol                        C. Santana       C. Santana       07822 19080 2

1’30      Mysore Monsoon         P. Joshua         P. Joshua         PJ 06088

15”       Words for Tsipora        Z. Seewald       Z. Seewald       TZ 7198

Goedenavond en welkom bij HVW, met daarin twee bijdragen. Straks heeft Viona Westra het over de duurte van onze energie en de uitverkoop van de Belgische energie aan buitenlandse concerns. U weet maar best wat er allemaal steekt achter uw energierekening. Maar we praten ook met Eva Vergaelen. “Thuis in de islam” is haar levensbeschouwelijke outing in boekvorm, want van vrijzinnige humanist en leerkracht zedenleer kwam zij tot de islam. Geen bekering, zegt ze zelf, maar wel een verrijking. Eva Vergaelen, dus. En daar beginnen we mee.

‘Op 8 juni 2004 herkende ik mijn geluk. Het was geen toeval. Allah plande het zo, en ik las Zijn poëzie, speelde met de letters en danste op het ritme. Ik voelde de klanken trillen in mijn lichaam en ziel. God gaf me het licht om mijn eigen gedicht te lezen.

Waarom koos ik voor de islam? Alleen de vraag is al gehuld in het rationele dogma. Alsof ik ging winkelen en de pluspunten afwoog tegen de minpunten. Ik koos niet, Allah opende mijn hart. Ik geloof niet uit schuldbesef of boetedoening, in de islam bestaat dat concept niet. Ik geloof uit liefde voor de puurheid, voor de schoonheid van geluk, voor de levenskracht die bruist in de goddelijke woorden van de Koran.’

Eva Vergaelen met een stukje uit “Thuis in de islam”, haar levensbeschouwelijke outing: van overtuigde atheïste naar bewuste moslima. “Thuis in de islam” beschrijft haar reis naar en ontmoeting met God en de verrijking van haar levensbeschouwing door de Koran en de islam. Een merkwaardige overstap, want van een vrijzinnige, voormalige lerares zedenleer zou je dat niet meteen verwachten.

Eva Vergaelen is een meisje uit de Vlaamse Kempen, is gehuwd met een Egyptenaar en heeft twee kindjes. Dat ze nu een moslima is, merk je amper, want ze draagt geen schoudergewaden, geen sluier, maar wel een comfortabele jeans en vlotte kledij. Ze leest en interpreteert de Koran op een eigen manier, ziet de islam als een bron van bevrijding van de vrouw en doet de rituelen op haar manier mee. Zij noemt de kracht achter de Koran een goddelijke ingeving, Mohammed een doorgeefluik. Allah is geen persoonlijke God voor haar, maar ze heeft wel een eigen godsbegrip. Wij begonnen met de vraag of ze dat en de titel van haar boek wat kan uitleggen.

Als kind hebben mijn ouders mij nooit over God gesproken, want die bestond bij ons niet, maar altijd had ik wel een soort besef van een oerkracht die overal achter zat. Daarom zeg ik ook dat ik ben thuisgekomen in de islam, want op een bepaald moment heb ik dat hervonden. Ik heb het gevoel van: elk kind wordt geboren met dat ‘godsbesef’, tussen aanhalingstekens, of het besef van een oerkracht of van een universele kracht. Afhankelijk hoe je wordt opgevoed en in welke richting, krijg je dat mee of net niet. En bij mij is dat dus echt een thuiskomen. Op een bepaald moment heb ik dat hervonden. En daarom: “Thuis in de islam”.

Heel wat mensen zullen zeggen: ‘Het is een vorm van bekering, uiteindelijk.’ Maar jij spreekt niet graag over ‘bekering’, hé? Je noemt het een thuiskomen.

Ja, inderdaad. Bekering voor mij houdt in veranderen. Be-keren, veranderen, keren. En ik ben niet veranderd. Ik ben nog altijd Eva. Ik voel mij verrijkt. Dus ik voel mij ook rustiger en ik hou nog altijd van het zoeken. Ik geloof niet dat ik de waarheid ken, ik geloof niet dat er een ‘waarheid’ bestaat. Maar ik zoek niet meer om te vinden. Ik zoek om te genieten. Dat is het verschil, denk ik.

Hoe moet ik mij jouw godsconcept nu eigenlijk voorstellen?

Voor mij is God een kracht. Het heeft niets menselijks. Dus, bijvoorbeeld ook in de Koran zijn er 99 namen voor God. Dat zijn allemaal namen die enorm veel omvatten. Want dat betekent eigenlijk dat je het niet kunt vatten. Begrijp je? Het gaat verder dan wat wij ons kunnen voorstellen. Ik vergelijk het soms met een enorme octopus die over het alles heerst of, ja, uit liefde ons ook een beetje omvat met zijn duizenden armen. En voor mij is God misschien, om het poëtisch te zeggen, de kracht achter de big bang. Dus, ik geloof ook wel in de evolutietheorie, dat we allemaal zijn ontstaan uit die ene cel. Maar wie heeft die ene cel gecreëerd? Dat moet een kracht geweest zijn. En voor mij is dat eigenlijk God.

Is het een troostend concept? Is het iets waarop je kunt terugvallen als het moeilijker gaat in je leven of zo?

Ik moet ook zeggen: als atheïst was ik ook heel gelukkig en als moslima ben ik ook weleens ongelukkig. Dus het is niet dat ik op zoek ben gegaan naar iets wat mij troost kon bieden, want ik was niet verdrietig. Het is natuurlijk wel een soort zekerheid, een bron van eeuwige liefde, zou ik zeggen.

Je vindt God natuurlijk vooral terug in de lectuur van de Koran in dit geval. Ik heb begrepen dat jij daar eigenlijk ook Arabisch voor hebt moeten leren. Hoe lees je uiteindelijk die Koran?

Wel, je hebt twee vormen van lezen, hé. Je hebt lezen om te reciteren, dus dat is eigenlijk het poëtische van de Koran. De Koran is een prachtig gedicht, om het zo te zeggen. En het is heel mooi om het te horen, het is heel mooi om het zelf te kunnen lezen. Dat is een soort van spirituele oefening. Dan heb je het lezen om te begrijpen. En daarvoor moet je inderdaad Arabisch kunnen. Vertalingen raken daar niet aan, dat zijn slechts wegwijzers. En het lezen om te begrijpen, ja, dat is ongelooflijk moeilijk, want door al die eeuwen heen, sinds het begin van de islam, zijn er verschillende interpretaties geweest. Je kunt de Koran op een zwart-witmanier lezen, wat heel veel wahabieten in Saudi-Arabië doen, of wat ook heel veel islamhaters in het Westen doen. Maar je kunt de Koran ook interpreteren in zijn context en in zijn evolutie. Want de Koran zelf evolueert ook.

Je kunt die Koran inderdaad op verschillende manieren lezen. Sommige mensen zeggen: ja, maar jij leest die selectief. Je haalt eruit wat je er zelf uit wilt halen. Is dat een terechte aantijging?

Nee, want ik denk dat je de Koran in zijn geheel moet lezen. En mijn kritiek op mensen die heel zwart-wit lezen is net dat zij dat niet doen. Dat zij net dingen eruit halen die hen passen in hun rigiditeit. En ik denk, als je kijkt naar de geest van de Koran, dat is een heel emancipatorische geest en dat is een schoonheid, liefde, warmte, verantwoordelijkheidszin. Ja, het opnemen voor de zwakkeren. Het komt daar allemaal in tot uiting.

Er staan ook een heleboel minder fraaie passages in de Koran, die aanzetten tot haat, onverdraagzaamheid. Je hebt een hoofdstukje gewijd aan de jihad, om uit te leggen uiteindelijk wat daarmee bedoeld wordt en hoe dat jij dat interpreteert. Maar dit zijn toch minder fraaie passages?

Jihad betekent een strijd. Maar dat betekent niet Heilige Oorlog. Oorspronkelijk is jihad een inzet, ik zet mij in. Bijvoorbeeld, ik heb morgen een examen en ik zet mij daarvoor in. Dat is ook een jihad. Maar uiteraard, ja, godsdienst kan misbruikt worden, hé. Zoals ik al heb gezegd, kan het een gevaar zijn. Het kan voor mensen een bron zijn om te genieten van het leven en van de schoonheid, maar het kan voor andere mensen een bron zijn om destructie te zaaien. En dat gebeurt. Dat gebeurt zeer zeker in deze tijden. Maar als je kijkt naar de geleerden vanaf het begin van de islam, zijn er altijd hele wetenschappelijke discours geweest over hoe we bepaalde verzen in de Koran moeten interpreteren. En over heel veel verzen is er nooit een consensus geweest.

Uiteindelijk word je nu toch wel ergens gezien als een vertegenwoordigster van de islam. En die wordt in het Westen toch niet altijd zo open, zo enthousiast onthaald. Hoe ga je daarmee om?

De haat die er momenteel bestaat tegen de islam, is er zowel bij moslims als niet-moslims, dus ook moslims kunnen de islam haten. Ik bedoel dan mensen zoals de taliban, die haten de islam, die haten het leven. In het Westen is daar een haat die ik heel angstaanjagend vind. En ik vind die net zo enggeestig als die interpretatie van nu, neem maar de taliban. Want wat doen de moslimhaters of de islamhaters in het Westen? Zij gaan net zoals de taliban die verzen uit de Koran halen die in hun kraam passen om haat te strooien. En de taliban creëren die haat tegenover niet-moslims, de moslimhaters hier creëren die haat tegen moslims. Voor mij zijn die beide interpretaties even rigide en even gevaarlijk. En natuurlijk interpreteer ik die Koran op een open en subjectieve manier. Maar dat is ook de bedoeling.

Je bent vrijzinnig-humanistisch opgevoed. Ik kan mij inbeelden dat je ouders en je omgeving in het algemeen toch wel op een zeer verraste manier gereageerd hebben op jouw ‘bekering’, tussen aanhalingstekens dan.

Wel, in eerste instantie waren de meeste mensen wel gechoqueerd en sommigen waren ook verdrietig. Dat vind ik dan weer jammer, want ik ben opgegroeid met heel veel openheid. Ik denk dat dat ook de kern is van vrijzinnigheid, dat je open bent. En dan vond ik het zo jammer dat er heel wat vrijzinnigen plotseling hun vrijzinnigheid als de enige waarheid zagen en als een dogma, eigenlijk van: zo moet het en zo, en het kan niet anders. En jij bent nu een verraadster. Dat heb ik echt letterlijk gehoord van een aantal mensen. Ja, dus. Kijk, dogma’s heb je in alle filosofische of religieuze overtuigingen. En ik denk dat je in elke overtuiging ook openheid kunt hebben. De reacties bij enkele vrijzinnigen waren net zo fundamentalistisch of extremistisch als de reacties van moslims die vinden dat ik te verwesterd ben.

Je geeft nu ook eventjes enkele vrijzinnig-humanistische waarden aan. Kun je nog altijd, in eer en geweten om het zo te noemen, zeggen dat je ook vrijzinnig bent? Blijft er nog iets over van die vrijzinnigheid?

Ja, vrijzinnigheid in de zin van: respect hebben voor anderen en openheid, uiteraard. Ik ben niet veranderd ik ben nog altijd diezelfde Eva die gelooft in die waarden. En ik herken die waarden, ik vind die ook terug in de Koran. Voor mij is het enige dat er veranderd is, dat er iets is bij gekomen. Ik ben nog altijd humanistisch met een godsbesef.

Eva Vergaelen, humanistisch met een godsbesef. Dat kunt u allemaal nog eens rustig nalezen in “Thuis in de islam”, uitgegeven bij Meulenhoff/Manteau. Zo meteen is er de bijdrage van het VF, maar eerst muziek.

“Mysore Monsoon”, en dat is muziek van Prem Joshua en Chintan. Die brengt ons bij de bijdrage van het VF. Viona Westra heeft het over de duurte van onze energie en de uitverkoop van de Belgische energie aan buitenlandse concerns.

Dat was nog de bijdrage van het VF. Eerder in de uitzending hadden we een gesprek met Eva Vergaelen over “Thuis in de islam”. Uw vragen en bedenkingen kunt u kwijt op onze redactie en die vindt u aan de Lange Leemstraat 57, 2018 Antwerpen. Telefoneren kan op het nummer 03 233 70 32. En verder is er ook de website. Daarvoor surft u naar h-vv.be.

Wij gaan eruit met “El Farol” van Santana, maar volgende week zijn we er weer. FS heeft dan aandacht voor “Het andere boek” en praat met Willem Elias over “Het Zelfde en het Andere: humanisme stilstaand verbeeld”, een tentoonstelling die u zeker niet mag missen. Volgende week maandagavond op Radio 1 meteen na de Nieuwsflash van 20.00 uur. Graag tot volgende week. Daaaaag.