| Europa direct - Boeddhisme |
|
HVW 18.04.2011: WF "Europa Direct" / Boeddhisme Opname: 14.04.2011 Uitz.: 18.04.2011 Samenst.: KVD/FS Muziek: 0'45" Signe E. Clapton E. Clapton 9 45024-2 1'30" Europa C. Santana C. Santana 472641 2 3'43" Ferny Hill M. Molloy/S. Keane The Chieftains 74321 25167 2 1'30" The Sacrifice M. Nyman M. Nyman 0777 7 88274 2 9 Goedenavond en welkom bij HVW. Straks heeft FS een gesprek met Frans Goetghebeur over zijn boek "Onzichtbaar aanwezig. De stille kracht van het boeddhisme". Maar eerst neemt het WF u mee naar Europa en Europa Direct Antwerpen. Het WF gaat Europees. Of tenminste, het wil Europa bekender maken. Maar is dat wel nodig, vroegen wij ons af. Willemsfonds West-Vlaanderen vindt alvast van wel en plant samen met Europa Direct enkele exclusieve activiteiten om Europa nog dichter bij u te brengen. Wij pikken er alvast deze uit: op 7 mei is het "Feest van Europa" en dan zet Europa de deuren open. Het WF krijgt dan een exclusief bezoek aan het Europees Parlement in Brussel. Mét een wandeling door de Europese wijk. En daar kunt u ook bij zijn. Straks meer daarover, maar eerst krijgen we van Jeroen Jochems een rondleiding door Europa Direct Antwerpen. Een goede manier om enkele krachtlijnen van Europa op een rijtje te zetten en meteen ook Europa Direct beter te leren kennen. Want met een aanbod van artistieke en rondreizende tentoonstellingen, brochures, rondleidingen, lesmateriaal en educatieve simulatiezittingen. En nog veel meer. "Ik ben Jeroen Jochems, projectcoördinator van Europa Direct Antwerpen. Ik werk hier drie jaar en ben verantwoordelijk voor de projecten. Dus activiteiten zoals lezingen en debatten. Alles wat met de EU te maken heeft." *** "Wij maken deel uit van een informatienetwerk van de Europese Commissie. Van Griekenland tot Finland tot Groot-Brittannië, Spanje… overal in de EU vind je die Europa Directcontactpunten terug. Wij zijn een vraag-en-antwoorddienst over Europa en organiseren zelf activiteiten om Europa dichter bij de burger te brengen. In België werkt de commissie samen met de provinciebesturen. Van hen krijgen we de meerderheid van onze middelen en de Europese Commissie subsidieert." Jeroen Jochems van Europa Direct Antwerpen. Maar Europa Directinformatiepunten vind je dus in elke Belgische provincie, want ondersteund door de provincies. Met uiteraard heel wat activiteiten rond Europa. Wij kregen alvast een voorsmaakje van Jeroen Jochems met een rondleiding door Europa Direct Antwerpen en pikten er heel wat info op over Europa. Een montage van ons bezoek... "Wij zijn hier in Europa Direct. Wij zijn een informatiebureau voor de EU. U ziet dat we hier brochures hebben, didactisch materiaal voor het onderwijs, alles wat met de EU te maken heeft. Voor alle beleidsthema's van Europa kun je hier terecht. Op dit moment staat hier in de inkomhal ook onze reizende tentoonstelling opgesteld. U ziet hier twee modules, u kunt even meewandelen… We hebben die tentoonstelling laten aanmaken voor het Belgische EU-voorzitterschap vorig jaar, maar ze blijft ook nu in 2011 nog verder rondreizen. Ze legt uit hoe Europa ons leven beïnvloedt. Want zonder dat we dat vaak beseffen, heeft Europa echt een impact op ons dagelijkse leven. We denken vaak dat het iets ver van ons bed is, maar eigenlijk werkt het vlak bij ons bed. Daarvan hebben wij tal van voorbeelden in die tentoonstelling gestoken. Het Europese overschrijvingsformulier bijvoorbeeld. Of dat er ieder jaar een culturele hoofdstad is, die dan gesubsidieerd wordt door de EU. Op die manier trachten wij het brede publiek te bereiken. Zoals Europa in het nieuws komt, is het vaak: 'De regeringsleiders hebben dit beslist, of dat…' Of: 'Er is geruzie geweest.' Of: 'Ze komen niet overeen.' Problemen met de euro. Dat lijkt vaak heel ver van ons bed, maar er zijn concrete realisaties. Ik neem er nog een voorbeeld uit: in januari is er beslist dat er een universele adapter moet komen voor alle gsm-types. En dat moet dan weer het technologische afval verminderen. Dat is ook een beslissing geweest van de Europese Commissie." *** "Hetgeen hier dagelijks plaatsvindt in ons centrum dan, dat zijn de rondleidingen voor de lagere school. Dus voor elf- tot twaalfjarige kinderen. Zij krijgen hier aan deze grote kaart van de EU uitleg over de instellingen, uitbreidingen en geschiedenis van de EU. En ze spelen ook een rollenspel. Ze spelen in een andere ruimte hiernaast Europese ministerraad. In die ruimte hebben we allemaal vlaggetjes opgesteld van alle landen. En dan zijn ze Europese minister, eigenlijk minister van hun lidstaat in de ministerraad afgevaardigd. Zij zijn minister van Gezondheid en ze beslissen of een frisdrankenautomaat mag op school of niet. En in een andere ruimte, die ik dadelijk zal tonen, spelen ze Europees Parlementslid. Daar leren ze hun eigen mening te verdedigen. Ze moeten de mening van de burger vertegenwoordigen. In de ministerraad moeten ze de mening van hun lidstaat vertegenwoordigen. Dat is een groot verschil." *** - Nog een andere zaal waar we nu in staan. Dit lijkt wel een simulatie van een Europees parlement om het zo te zeggen… Het is wel een beetje kleiner, hé. Maar toch wel heel gezellig. Toch eventjes uitleggen waar we nu staan. "We staan nu in de voormalige provincieraadzaal van de provincie Antwerpen. Tot begin jaren tachtig vond hier de provincieraad plaats. In de banken zaten de provincieraadsleden. In die stoel zat de gouverneur. Bovenaan de pers en het publiek. En als we ons omdraaien, in die hoek bovenaan zat de koning als hij de provincieraad kwam bijwonen. De zaal is gebouwd eind negentiende eeuw naar het ontwerp van de architect Eugène Gife. Daarom noemen we de zaal ook nu nog de Gifezaal. In 1993 is deze zaal gerestaureerd voor Antwerpen culturele hoofdstad van Europa. En in 1998 kwam de oproep van de Europese Commissie om Infopunt Europa op te richten. In België was die oproep gericht aan de provinciebesturen. In Antwerpen heeft men in 1998 met deze locatie gereageerd toen dat hier onder de naam Infopunt Europa werd geïnstalleerd. En dan is het in 2005 van naam veranderd naar Europa Direct. We hebben achter ons daar de Europese vlag. De vlag van de EU. Die hangt hier altijd bij onze activiteiten. We hebben ook de vlag van Antwerpen Europese Jongerenhoofdstad. Want Antwerpen is in 2011 de hoofdstad voor de jongeren in Europa. De zaal gebruiken wij ook voor debatten over Europese thema's, lezingen, infosessies over Europese subsidies. Want de provincie Antwerpen heeft zelf ook een heel groot aandeel in het distribueren van Europese subsidies." *** - Europa wordt vooral gezien als een gigant, die bezig is met sociaal Europa proberen te zijn, economische en ecologische maatregelen te nemen. Het WF is een culturele vereniging. Nu, men merkt eigenlijk niet zo gemakkelijk van Europa dat dat ook cultureel actief is. "Ik denk in de eerste plaats aan subsidies. Er is een aparte thematische subsidielijn, die Programma Cultuur heet. Wij organiseren ook hier in Europa Direct jaarlijks infosessies rond die programma's. Programma Cultuur keert jaarlijks terug. Daarvoor komt meer en meer interesse uit onze provincies. In mijn geval dan uit de provincie Antwerpen. Bij dat programma wordt de mobiliteit van kunstenaars en van kunstwerken ondersteund. Internationale mobiliteit, dus dat een kunstenaar kunstenaars kan leren kennen in Italië, in Spanje, in Hongarije. Dat er uitwisselingen mogelijk zijn, ook van kunstwerken. Op die manier probeert de EU wel cultuur te ondersteunen." - Europa heeft misschien ook belangstelling voor het multiculturele karakter precies van Europa, want dat lijkt toch alsmaar toe te nemen. Zijn er ideeën binnen Europa om ook daar regelgevend op te treden ofwel die multiculturele vormgeving nog te stimuleren? "De leuze of het motto van de EU luidt: 'Eenheid in diversiteit'. Of: 'In verscheidenheid verenigd'. Dat probeert men altijd te ondersteunen, vooral via die subsidieprogramma's. We willen de interculturele dialoog bevorderen. Dus dat mensen, Europese burgers deelnemen aan uitwisselingsprogramma's zodat men elkaar leert begrijpen, zodat de ene Europeaan een realistischer beeld krijgt van de andere." - Men kan in dat verband natuurlijk ook denken aan minderheidsgroepen, hé. Ik denk bijvoorbeeld aan de bescherming van de Romazigeuners. Dat zijn toch ook wel culturele groepen die bedreigd worden op een of andere manier. Daar heeft Europa toch ook wel een houding aangenomen, dacht ik. "Ja, vooral het EP heeft naar aanleiding van de problemen in Frankrijk dan wel scherp gereageerd op het beschermen van die minderheid. Dus dat is een heel belangrijke waarde voor de EU. Absoluut." *** - Het WF is levensbeschouwelijk vrijzinnig. Heeft Europa belangstelling voor de levensbeschouwingen binnen de EU? "Er moet zeker plaats zijn voor godsdienstvrijheid zolang het niet uitmondt in extremisme. Daar is men ook zeer voor op zijn hoede. Er is inderdaad ooit een probleem geweest met het opnemen van het christelijke geloof in de Grondwet. Die grondwet is er uiteindelijk nooit gekomen. We hebben nu wel het verdrag van Lissabon als een soort van uitloper daarvan, maar daarin is dat niet meer teruggekomen." - De scheiding van kerk en staat. Dat leeft toch nog altijd binnen Europa? "Absoluut. Bij de uitbreidingen van de EU moeten de landen aan bepaalde voorwaarden voldoen: een democratisch besluitvormingssysteem, men moet respect hebben voor de mensenrechten, gelijkheid tussen man en vrouw. Maar daar komt ook nog veel meer bij kijken. Dat zijn twee zaken die wij vaak belichten. Dat is ook belangrijk. De doodstraf moet ook afgeschaft worden, mag niet bestaan. Maar er is ook nog veel meer werk aan de winkel voor sommige lidstaten, toekomstige lidstaten dan. Men moet zich volledig aanpassen aan de interne markt die al bestaat in de EU. Dus economisch de markt voorbereiden op toetreding. En men mag geen te grote overheidsschuld hebben, geen te groot begrotingstekort. En men moet al de wetgeving die nu al bestaat in de EU ook omzetten in nationale wetgeving. Op dat vlak hebben sommige lidstaten, toekomstige lidstaten ook, nog heel veel werk aan de winkel." Tja, nog heel veel werk aan de winkel, dus. En dat kunt u zelf ervaren op 7 mei. Want dan is het "Feest van Europa" en organiseert het WF een daguitstap naar het Europees Parlement. Met achteraf een wandeling door de Europese wijk. Met toch een beetje een voorkeursbehandeling. Inschrijven kan tot 20 april via < Dit e-mail adres is beschermd door spambots, je hebt Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken >. Later op het jaar organiseert het WF nog activiteiten rond Europa en meer info vindt u op <www.willemsfonds.be>. En voor Europa Direct surft u naar <europa.eu>. Zo meteen Frans Goetghebeur bij FS. Maar eerst muziek. En dat doen we met "The Sacrifice" van Michael Nyman… Onlangs verscheen van Frans Goetghebeur een nieuw boek, "Onzichtbaar aanwezig. De stille kracht van het boeddhisme". Met die titel wil de auteur zeggen dat het boeddhisme niet voor zichzelf opkomt, niet de bedoeling heeft zichzelf te verdedigen, of anderen lastig te vallen of te overtuigen. Nochtans is het boeddhisme aanwezig. In zowat alle sectoren van de samenleving weerklinken tegenwoordig boeddhistische echo's. Over wat gaat het dan, en ik neem daarbij aan dat het niet gaat om mode of reclame? "Wel inderdaad, het is een beetje paradoxaal! Je zou kunnen zeggen: is het nu onzichtbaar of is het overal aanwezig? Maar het is beide. Ik heb het ook niet over boeddhisme light. Dat is de versie van boeddhisme zoals je dat in allerlei winkeltjes kunt tegenkomen: allerlei spulletjes, die van ver zowat neigen naar boeddhisme, en hier en daar wat esoterische vage verklaringen over een en ander. Dat is het niet! Wij zien dat de Boeddha eigenlijk een verhaal voorstelt voor moedige krijgers. Hoe kun je namelijk met je eigen demonen omgaan? Hoe kun je ten strijde gaan en die overwinnen? Dat is het boeddhisme waarover we het hebben. De vrijheid waarover het boeddhisme spreekt, bestaat erin los te komen van vertroebelende emoties, woede bijvoorbeeld, los te komen ook van fragmentarische visies op de werkelijkheid en los te komen van gevaarlijke mythes. Wij hebben zo een aantal mythes, hé. Wij denken bijvoorbeeld dat de natuur een mechanisme is, onuitputtelijk is. Wij denken dat je door te consumeren altijd gelukkiger wordt. Dat zijn van die typische mythes en fragmentarische visies die verband houden met een verkeerd zicht op de werkelijkheid. Dat is, denk ik, net het punt waar je kunt zeggen: tiens, dat sluit naadloos aan bij een tijdgeest, en daarom vinden we dat terug in heel wat sectoren. Ik denk bijvoorbeeld aan het bedrijfsleven. Er zijn nogal wat boeken over spiritueel leiderschap, over changemanagement en dat soort zaken. Die hebben allemaal te maken met een globale visie op de werkelijkheid. Dus de werkelijkheid niet door interpretatieschema's bekijken die de jouwe zijn, maar proberen om zo objectief mogelijk die werkelijkheid te benaderen. Dat is een eerste voorbeeld. Een ander voorbeeld is dat je in heel wat bewegingen merkt dat er iets aan de gang is, zoals bij internet. Er is niemand die internet uitgevonden heeft. Internet groeit. En dat groeit aan de hand van bepaalde dynamieken die geen goeroe, geen leider nodig hebben. Boeddhisme legt ook zeer sterk de nadruk op iets in die trant. In heel wat boeken over internet bijvoorbeeld, over opensourcenetwerken, en de manier waarop dat ons denken beïnvloedt, kun je heel gemakkelijk sporen terugvinden van boeddhistische redeneringen. In verband met niet-ik en dat soort zaken. Ik vind het zeer boeiend om in een andere taal, ver van het boeddhistische jargon, zaken terug te vinden die blijkbaar wijzen op het feit dat boeddhisme een aantal tendensen ondersteunt die werkelijk kernschetsend zijn voor de tijd waarin we leven. Ook in de moderne kunst bijvoorbeeld is dat overduidelijk: mensen als Monet, van Gogh, Gauguin, Kandinsky, Brâncuşi, Duchamp, John Cage en zo, dat zijn allemaal mensen die op een of andere manier iets met boeddhisme hebben gehad. Maar ze gaan dat niet afficheren. Als je de biografie leest van die mensen, dan zie je dat wel. Dat vind ik wel bijzonder boeiend. De tendensen nu om in de wetenschap, vooral de cognitieve wetenschappen en neurobiologie bijvoorbeeld, te werken met een thema zoals neuroplasticiteit, dat komt regelrecht uit het boeddhisme. Vandaar dat ik meen te mogen zeggen dat die komst van het boeddhisme naar het Westen, en die osmose met de westerse cultuur werkelijk zonder schokgolven zijn kunnen gebeuren. Dat is boeiend!" - In je boek noem je het boeddhisme een humanistische filosofie en psychologie. Een levensfilosofie ook met een spirituele dimensie die ook vrijzinnigen weet te boeien! "Het is mijn stokpaardje! Al vijftien jaar lang, en ik probeer dat in de ateliers en in de huizen voor vrijzinnigheid ook duidelijk te maken. Die niet-theïstische spiritualiteit van het boeddhisme is volgens mij bijzonder interessant en kan vrijzinnigen vrijwaren voor de vrees dat je, zodra je het over spiritualiteit hebt, als een paard van Troje het idee van een God mee moet importeren. Dat is dus niet nodig in het boeddhisme. Het is een duidelijke, wereldlijke, seculiere moraal die niet steunt op revelatie en die ook niet gestructureerd is rond het theïstische fundament van één God, van één absolute waarheid. Ik hoorde op "Mind the Book" professor Vermeersch zeggen dat hij van in zijn jonge jaren al op zoek is naar de waarheid. Ik vond dat zo bijzonder, want in het boeddhisme heb je niet dé waarheid. Wij werken met twee waarheden, de relatieve waarheid en de ultieme waarheid. Daar zit iets interessants voor de kennisleer, voor de filosofie, voor de ethiek, en iets wat gemeenschappelijk is met het vrijzinnig humanisme, maar met een spirituele dimensie. Wij gaan ook vrij onderzoek, de autonomie van het individu, rechten van de mens en zo, allemaal mee opnemen. Wij zijn een niet-confessionele filosofie. Het is op basis van die wetteksten dat we de erkenning gevraagd hebben. Dat zijn elementen die volgens mij zorgen voor een gemeenschappelijk terrein. Voor mij is de as boeddhisme-humanisme de as van de toekomst, om allerlei redenen. Vandaar dat ik denk dat die combinatie spirituele filosofie wel klopt. Spiritueel wijst dan op het feit dat er ook iets aan toegevoegd mag worden wat verband houdt met de ervaring van verbondenheid, die dus gaat in de richting van een religie, maar niet religie als een dienst aan een god, maar een religie als een diepe ervaring van de eenheid die aan de basis ligt van alles wat bestaat." - Het woord is gevallen, spiritualiteit, en daarbij gaat het, schrijf je, om een algemeen menselijke geestesgesteldheid die aanwezig is in elke religie, in elke filosofische of spirituele traditie. Maar wat betekent spiritualiteit voor jou? "Ik heb daar zelf zo'n definitie voor gemaakt: 'de onuitputtelijke drijfkracht waardoor je geen enkele reden ziet om niet enthousiast te blijven verder werken en te blijven timmeren aan de weg en alle levende wezens zo kunt blijven voorthelpen zonder moe te worden, zonder ontgoocheld te raken, in wat voor omstandigheden ook'. Dus het is iets wat losstaat van hoop, van vrees, van verwachtingspatronen en zo, en iets wat een diepe kracht in de geest aanboort. Daarom denk ik dat we hier te maken hebben met iets wat net verdergaat dan het sociale engagement dat je in het humanisme vindt, maar met spiritualiteit te maken heeft." - Frans Goetghebeur, tot slot een persoonlijke vraag: als jongeman kwam je toevallig, of misschien was het niet zo toevallig, in contact met het boeddhisme. Je hele verdere leven werd erdoor getekend. Maar nu, schrijf je in de epiloog van je boek, sta je op de drempel van een nieuwe periode. Ook jij wilt nu onzichtbaar worden! "Grote stilte! Haha! Inderdaad, na drie decennia lijkt het mij goed om uit de spotlights te verdwijnen, te leren mijn mond te houden ook en naar binnen te kijken én vast te stellen dat daar nog heel veel ontmijningswerk te doen is. Dus daar ga ik maar aan beginnen ook. Er zijn ook allerlei ervaringen in mijn leven die mij ertoe gebracht hebben om in te zien dat het nu tijd is om de wijsheid van het hart te gebruiken, en daarvoor moet je niet grote initiatieven op het getouw zetten. Ik denk dat het ook niet meer nodig is dat ik vergaderingen voorzit, aan de kar trek, grootse zaken uit de grond weet te stampen. Die zelfwerkzaamheid in de instituten, in de nationale en internationale organisaties, waar ik een steentje heb bijgedragen, die is aanwezig. Dus laat de cybernetica maar draaien, denk ik dan bij mezelf. Het is nu tijd, gezien mijn leeftijd ook, om mij voor te bereiden op de fundamentele confrontatie, namelijk wij lopen allemaal heel hard, maar die eindstreep is voor iedereen dezelfde. Hoe ga ik dat beleven? Ben ik daar klaar voor? Dat zijn allemaal zaken die meespelen. Dus wat ik zal doen, is vanaf nu onder een deknaam publiceren. Er zitten nog een paar boeken in mijn hoofd, maar dat zal onder een deknaam zijn. En verder in stilte verdwijnen en kijken of ik nog beschikbaar kan blijven, maar dan werkelijk op deze manier." Dat was nog Frans Goetghebeur bij FS. Uw bedenkingen daarbij kunt u kwijt op onze redactie. Telefonisch op 03-233.70.32. En via de website: <h-vv.be>. Doorklikken als u het eerst nog eens wilt beluisteren. Wij gaan eruit met The Chieftains op de achtergrond, maar volgende week zijn wij er weer. FS heeft het dan over het Vrijzinnig Archief Karel Cuypers. En de bijdrage van het VF gaat over "De Wandelende Jood" van August Vermeylen. Viona Westra praat erover met Herwig De Weerdt. Volgende week maandagavond, meteen na de nieuwsflash van 20.00 uur op Radio 1. Fijn dat u bij ons was. Dáág. |
