Uitz.: 28.04.08

Opn.: 24.04.08

Real.: KVD / FS

Eleonore Vigenon over Jef Geeraerts

Beginindicatief --

Goedenavond luisteraar en welkom in HVW. Vanavond hebben we een gesprek met Eleonore Vigenon, de echtgenote van Jef Geeraerts, die onlangs het boek “De spoken van Jef Geeraerts” publiceerde. Maar we starten met het feest van de vrijzinnige jeugd. KVD ging ervoor naar Tienen.

KVD

MUZIEK

Onlangs publiceerde Eleonore Vigenon, echtgenote van Jef Geeraerts, het boek “De spoken van Jef Geeraerts”. En daarvoor heeft ze haar kelder leeggemaakt en is ze lange tijd bezig geweest met het ordenen van documenten, brieven en recensies. Het resultaat is een boek van 800 pagina’s. Maar is ze daardoor, door al dat oude materiaal, ook nieuwe dingen te weten gekomen? Eleonore Vigenon:

Ja, eigenlijk wel, want sommige dingen zijn gebeurd voor ik Jef kende. Ik had het vroeger al wel allemaal geklasseerd, maar toch ga je daar niet zo diep op in om echt al die kritieken na te kijken. Als je daar nu naar terugkijkt, dan merk je – ongelooflijk – dat er vroeger nog echt kritieken werden geschreven. Er waren ook mensen die literair keken wat een boek waard was. Dat gebeurt bijna niet meer. Je ziet dat ook afnemen. In het begin heb ik pakken documentatie en artikels en wat weet ik al niet, en nu wordt het steeds minder. Ik vind juist dat interessant, want ik heb zo veel mogelijk geprobeerd voor en tegen, en sommigen scherp tegen, of sommigen die hem de hemel in prijzen, enfin, ik heb geprobeerd van alles te brengen. De andere uitgever van Manteau zei in het begin: 'Ah, die kritieken, dat is niet nodig, iedereen heeft dat al lang gelezen.' Maar wie weet er nu in godsnaam wat er veertig jaar geleden gezegd werd over "Gangreen I"? Bijna niemand meer.

Nu, die verbazing is ook bij Jef Geeraerts zelf aanwezig, want ergens in het boek schrijft hij, naar aanleiding van literaire kritiek en het terugblikken op het verschijnen van "Gangreen I": "Dat gerenommeerde schrijvers zogenaamd serieuze dingen schrijven over een boek, bestaat nu niet meer!"

Dat is wat ik bedoel. Toen had je echt mensen met naam en die werden ook naar waarde geschat. Als die zeiden dat een boek goed was, dan waren er heel wat mensen die wisten dat het goed moest zijn. Ik heb dan ook die evolutie gezien in die kritiek van Jef doordat hij natuurlijk zijn kop erg uitgestoken had met "Gangreen I" en dat daar zo voor en tegen was en de Staatsprijs en aanslaan en wat weet ik allemaal, maar achteraf werd Jef meer bekritiseerd als persoon, werd er geschoten op zijn kop, en ging het over veel meer dan over de inhoud van zijn boeken. Dat was heel raar. Nu nog kun je dat hebben.

Het is als het ware Jef Geeraerts die zijn boeken is geworden!

Hij heeft altijd geschreven vanuit de dingen die hij zelf beleefd heeft of die hij perfect kende. Er werd in die thrillers een verhaal rond gebouwd, maar meestal waren het ook zaken die hij kende of die uit het politieke leven of zo kwamen.

In het grootste gedeelte van het boek dat chronologisch is opgebouwd rond de publicaties van Jef Geeraerts, figureren jullie samen. Naast het werk van Jef Geeraerts komt jullie relatie aan bod, maar ook vrienden en kennissen, reizen, faits divers, muziek, en dergelijke. Jullie leven samen lijkt me wel een project van levenskunst, van spiritualiteit, van heel bewust met het leven zelf bezig te zijn!

Dat vind ik dus het voordeel van een beetje later bij elkaar te komen. Jef zegt altijd: "Jij hebt mij op het juiste moment ontmoet, ik was mijn wilde haren aan het verliezen." Alhoewel ik vond dat hij nog heel wild was in het begin, maar dat trok mij wel aan. Bij het schrijven van dat boek – want ik had geen echt plan vooropgesteld, dat is zo vanzelf gegroeid – vond ik dat ik ons persoonlijke leven niet kon weglaten uit dat boek. Al onze reizen, alles wat we deden zit verweven. Ik weet bijvoorbeeld in ieder boek de fragmenten die ik bijna zelf tegen Jef zeg of die hij mij vraagt om te doen. Dus dat zat er al allemaal in en vond ik het eerlijker om ons leven daarin te mengen. Ik heb het al een paar keer gezegd, ik vind dat er ook eens een mooi verhaal mag zijn over twee mensen.

Een gegeven door het boek heen en dus ook door het oeuvre van Jef Geeraerts heen is de bepaling van het genre waarin hij zich uitdrukt. Tal van genres heeft hij meesterlijk bespeeld, maar meestal ging het toch – naar mijn bescheiden mening, en dan doe ik uiteraard onrecht aan zijn literaire kwaliteiten – om verpakkingen om aan new journalism te doen. En dat al vanaf het eerste boek, "Ik ben maar een neger"! Zelfs Jan Walravens schrijft in die zin!

Ja, Jef zegt dat ook altijd: "Ik ben in de eerste plaats een journalist." Want dat is iets wat hij zeer graag gedaan heeft. Het journalistenwerk, dus het opzoekingswerk, heeft hij altijd het liefst gedaan. Hij is verschrikkelijk nieuwsgierig en al die dingen waren aanleiding voor hem om dingen uit te gaan zoeken: hoe zit dat in elkaar, hoe is dat land, hoe werkt dat, en zo. Daaruit heeft hij die boeken opgebouwd. Dus heeft hij zijn droom van journalist en schrijver eigenlijk kunnen verenigen.

Nieuw voor mij in het boek is de bewondering van Jef Geeraerts voor Leopold Flam, van wie hij in zijn VUB-jaren de colleges filosofie volgde. Hij schrijft zelfs: "Tijdens die buitengewoon boeiende lessen heeft hij bij mij de basis gelegd van mijn bewustzijn als vrij denkend individu." Dat is niet gering natuurlijk!

Zij kwamen heel goed overeen, want Flam had eigenlijk gehoopt dat Jef bij hem assistent zou worden. Ik heb in het boek ook brieven opgenomen van Flam. Maar Jef zag dat niet zitten. Hij was daarvoor te vrijgevochten en hij was ook veel ouder dan de andere studenten, want het was zijn tweede universitaire loopbaan. Hij zag dat niet zitten, maar ook zijn vrienden, Dirk Christiaens en Roger de Neef, zeggen altijd dat Jef onder invloed van Flam zoveel meer begon na te denken over alles en dat hem dat echt zeer goed gedaan heeft.

"Ik was en bleef onzeker", schrijft Geeraerts naar aanleiding van de publicatie van "Gangreen I". Een normale, begrijpelijke houding voor een beginnend auteur, maar toch heb ik de indruk dat die houding is blijven bestaan. Ook wanneer Geeraerts al lang een gevestigde waarde was als schrijver!

Ja, ik denk dat je altijd onzeker bent, hé. En ook voor ons is dat verwonderlijk hoe er op een boek gereageerd wordt. Je kunt dat onmogelijk voorspellen. Dat is echt er zo naar gooien en altijd hopen dat je het goed hebt gedaan. Dan heb je dus mensen die systematisch alles afkeuren, en dan heb je er anderen van wie je het niet verwacht, maar die in één keer zeggen: "God, dat is een goed boek." Je hebt dat waarschijnlijk ook in die kritieken gezien. Er zijn Nederlanders die hem volgen in al zijn thrillers, en dan is er plots een thriller waarvan ze zeggen: "Ah neen, maar niet." Ook dat kun je niet voorzien. Dat is het gokspel van een schrijver.

Maar het is toch riskant om je gemoedsrust te laten afhangen van wat de recensenten schrijven. Temeer, als je ze in jouw boek allemaal op een rijtje ziet, zie je dat net het tegenovergestelde door verschillende mensen beweerd wordt!

Ik moet eerlijk bekennen dat er al veel moet gebeuren, wil je echt aan Jefs gemoedsrust schudden, want hij is iemand die al die kritieken leest; hij gaat niet zeggen dat het hem niet interesseert, maar hij leest ze allemaal. Als ik dan nog heel nerveus ben en vind dat een bepaalde recensent het niet schijnt te hebben begrepen, dan zegt hij: "Oh kom, overmorgen zijn ze dat vergeten."

In het boek schrijf je: "Er is zo weinig in ons leven samen waarin we verschillen, behalve wapens en jagen!"

Ja, paardrijden ook! Maar wapens, ik heb een afschuw voor wapens. Altijd gehad. En dan was hij een man die, ik zie dat hé, als hij een wapen vastneemt, daarnaar kan kijken hoe dat technisch in elkaar zit, of als er iemand een wapen heeft, vraagt hij of hij dat eens mag zien of vastnemen. Ik heb hem gevraagd om geen wapens in huis te hebben. Het laatste dat hij nog had, was een jachtgeweer uit Congo, maar er was die wet die nu blijkbaar nog niet in orde is, die voorschreef dat je opnieuw moest laten registreren of je geen wapen in huis had. Hij is daarvoor naar de politie gegaan, omdat ik hem zei dat hij moest maken dat hij toch wel in orde was, maar hij moest proeven afleggen, hij moest een geneeskundig onderzoek ondergaan, hij moest zijn ogen laten testen, en dat vond hij te veel. Hij vond dat zo zijn vrijheid beperken dat hij het heeft ingepakt en het gaan afgeven is, maar wel met veel hartzeer. Maar daardoor is het laatste wapen weg. En wat jagen betreft, heb ik hem ook zover kunnen brengen, ik ben gek op dieren, en ik kan een dier geen kwaad doen, en hij, hij zag graag dieren. Ik begreep nooit hoe hij dat dan kon. In Congo was dat vooral, want hier heeft hij nooit gejaagd. Hoe hij dat kon? Maar dat moet zoiets macho's zijn van 'ik kan dat'. Daarom kan ik er niet bij. Het enige dat hij nog gedaan heeft, toen ik hem kende, was die jacht op die beer. Dan heeft hij mij beloofd dat dat de laatste keer was. Maar dan keerde hij alleen naar die plek terug en heeft hij nog een tweede beer moeten neerschieten of anders was hij eraan, hé. Maar daarna, ook als vrienden hem vroegen of hij niet mee op jacht ging naar hier of daar, heeft hij nooit, nooit meer iets gedaan. Dat is toch goed, hé!

Ik vind dat heel goed, want jagen, persoonlijk, kan ik nooit een sport noemen!

Neen, neen, ik schrik altijd als ik mannen – het zijn meestal mannen, voor vrouwen vind ik het nog erger – daarvan genieten en ieder weekend zo beesten gaan schieten, dat gaat totaal mijn verstand te boven. Ik kan er geen begrip voor opbrengen. En dan moest je zien wat liefde een Jef aan de dag legt voor onze drie katten. Je zou wel weten dat hij het nooit meer zal doen.

En dat konden we inderdaad ter plekke vaststellen! Het boek van Eleonore Vigenon “De spoken van Jef Geeraerts” is een uitgave van Meulenhoff/Manteau en is te koop in de goede boekhandel. Daarmee zijn we aan het eind van HVW. Samenstelling en presentatie waren van KVD en FS. De tekst van dit programma kun je bestellen bij de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging, Lange Leemstraat 57, 2018 Antwerpen, tel.: 03 233 70 32. En over enkele weken vind je de tekst ook op www.h-vv.be. Volgende week zijn we er weer en dan hebben we het over de uitreiking van de Arkprijs van het Vrije Woord en hebben we ook een gesprek met Joris Van Parijs over Cyriel Buysse. Dit was het wat ons betreft. Nog een goede avond en graag tot volgende week!

Muziek: 10” High Heels – Sakamoto Sakamoto 262975 1’ Meditation for the celestial warriors – Kahis El’Zabar Trio El’Zabar D541