HVW - HVR
Uitz.: 30.03.09
Opn.: 26.03.09
Real.: Frank Stappaerts & Viona Westra
VF: Charles Ducal over Gaza / Ruddy Doom, Conflict en ontwikkeling
 
Beginindicatief
--
Goedenavond luisteraar en welkom in HVW. Vandaag hebben we het met Ruddy Doom over zijn laatste boek: "Conflict en ontwikkeling". Straks een gesprek met de auteur, want we starten met het VF, waar Viona Westra Charles Ducal heeft uitgenodigd in de studio.
 
VF
 
Muziek
 
Onlangs verscheen, in een redactie van Ruddy Doom, het volumineuze werk "Conflict en ontwikkeling. Overleven in de grensgebieden van de globalisering". In 25 bijdragen wordt, zowel ruimtelijk als inhoudelijk, ingegaan op zeer uiteenlopende conflicten. Toch is het boek meer dan een verzameling papers over één centraal thema. Ruddy Doom spreekt in dit verband over "een staalkaart van de opvattingen van de vakgroep studie van de derde wereld aan de UG", of ook nog over een "onderzoeksgedragslijn"! Ruddy Doom:
 
Het is duidelijk dat wij niet werken in een klassieke opvatting van één enkel axioma. Ik denk dat die periode voorbij is. Maar we proberen wel regelmatig, via discussie, een soort van onderzoeksgedragslijn op te bouwen en die staat eigenlijk op drie grote poten. Dat is één, dat je de dingen niet mag isoleren, dat je met andere woorden conflicten in de derde wereld, als je het zo kunt noemen, moet plaatsen in een geglobaliseerde context, wat meteen ook betekent dat het Noorden vaak een stuk medeverantwoordelijk is. Twee, dat we wat daar gebeurt, niet willen terugbrengen tot primordiale gedragingen, ik bedoel gedragingen die typisch zouden zijn voor een bepaalde groep, waardoor je die bepaalde groep definitief catalogeert als "de anderen". Dan krijg je natuurlijk dat soort van dingen, als je dat gaat doen: wij zijn beschaafd, wij zijn dit, en de anderen, die moet je dan desnoods maar beschermen tegen zichzelf. Wat wij als eyeopener telkens proberen aan te houden, zijn een aantal mechanismen die gemeenschappelijk zijn tussen hier en ginder. Met andere woorden, er is - whether you like it or not - één mensheid en geen tien verschillende.
 
Het boek wil verder gaan dan de besloten academische kring, het wil de samenleving en de politieke wereld uitnodigen tot debat. Het wil actie ondersteunen, het wil maatschappelijke verandering bevorderen, maar niet op basis van slogans!
 
Het is duidelijk dat wij ervan uitgaan dat wij als academici ook een maatschappelijke taak hebben. Dat geraakt een beetje op de achtergrond, denk ik, ook al omdat de vereisten die men stelt aan mensen op de universiteit, steeds meer in de richting gaan van alleen maar A1-publicaties. Wij denken dat een universiteit die gesubsidieerd wordt door gemeenschapsgelden, ook iets moet teruggeven. Nu, natuurlijk, er is een heel mooi spreekwoord dat zegt: je kunt een paard naar de rivier brengen, maar je kunt het niet verplichten om te drinken. Als die dialoog er niet komt, dan is dat niet per definitie onze schuld. Wat wij proberen te doen, is iets aan te brengen dat aan de ene kant wetenschappelijk accuraat is, en aan de andere kant verstaanbaar is, ook voor de leek. Als je natuurlijk op een zodanig niveau gaat babbelen dat je mensen op voorhand uitsluit, dan schiet je volgens mij tekort als wetenschapper. Als wetenschapper, plus als mens die leeft in de Vlaamse of Nederlandse samenleving.
 
Een van de belangrijke dingen is toch ook het belang van veldonderzoek!
 
Ik ben ervan overtuigd dat je vaak veel meer inzicht krijgt door veertien dagen met je blote poten in de modder te staan in Kivu dan het lezen van twaalf rapporten. Je moet dus niet vanuit een studeerkamer de dingen bekijken, je moet van mensen geen abstracties maken, je moet ernaartoe trekken. Dit gezegd zijnde: als je ernaartoe trekt en je hebt geen achtergrond, geen raamwerk, dan zie je ook niet wat er gebeurt. Het is dus de twee. Er is een wisselwerking tussen je veldwerk en je theoretische kennis. Je theoretische kennis verandert telkens opnieuw met je veldwerk. Opnieuw teruggaan. Vroeger zou je gezegd hebben: er is een dialectiek. Maar laten we zeggen dat we dat woord nu geschrapt hebben uit ons woordenboek.
 
In het boek lees ik dat jullie aan kritische wetenschap doen, maar kritische wetenschap dan als meer dan een lauw pleidooi voor multidisciplinariteit!
 
We hebben om te beginnen mensen met een heel uiteenlopende opleiding. We hebben economisten, we hebben mensen uit de politieke wetenschappen, historici enzovoort, maar voor ons betekent dat niet dat die allemaal zomaar vanuit hun eigen achtergrond het probleem analyseren. Wij zoeken ook naar een ander soort wetenschap. Om het heel pretentieus te zeggen, een beetje à la Wallerstein, het herdefiniëren van één globale benadering. Om een praktisch voorbeeld te geven: het is bij ons niet zo dat sociologie de studie is van het Westen en antropologie de studie van de niet-ontwikkelde volkeren. We proberen er een totaal nieuwe benadering in te krijgen omdat de feitelijkheden in de geglobaliseerde wereld ook zo wezenlijk verschillend zijn van wat er veertig, vijftig jaar geleden gebeurde. Dus je moet een nieuw instrument hebben en ook een nieuw wetenschappelijk instrument om dat te gaan ontleden.
 
Je vertrekt vanuit het bestaan van een wereldsysteem waarbinnen tijd en ruimte moeten worden geproblematiseerd. Kun je dat even uitleggen?
 
Eigenlijk was het vroeger vrij duidelijk als je het bekeek op wereldniveau. Je had een eerste wereld, een tweede wereld en een derde wereld. De tweede wereld, de Sovjet-Unie en wat errond hing, is ontploft. De derde wereld is ook niet meer die derde wereld van vroeger. Denk maar aan China, India, Brazilië. Met andere woorden, ruimte is niet iets wat alleen nog geografisch is. Je hebt binnen landen als India grote stukken die eigenlijk behoren tot het centrum van de geglobaliseerde wereld, en je hebt in de Verenigde Staten stukken die eigenlijk behoren tot de periferie. Met andere woorden, je moet telkens opnieuw gaan kijken hoe dat nu zit, niet alleen louter geografisch, maar ook functioneel. Tweede ding voor tijd. Enerzijds heb je een objectieve tijd, we zijn in 2009, maar je moet in elk van de omstandigheden opnieuw gaan kijken hoe moderniteit zich verhoudt tot traditionaliteit. In welke mate wordt traditionaliteit hervertaald naar moderniteit, in welke mate grijpen die twee in elkaar? Want het zijn geen tegenstellingen. Het zijn dingen die gehermoduleerd worden al naargelang de concrete omstandigheden.
 
Ontwikkeling kan niet zonder veiligheid, lees ik in het boek, maar zo simpel is het niet. Er bestaat ook structureel geweld, en veiligheid is meer dan de veiligheid van het Westen!
 
We hebben, denk ik, zeker na 9/11, de indruk dat veiligheid betekent veiligheid tegen terroristische aanslagen. Dit is natuurlijk nonsens. Twee, als we het hebben over veiligheid, zitten we heel vaak op het patroon van national security, het is te zeggen: het beveiligen van de strategische doeleinden die de Verenigde Staten zich voor ogen houden. Er is ook iets als voedselveiligheid, er is ook iets waarbij veiligheid betekent, zoals in de Gazastrook, overleven. Dus als je veiligheid reduceert tot één concept, namelijk veilig tegen terrorisme, dan ben je verkeerd bezig. En als je dat soort van veiligheid niet hebt, waarbij mensen niet op elk moment in een strijd geleverd zijn om barely surviving, waar haal je je ontwikkeling dan vandaan? Die komt niet uit de hemel vallen, hé!
 
De globalisering heeft geleid tot een grimmige megastad waar tegenstellingen en conflicten prominent aanwezig zijn, maar waar ook positieve mogelijkheden bestaan. Anders globaliseren, schrijf je, het kan, want het moet!
 
Ik denk dat we allereerst geen schrik moeten hebben van conflicten. Een wereld of een samenleving zonder enig conflict is een dode samenleving. Alleen moeten we zien dat we dat kunnen managen. Dat als er conflicten zijn, dat we over diverse strategieën beschikken om te beletten dat die omslaan in langdurige gewelddadige conflicten, want daar heeft niemand, denk ik, baat bij. Er is een tweede ding: die globalisering moet je niet proberen tegen te houden, want dat lukt niet en dat zou ook niet goed zijn. Er zijn natuurlijk nog enkele andere dingen die je voor ogen moet houden, namelijk: men verweet zeer terecht, denk ik, vroeger aan een bepaalde vorm van marxisme, het is deterministisch. Wel, als je voor globalisering nu gaat zeggen: TINA, There Is No Alternative, er is niets anders dan wat er nu is, dan ben je op dezelfde manier deterministisch. Je zult mij niet horen zeggen: yes, we can. Ik bedoel: dit is ook zo versleten, maar omgekeerd, als iedereen zich neerlegt bij hoe het nu is, dan ziet het er inderdaad somber uit. En dan heb ik het niet alleen over milieu, heb ik het niet alleen over hongersnoden, heb ik het niet alleen over conflicten. Als je het allemaal op een hoopje legt, als we niets doen, ook in de derde wereld, in de periferie, dan komt het op onze kop terecht en dat willen we niet. Dus we moeten er iets aan doen, we hebben gewoon geen keuze!
 
"We moeten er iets aan doen, we hebben gewoon geen keuze", aldus nog Ruddy Doom. Het boek "Conflict en ontwikkeling. Overleven in de grensgebieden van de globalisering" is een uitgave van Academia Press en is te koop in de goede boekhandel.
Daarmee zijn we aan het eind van HVW. Samenstelling en presentatie waren van VW en FS. De tekst van dit programma kun je bestellen bij de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging, Lange Leemstraat 57, 2018 Antwerpen. Tel.: 03 233 70 32. En over enkele dagen vind je de tekst ook op http://www.h-vv.be.
Volgende week zijn we er weer en dan praten we met geëngageerd kunstenaar Lebuin D'Haese en hebben we het met Gie Van den Berghe over zijn laatste boek "De mens voorbij".
Dit was het wat ons betreft. Nog een goede avond en graag tot volgende week!

Muziek:
10" / High Heels / Sakamoto / Sakamoto / 262975
Lo and beholden / P. Smith / Smith/Kaye / 07822 14618 2