HVW - CMD-Tienen / Marc Vermeersch

Opname:          08.10.09

Uitz.:    12.10.09

Samenst.: KVD / FS

Muziek:

* 3'25" / Albatroz / P. Green / C. Spedding / REPUK 1121

* 1'00" / Dunmore Lassies / Trad. / Chieftains / 7432125167 2

* 0'15" / Asturias / I. Albéniz / P. Romero / 411 033-2

* 2'34" / RV 297 - Largo / A. Vivaldi / I Musici / 410 001-2

Wie zijn wij?

We willen gelijke kansen, maar toch niet voor iedereen?

We willen zelfbeschikking… desnoods over lijken?

We eisen solidariteit, maar er blijken grenzen te zijn…

We zijn de pluralisten, maar hebben het toch lastig met andere meningen!

We horen graag alles, maar we luisteren vaak niet.

Is dat een waardige samenleving?

Spoor mee op 18 november richting Gent, waar het Geuzenhuis en de Vooruit de deuren openzetten. Gratis… en voor iedereen… voor een waardige samenleving.

Paul Scheffer doet mee, evenals Eva Brems, Marleen Temmerman en Mustafa Kör, Peter Sloterdijk en vele anderen. En wij, zeker?

En… Wie wint de Decent Society Award?

Peter Sloterdijk

De Decent Society Award voor Peter Sloterdijk op 18 november, dus. En ook u bent daarop uitgenodigd. Van harte, natuurlijk. Meer info vindt u op onze websites. Het grootse evenement krijgt de steun van vrijzinnige verenigingen, Mo en de Vlaamse Gemeenschap.

Goedenavond en welkom bij HVW. Met aandacht voor de opening van CMD Tienen. En FS heeft een gesprek met Marc Vermeersch over zijn geschiedenis van de mens. Maar eerst nemen we u mee naar Tienen en de plechtige opening van CMD Tienen. Met een stukje uit de gelegenheidstoespraak van UVV-voorzitter Sonia Eggerickx op de receptie in het Piso van Tienen.

'Een CMD alleen is niet voldoende. We moeten een beroep doen op vele, vele, vele vrijwilligers. En het is pas dan dat we alles kunnen waarmaken. Het CMD kan dan uitgroeien tot een speerpunt van vrijzinnig-humanistische aanwezigheid in Tienen en omstreken. Ik wens het CMD van Tienen veel succes toe bij de verdere uitbouw van zijn toevluchtsoord voor alle vrijzinnige humanisten in de regio. En ik ben er zeker van dat ze dat eigenlijk al doen. Dank u wel.'

Sonia Eggerickx bij de plechtige opening van CMD Tienen. Wij gingen al eens een kijkje nemen in het centrum zelf en troffen daar enkele jongeren aan. Zij vertellen even wie ze zijn en leggen het hoe en wat uit van een CMD.

Sofie Hllet (SOPHIE HAULET???) van het Atheneum in Tienen.

En in welk jaar zit jij?

- In het zesde.

Matthias Weckx, ook uit het Atheneum en ook in het zesde.

Moyens Lissa, ook uit het Atheneum en ook in het zesde.

Eens eventjes kijken… Wij staan hier in een CMD. Wat is een CMD?

- Centrum Moraal… Morele Dienstverlening.

Ja, nu weet ik veel. Wat is eigenlijk een CMD?

- Hier kunnen we terecht met vragen over de dood, het leven, plechtigheden enzovoort.

Met welke vragen zou jij eigenlijk hier komen?

- Ik zou vragen komen stellen als ik bijvoorbeeld problemen heb of zo. Als ik het moeilijk heb. Als ik even niet aan iets uit geraak of zo, dan zou ik even komen.

Ja, vind je het leuk om hier te komen?

- Ik vind het heel mooi ingericht. Je krijgt onmiddellijk een rustig gevoel en zo. Het is heel mooi gedaan. En dat geeft onmiddellijk al een beter gevoel als je hier binnenkomt. Ik zal hier zeker komen.

Oké, dank je wel. CMD? Moraal? Waarnaar verwijst dat?

- Oh, dat is een moeilijke. Voor mij is dat zo meer iets van, ja, waar je voor staat, waarin je gelooft, aangezien we vrijzinnig zijn. Is dat… Ja, hoe moet je dat uitleggen? Morele, zo, je manier van leven en zo. En je opvattingen over het leven.

We gaan toch eens eventjes verder kijken naar een CMD. Met jou ben ik daarstraks begonnen. Zo'n CMD, is dat wel nodig in Tienen?

- Ja, ik zou niet weten waar we anders terechtkunnen met vragen over de dood, het leven en zo. Dus ja, het is wel handig.

Vind jij dat nodig?

- Ik vind van wel, ja. Omdat... Tienen is al… Ja, heeft het wel nodig. Ik zou het zo zeggen.

En vind jij het nodig?

- Ja, aangezien Tienen toch een stad is, vind ik toch wel dat het hier goed past. Ja, hier ook met de vele gemeentes rond Tienen vind ik het een mooie plek om het te hebben.

Lissa, Matthias en Sofie, de eerste jonge bezoekers van het CMD Tienen. En blijkbaar beantwoordt dat aan een behoefte. Daarvoor kunnen zij terecht bij een vijfkoppige ploeg. En die stellen zich ook even voor…

* Mijn naam is Peter Egberghs, ik ben moreel consulent en ik werk in het CMD in Tienen. Ik hou mij voornamelijk bezig met het assisteren van het invullen van wilsverklaringen m.b.t. euthanasie. Ik geef daar ook informatie over. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van klasbezoeken. Ik richt mij ook veel tot jongeren om op deze manier de vrijzinnige gemeenschap van verjonging te voorzien.

* Ik ben Sarah Van Camp, ik ben 23 jaar en ik werk sinds begin dit jaar op CMD Tienen. Ongeveer sinds het opengegaan is in januari. Mijn functie is assistent moreel consulent en ik sta dus in voor het onthaal.

* Ik ben Raf Paulin. Ik ondersteun de werking van de TVK. Dus ik ben aangesteld door de UVV en de bedoeling is een voltijdse kracht te bieden aan de vrijwilligers in Tienen om hun activiteit te organiseren.

* Ik ben Caterine Aelen. Ik ben moreel consulent type 1. Dat houdt in dat ik mij voornamelijk bezighoud met morele bijstand verlenen en met het organiseren van vrijzinnige plechtigheden. Dus mensen kunnen hier binnenstappen als ze behoefte hebben aan een gesprekje of als ze over iets willen praten. Of als ze problemen hebben - emotionele, relationele of zingevingsproblemen. En daarnaast dus ook plechtigheden, huwelijken, geboorten, Feest Vrijzinnige Jeugd.

* Ik ben Lize Perroux, ik ben moreel consulent type 1 in het CMD Tienen. Een moreel consulent houdt zich vooral bezig met plechtigheden en morele bijstand. Plechtigheden, dat kunnen er verschillende zijn: geboorte, huwelijk, afscheidplechtigheden. En morele bijstand voor mensen die een luisterend oor nodig hebben.

Peter, Sarah, Raf, Catherine en Lize van het kersverse CMD Tienen. Klaar voor een luisterend oor, de organisatie van plechtigheden, wilsverklaringen, levensvragen en morele dienstverlening. En vrijzinnige activiteiten. Wij praten erover verder met voorzitter Luc Veroeveren van de begeleidingsgroep. De eerste vraag ging over de behoefte aan een CMD in Tienen.

- Ik denk dat er zeker behoefte is aan zo'n centrum in de regio Tienen. Het is al een aantal jaren dat er een centrum zou komen. Maar door wettelijke en financiële problemen is dat uitgesteld. En ik denk dat het nu heel noodzakelijk is dat Tienen een volwaardig CMD heeft. Dat is het logische gevolg van de 35-jarige werking van de TVK. Die is al jaren aan het ijveren voor een CMD, dat er dus nu uiteindelijk gekomen is.

Nu geef je al een beetje aan dat er eigenlijk een band is tussen de TVK, die hier al ettelijke jaren, decennia werkzaam is, en de CMD. Op welke manier zal die samenwerking zich nog accentueren, denkt u?

- Het CMD zal nog een heel aantal taken kunnen overnemen van de TVK. Die er vroeger in gewoon niet professioneel, gewoon vrijwilligerswerk was en die wij nu een professionele basis ook een permanentie hebben. Mensen die ervoor geschoold zijn, die de tijd hebben enzovoort. En denkelijk dat door het CMD ook TVK meer bekendheid zal krijgen in de regio Tienen.

TVK (Tiense Vrijzinnige Kring), CMD, samenwerking tussen die beide. Dat zou laten vermoeden dat het eigenlijk alleen bestemd is voor vrijzinnigen. Maar ik kan mij inbeelden dat het dus wel een beetje anders ligt, hé?

- Het ligt anders. Wij zijn uiteraard vrijzinnig, maar we staan open voor iedereen. Het is ook wel een kenmerk van de vrijzinnigheid dat wij openstaan voor iedereen. Dat wij geen dogma's hebben…

Ja, iedereen. Denkt u dan aan bepaalde bevolkingsgroepen, bijvoorbeeld die meer behoefte zouden kunnen hebben aan die morele dienstverlening?

- Ik denk eerst en vooral aan de jeugd, die denkelijk met een hoop problemen zit of graag een keer een luisterend oor vindt. Ook mensen, heel veel mensen - alleenstaanden, eenzamen - die graag eens naar hier komen voor een luisterend oor, voor een gesprek. En dan, ja, de vrijzinnige plechtigheden, huwelijksplechtigheden en zo een eigen invulling willen geven. Dan zijn ze inderdaad hier op het goede adres.

Toch wel een belangrijke gebeurtenis, denk ik, ook in Tienen. Misschien dat dat ook geaccentueerd wordt door de aanwezigheid van enkele politici, bestuursleden van de stad Tienen dan. Ik denk aan de burgemeester die aanwezig is. Ik denk ook aan een heleboel schepenen die blijkbaar paraat zijn bij die opening. Vindt u dat belangrijk?

- Ik vind het zeer belangrijk dat inderdaad het stadsbestuur van Tienen zich ook achter dit initiatief schaart. En, bon, het stadsbestuur moet in se neutraal zijn, dus dat zij ook de vrijzinnigheid een plaats willen geven in het hele ideologische beeld van Tienen.

Het is nu waarschijnlijk nog een beetje afwachten, hé, wat het allemaal zal worden. Maar zijn er al een aantal belangrijke doelstellingen die men hier wil realiseren met dit CMD?

- Zeker en vast plechtigheden verzorgen, uitvaartplechtigheden, huwelijksplechtigheden en dan de morele dienstverlening op zich. Dus de mensen, consulten. En dan verder ook bepaalde activiteiten, spreekbeurten enzovoort, om het aan de mensen bekend te maken.

Luc Verhoevere, voorzitter van CMD Tienen. Zo weet u waarvoor u daar terechtkunt. Het CMD vindt u aan de Beauduinstraat 42 in 3300 Tienen. Telefoneren kan er op het nummer 016 81 86 70. Zo meteen Marc Vermeersch over zijn geschiedenis van de mens, maar eerst muziek.

"Albatros" van Fleetwood Mac in een versie van Chris Spedding. En dat, Frank, brengt ons bij Marc Vermeersch en "De geschiedenis van de mens".

Met zijn recente publicatie, waarvan er al twee delen zijn verschenen, is Marc Vermeersch gestart met een fenomenale onderneming: “Geschiedenis van de mens”, “Van Pan tot homo sapiens”, en ook “De maatschappij van jagers en verzamelaars”. Het is niet enkel een beschrijving, een opsomming van de verschillende sporen van evolutie, Marc Vermeersch wil ook een boodschap brengen!

Een van de belangrijkste zaken die uit de studie naar voren komt, is dat alle mensen overal ter wereld 99,9% genetisch gelijk zijn aan elkaar. Dus wij vormen één soort, wij vormen trouwens ook een recente soort die waarschijnlijk maar honderdvijftig- à tweehonderdduizend jaar oud is.

Nu, een andere vaststelling die je doet in je boek, is dat de grote vragen die de mensheid beheersen al terug te vinden zijn in die lange periode die we de periode van jagers/verzamelaars noemen!

Ik denk dat we kunnen stellen dat de moderne mens van vandaag niet verschilt van de moderne mens van tweehonderdduizend jaar geleden. En hoe gaan we hier ‘modern’ definiëren? Wel, mensen vandaag en mensen in het verleden legden zich niet neer bij de realiteit. Als er iemand stierf, wilde men dat eigenlijk tegengaan. Als men honger had, wilde men voedsel verzamelen, of wilde men jagen. Dus men had een houding om zaken aan te pakken, te veranderen. Vandaag is dat ook zo. De maatschappij legt zich er bijvoorbeeld niet bij neer dat er doden en gewonden in het verkeer vallen. Men neemt daar maatregelen tegen.

Biologische evolutie loopt ongetwijfeld zij aan zij met culturele evolutie. Maar van deze periode, de jagers/verzamelaars dus, schrijf je zelf dat de culturele evolutie langzaam belangrijker wordt dan de genetische!

Dat kun je stellen, denk ik, want puur op biologische basis zouden wij nog altijd in Oost-Afrika rondwandelen en jagen en verzamelen. Alles wat we hebben van cultuur is de kennis van de mens die over die twee miljoen jaar is opgebouwd en die ons toelaat om vandaag in auto’s te rijden, naar de maan te vliegen, zeer hoog ontwikkelde geneeskunde en techniek te hebben, en dergelijke meer. Cultuur is natuurlijk ook zeer belangrijk voor de manier waarop de mensen samenleven, hé. Als ze bijvoorbeeld in vrede kunnen leven of de oorlog verder voeren die men zoveel jaren heeft gevoerd, en zo verder.

In je boek heb je het ook over de ideologie van jagers en verzamelaars, waarin uiteraard ook religie een belangrijke rol speelt. Hoe moeten we ons die religie voorstellen?

Wel, de praktische functie van religie is volgens mij dat ze dient om de gemeenschappen, de clans, te reproduceren. In de praktijk was religie dus niet iets wat centraal draaide rond bovennatuurlijke begrippen, maar het draaide rond de reproductie van de clans van de maatschappij, van de gemeenschap. De oudste religie ter wereld, die ook vandaag nog bestaat, is bijvoorbeeld de vooroudercultus en die draaide rond dat de ziel van een overledene in een clan, dat die in een nieuw kind herboren werd. Vandaag gelooft men ook in Tibet dat dat het geval is voor de dalai lama. Dus de tweede as waarop religie steunde was het totemisme. Dat waren rituelen voor de vermenigvuldiging van planten en dieren. Dus de opbrengst van voedsel, de reproductie van de clan. Dat was de kern van de zaak en daar ligt de oorsprong van religie.

In welke mate zouden we kunnen zeggen dat in die periode de basis werd gelegd voor latere religieuze voorstellingen?

Die basis is inderdaad aanwezig. Alle hedendaagse religies kan men in een evolutie direct terugvoeren tot religie van jagers en verzamelaars. Zo hebben bijvoorbeeld de jagers en verzamelaars het begrip van de ziel ontwikkeld, dat was voor hen zeer concreet, dat was de ziel van een overleden voorouder. Ze stellen zich die ook voor als hun grootvader of eventuele overgrootvader. Het zal niet veel gebeurd zijn dat die nog leefde, maar enfin. Daaruit is dus het begrip van de ziel ontstaan. Als dan bijvoorbeeld clans fusioneerden, om gelijk welke reden, ontstonden er onder meer abstracte ideeën over ziel, bleven soms ook op de plaats van overlijden hangen. Zo is het begrip geesten ontstaan. Die begrippen, maar ook de rituelen, de heilige plaatsen, de heilige voorwerpen, de reïncarnatie van zielen en dergelijke meer, dat zijn allemaal zaken die ontstaan zijn bij jagers en verzamelaars en die bestaan vandaag bij ons. Neem Allerzielen, Allerheiligen, dat is niets anders dan het geloof dat de zielen herboren worden.

In je boek heb je het ook over de verschillende kennisvormen en leervormen die in de loop van de tijd en op verschillende plaatsen zijn ontwikkeld. Alle wijzen ze op een aangepastheid aan de natuur, zelfs op een diep ecologische relatie met die natuur. Kunnen we daar iets uit leren wat onze eigen kennis betreft?

Zeker, jagers en verzamelaars waren enorm grote kenners van hun ecologische omgeving. Het kon gebeuren dat men in één clan de kennis had van honderden en honderden planten. Maar de jagers waren ook enorm gepassioneerd door de dieren. Ze kenden hun gedragingen door en door. Het is ook zo, hadden die jagers en verzamelaars niet een uitgebreide kennis gehad van planten en dieren, dat landbouw en veeteelt nooit hadden kunnen ontstaan. Dat was de noodzakelijke voorwaarde. Maar er is ook een negatief aspect aan. Het zijn ook jagers en verzamelaars die een deel van de grote dieren, de megafauna, hebben uitgeroeid. Denk maar aan de mammoeten, of de oerosdieren in West-Europa die tweeduizend jaar geleden nog leefden. En hun rituelen en hun totemisme voor de vermenigvuldiging van dieren waren dan wel religieuze rituelen, maar het eindpunt was wel dat men meer dieren kon vangen, slachten en opeten. Er is altijd een duaal aspect aan, wat in onze maatschappij voor een stuk ook waar is. De productie van alle materiële goederen waarover we kunnen beschikken, brengt ook vervuiling van het milieu mee.

Dus eigenlijk moeten we toch een beetje ook onze kennis bijstellen en dat beeld van de edele wilde die in harmonie leefde met de natuur een beetje bijstellen!

Dat denk ik inderdaad! De nobele wilde heeft nooit bestaan. Er waren ook maatschappijen waar er zeer veel samenwerking was tussen de mensen. Binnen de clan was die samenwerking enorm groot, maar met bepaalde andere clans, had men ook vijandschap en was er moord en doodslag. Dat is iets wat we niet moeten ontkennen bij jagers en verzamelaars, maar ook in de daarop aansluitende landbouwmaatschappijen heeft geweld bestaan en dat geweld bestaat tot vandaag. Het is een gesel van de mensheid, maar vandaag met de zeer hoog ontwikkelde economie hebben we de mogelijkheid om collectief, als mensheid, die clangrenzen, dat clandenken, op te heffen en te zeggen: we zijn één mensheid, we gaan samen werken aan de productie van de goederen, we gaan dat ecologisch verantwoord doen en we gaan alle geweld en alle oorlog proberen te bannen. Individueel zal dat waarschijnlijk niet direct lukken, maar een maatschappij kan geen ander doel stellen.

Een wezenlijke eigenschap van menselijke samenlevingen, blijkbaar ook altijd en overal, is onderlinge solidariteit. Zonder kan het niet!

Dat is inderdaad juist. Dat zie je ook bij de clans van jagers en verzamelaars. Het is niet dat er daar geen tegenstellingen in waren, maar daar was de samenwerking maximaal. Als men bijvoorbeeld een dier gevangen had, dan ging men dat meticuleus onder elkaar gelijk verdelen. Als men bijvoorbeeld een varkentje had dat men geslacht had, dan ging men dat desnoods in honderd brokjes verdelen, maar iedereen kreeg zijn gelijk deel. En als de mensen bijvoorbeeld ’s avonds aan het kampvuur zaten, dan gebeurde het dat ze de enkels om elkaar sloegen en dat ze de warmte die je in een menselijke groep kunt hebben, dus ook deelden en dat ze dan allerlei verhalen vertelden, het hadden over goede verzamelplaatsen voor plantaardig voedsel, waar ze ’s anderendaags zouden gaan jagen, en zo verder.

Tot zover nog Marc Vermeersch. De “Geschiedenis van de mens”, waarvan er ondertussen twee delen zijn verschenen, is te koop in de goede boekhandel, en tot nieuwjaar kun je de twee delen samen kopen voor de speciale prijs van 64,80 euro.

Dat was nog FS in gesprek met Marc Vermeersch. Eerder hadden we aandacht voor het CMD van Tienen. Wilt u over dat alles meer weten, dan kunt u terecht op onze redactie: telefonisch op het nummer 03 233 70 32 en via de website op www.h-vv.be.

En gaat u volgende zondag tv-kijken, dan mag u "Lichtpunt" niet missen. Om 23 uur is er op Canvas de herhaling van "In our name" over folteren. Een aangrijpende documentaire van filmmaker Chris Tuckfield. Niet te missen…

Zo, dit HVW zit erop en wij gaan eruit met muziek van The Chieftains. Maar volgende week zijn we er weer. FS heeft het dan over "Profundo", dus over muziek uit verschillende levensbeschouwingen. En in de bijdrage van het WF praten we met Sonia De Craemer over de tiendaagse van het woord. Volgende week maandagavond meteen na de nieuwsflash van 20.00 uur dus. Graag tot dan. Daaaaag.